Rodzaje zbiorowości społecznych

Rozróżnienie zbiorów i zbiorowości społecznych

W socjologii rozróżnia się

zbiory

– czyli

ludzi posiadających jakąś wspólną

cechę (niezależnie od tego czy jest

ona podstawą jakiejś relacji z innymi,

którzy ją posiadają)

zbiorowości społeczne

– kiedy

między ludźmi je tworzącymi

występuje więź społeczna (choćby na

krótko)

Kategoria statystyczna (lub zbiór)

(

wg P. Sztompki

) – zbiór jednostek

podobnych pod względem jakiejś

wybranej cechy i różniących się pod

tym względem od innych.

Kategoria socjologiczna

(

wg P.

Sztompki

) – zbiór ludzi podobnych

pod względem istotnej społecznie

cechy, która implikuje realne

podobieństwo sytuacji życiowej,

interesów i szans.

Więź społeczna – warunek powstania zbiorowości społecznej



Więź społeczna

– świadomość

grupowa, poczucie łączności,

solidarności

Rodzaje więzi społecznej (wg P. Sztompki):

więź obiektywna

więź subiektywna

więź behawioralna

więź kooperacyjna

Więź obiektywna

Więź obiektywna – poczucie wspólnoty

wynikające z podobieństwa sytuacji

życiowej: miejsca zamieszkania,

zawodu, wieku

Więź subiektywna

Więź subiektywna – poczucie

wspólnoty z członkami grupy do

której należymy

Więź behawioralna

Więź behawioralna – podobne lub

wspólne działania podejmowane

przez członków grupy

Więź kooperacyjna

Więź kooperacyjna – poczucie

wspólnoty oparte na wzajemnej

niezbędności członków grupy do

realizacji celów indywidualnych i

zbiorowych

Krąg, grupa i społeczność lokalna

jako przykłady zbiorowości społecznych

Krąg społeczny

– niewielka

zbiorowość, w której występują

bezpośrednie styczności społeczne,

nie ma natomiast wyraźnej zasady

odrębności i wyraźnie

wyodrębnionego przywództwa, a

skład członków jest płynny.

Krąg, grupa i społeczność lokalna

jako przykłady zbiorowości społecznych

Kręgi społeczne tworzą się wokół jednostki

uznanej za lidera opinii. Odgrywają

ogromną rolę w kształtowaniu opinii i

poglądów, min. w środowiskach lokalnych,

artystycznych, naukowych itp.

Można wyróżnić kręgi towarzyskie,

sąsiedzkie, stycznościowe

Krąg, grupa i społeczność lokalna

jako przykłady zbiorowości społecznych

Społeczność lokalna

(

wg B. Szackiej

) – to

zbiorowość ludzi zamieszkujących wspólne

terytorium, między którymi zachodzą

interakcje społeczne. Ludzi tych

charakteryzuje szczególny stosunek do

owego terytorium, postrzeganego jako

„nasze miejsce”.

Krąg, grupa i społeczność lokalna

jako przykłady zbiorowości społecznych

Grupa społeczna

(

J. Turowskiego

)

– zbiór ludzi, którzy w dążeniu do

wspólnych wartości związani są

więzią społeczną i wytworzyli

wewnętrzną organizację.



Grupa społeczna jako

podstawowa jednostka

analityczna w socjologii

Grupa społeczna



Znaczenie grup społecznych: to co

dzieje się w grupie decyduje o

cechach osobowości jednostki i jej

pozycji oraz o tym jaka jest struktura

danego społeczeństwa (H. Mielicka).

Grupa społeczna

Cztery podstawowe cechy wyróżniają grupę

wśród innych zbiorowości (D. Walczak-Duraj):



grupa społeczna to zbiorowość względnie

trwała (w odróżnieniu od np. tłumu czy

publiczności),



grupa jest zbiorowością zorganizowaną i

ustrukturalizowaną, w której poszczególne

role są wyraźnie zdefiniowane,



w grupie zachodzą względnie trwałe stosunki

i interakcje,



grupa składa się z wybranej i ograniczonej

liczby członków.

