Wykład 4
Ekonomiczne aspekty
polityki społecznej
Wykład 4
Ekonomiczne aspekty
polityki społecznej
Bibliografia
Główne źródło bibliograficzne:
• L. Dziewięcka – Bokun, J. Mielecki „Wybrane
problemy polityki społecznej”, Wyd. Uniwersytetu
Wrocławskiego, Wrocław 1997
• L. Dziewięcka – Bokun „Systemowe determinanty
polityki społecznej”, Wyd. Uniwersytetu
Wrocławskiego, Wrocław 1999.
Dodatkowo:
• S.Golinowska „Polityka społeczna państwa w
gospodarce rynkowej”, PWN, Warszawa 1994 .
• R. Dahrendorf „Nowoczesny konflikt społeczny, esej o
polityce wolności”, Wyd. Czytelnik, Warszawa 1993
,
Zamiast wstępu
• „Marzeniem ludzi na całym świecie jest być
obywatelem państwa prawa, państwa
tworzącego ramy dla efektywnego systemu
gospodarczego, państwa zapewniającego
bezpieczeństwo fizyczne i socjalne
obywateli, będącego producentem
podstawowych dóbr publicznych”
.
• „Jeśli stwierdzimy, że aspekt ekonomiczny
jest jednym z najważniejszych w polityce
społecznej, nie będzie w tym przesady”.
Ekonomia a polityka
społeczna
• Najczęściej uzasadnienie zasadności
prowadzenia polityki społecznej jest
formułowane w sposób aksjologiczny, ale:
• Powinno wynikać z przesłanek ekonomicznych
(argumenty efektywnościowe – p.s. podnosi
efektywność gospodarki)
• Mechanizmy rynkowe oraz mechanizmy
państwowego interwencjonizmu nie są z góry
ani tylko dobre, ani tylko złe.
• Ich zastosowanie zawsze jest sprawą konkretną,
dotyczy określonych problemów, których
rozwiązaniu mają służyć.
Ekonomia a polityka
społeczna
•
Polityka społeczna „wyłania” się z ekonomii
•
Polit.społ. oraz polit. gospodarczą łączy stosunek
współzależności (wzajemne oddziaływania)
•
Ekonomiści – koncentrowanie uwagi na
potrzebach indywidualnych i ekwiwalentności
wymiany rynkowej, politycy społeczni –
zbiorowość ma konkretne potrzeby (ważna są tu
zatem działania o char. pomocowo –
opiekuńczym.
•
Różnica „spojrzeń” (perspektyw poznawczych) na
rolę polityki społecznej współcześnie obrazuje
Paradoks Martineza (Dahrendorf: Nikaragua,
1979, rządy Samozy – rewolucja i brak dostępu
do dóbr)
Zasoby i uprawnienia
• ZASOBY – dobra/ usługi oraz infrastruktura z nimi związana
• UPRAWNIENIA – status, pozycja socjalna i pozom dochodów.
Czyli „bilety wstępu”, dające możliwość uczestnictwa w
owocach wzrostu. (charakter normatywny). Przykłady
uprawnień: realne prace, świadczenia, pomoc w ramach
ustalonych praw socjalnych.
Relacje łączące uprawnienia i zasoby
• ZASOBY – wytwarza rynek, UPRAWNIENIA – nie są tworzone
na rynku
• Poszukiwanie drogi równoległego rozwijania U i Z
• Wzrost i rozwój społeczny mogą iść w parze, ale …czy zawsze
tak jest?
• Uprawnienia umożliwiają wstęp na rynek (poszerzanie rynku)
• Zwiększenie zasobów może (ale nie musi) prowadzić do
zwiększenia uprawnień
• Zwiększenie zasobów nie musi prowadzić do zwiększenia
uprawnień
• Konsumować można to, co zostało wytworzone!