Wartości grupowe

Wartości grupowe (cele) są tym, do czego członkowie

grupy dążą

W grupach formalnych cele są określone statutem,

regulaminem bądź wynikają z określonych przepisów

prawnych

W grupach nieformalnych są ustalane przez członków

grupy i mogą ulegać zmianie

Udział w realizacji zadania grupowego rodzi u jej

członków poczucie solidarności i gotowość

podporządkowania interesów własnych interesom

grupy.

Organizacja wewnętrzna grupy

Na wewnętrzną organizację grupy składa się

układ pozycji i ról podporządkowanych

instytucji władzy grupowej.

Pozycja społeczna

(status społeczny) –

określone miejsce jednostki w strukturze

grupy związane z pewnym prestiżem, czy

stopniem uznania.

Rola społeczna

– zbiór praw i obowiązków,

przywilejów i wymagań określających

zachowanie jednostki zajmującej daną

pozycję.

Władza i przywództwo grupowe

Władza grupowa – możliwość sprawowania

kontroli nad zachowaniami innych

członków grupy oraz możliwość

wymuszania zachowań pożądanych z

punktu widzenia interesów grupy jako

całości.

Władza i przywództwo grupowe

Wg G. C. Homansa („

Pozycja przywódcy

”)

przywódca ma możliwość sprawowania

kontroli nad grupą, ale jest także przez

grupę kontrolowany. Warunkiem utrzymania

jego pozycji jest ścisłe przestrzeganie norm

cenionych przez grupę.

Przywódca ma szanse utrzymania swej

pozycji tak długo, dopóki jego decyzje są

akceptowane przez większość członków

grupy.

Władza i przywództwo grupowe

Można wyróżnić dwa typy przywództwa –

instrumentalne i ekspresywne.

Przywództwo instrumentalne sprawuje

osoba, która mobilizuje grupę do osiągania

celów. Taki przywódca koncentruje się na

wykonaniu zadania i na bieżących

sprawach.

Władza i przywództwo grupowe

Przywództwo ekspresywne – wiążę się z

tworzeniem harmonii i solidarności w

grupie. Przywódca ekspresywny kładzie

nacisk na poziom moralny grupy.

Oba rodzaje przywództwa są niezbędne dla

stabilizacji i powodzenia grupy – różni

przywódcy odgrywają bardziej jedną lub

drugą rolę.

Style przywództwa (kierowania grupą)

Lippitt i White – amerykańscy psychologowie

społeczni prowadzili badania nad trzema

stylami przywództwa grupowego w latach

50-tych XX w.

Stworzyli kluby chłopców zajmujących się

wytwarzaniem masek i modeli. Spełniały

one wszystkie kryteria grup społecznych.

Grupom przydzielono dorosłych kierowników:

autokratycznego, demokratycznego i

liberalnego

Style przywództwa (kierowania grupą)

W stylu autokratycznym:



- kierownik samodzielnie określa cele

grupowe i jakie czynności będzie wykonywać

grupa w związku z ich realizacją



- grupa nie bierze udziału w podejmowaniu

decyzji



- kierownik nie wyjaśnia ani tego jak jest jego

decyzja, ani tego co skłoniło go do jej

podjęcia



- członkowie grupy znają tylko cząstkowe

zadania nie znając ogólnego celu jaki stoi

przed grupą

Style przywództwa (kierowania grupą)

……



- o podziale pracy decyduje kierownik,

pozostali członkowie nie mają wpływu na to

kto będzie wykonywał daną czynność



- charakterystyczne zachowania kierownika

to wydawanie rozkazów i poleceń



- kierownik nie bierze udziału w pracy grupy



- oceny dokonywane przez kierownika mają

charakter arbitralny (nie poparte

uzasadnieniem)

Style przywództwa (kierowania grupą)

W stylu demokratycznym



- kierownik zachęca grupę do podejmowania

decyzji dotyczących ustalania celów i środków



- w przypadku trudności kierownik proponuje

alternatywne formy rozwiązania danego

problemu, o ich wyborze decyduje grupa



- podział czynności zależny od decyzji całej grupy



- pochwały i krytykę kierownik stosuje w sposób

obiektywny



- w ograniczonym zakresie bierze udział w pracy

grupy

Style przywództwa (kierowania grupą)

W stylu liberalnym:



- kierownik pozostawia zupełną swobodę

członkom grupy jeżeli chodzi o

podejmowanie decyzji



- kierownik dostarcza grupie materiałów do

pracy dając do zrozumienia, że sam nie

będzie w nią ingerował ani w niej

uczestniczył



- kierownik udziela informacji tylko gdy ktoś

go o coś zapyta



- rzadko komentuje prace grupy, nie ocenia

(chyba że jest o to proszony)

Skutki autokratycznego stylu kierowania



- najwyższa wydajność



- jakość i oryginalność niezbyt wysoka



- niski poziom motywacji do pracy



- agresja i apatia w stosunkach

wewnątrzgrupowych (kozły ofiarne,

niszczenie przedmiotów)



- duże niezadowolenie ze stylu kierowania

Skutki demokratycznego stylu kierowania



- mniejsza produktywność lecz wyższa

jakość i oryginalność



- większy poziom motywacji



- relacje przyjaźni wewnątrz grupy i

przyjacielskie stosunki z kierownikiem

Skutki liberalnego stylu kierowania



- najmniej produktu, najgorsza jakość



- chłopcy chcieli się raczej bawić niż

pracować



- wytwarza się nieformalna struktura

grupy, z jednym z chłopców jako

kierownikiem o stylu autokratycznym



- negatywny stosunek do kierownika

Grupa społeczna - typologie

Kryterium strukturalne:



grupy małe

– to grupy posiadające

prostą strukturę – składają się one

wyłącznie z niewielkiej liczby członków i

nie posiadają żadnych podgrup. Stosunki

między członkami grupy przebiegają na

zasadzie „face to face”



grupy duże

– to grupy o strukturze

złożonej (składają się z podgrup), z dużą

liczba członków, którzy bardzo często nie

kontaktują się w sposób bezpośredni

Grupa społeczna - typologie

Kryterium więzi:



grupy pierwotne

– dominuje więź

budowana na stycznościach osobistych,

prywatnych, bezpośrednich, na silnych

związkach o charakterze emocjonalnym



grupy wtórne

– więź wynika głównie

ze ściśle określonego celu przyjętego do

realizacji oraz ze styczności rzeczowych,

publicznych i pośrednich

Grupa społeczna - typologie

Kryterium sformalizowania:



grupy formalne

– oparte są na

sformalizowanej organizacji określonej

prawem, regulując dokładnie działania

swych członków i ustalając formalne

zasady odpowiedzialności



grupy nieformalne

– powstają

samorzutnie, nie mają struktury

sformalizowanej

Grupa społeczna - typologie

Kryterium stopnia trudności uczestnictwa w

grupie



grupy inkluzywne

(otwarte) – wstąpienie

do nich jest możliwe po spełnieniu

warunków, które są jasno określone i łatwe

do spełnienia dla określonej kategorii osób



grupy ekskluzywne

(zamknięte) –

różnymi sposobami bronią dostępu osobom,

które nie mogą sprostać stawianym

warunkom

Pojęcie grup odniesienia



Grupą odniesienia

dla jednostki jest

grupa do której wartości, prestiżu,

standardu życia jednostka przywiązuje

ogromne znaczenie i która angażuje ją

emocjonalnie wtedy, gdy konieczne jest

dokonanie wyborów orientacji i postaw (H.

Mielicka).

Rodzaje grup odniesienia



Grupy odniesienia

normatywnego

– to

zbiorowości, z których czerpiemy i

przyjmujemy normy i wartości kształtujące

nasze działania.



Grupy odniesienia

porównawczego

– to

zbiorowości, z którymi konfrontujemy

nasze osiągnięcia, standard życia, zasób

władzy, poziom prestiżu itp.

Rodzaje grup odniesienia



Pozytywne

grupy odniesienia – takie, z

którymi się identyfikujemy, porównujemy i

których standardy normatywne staramy

się naśladować, dążąc do uzyskania

pełnego członkostwa.



Negatywne

grupy odniesienia – takie,

które budzą u nas repulsję i od których

staramy się zdystansować poprzez

przyjmowanie przeciwnych wzorów i reguł

postępowania.

Document Outline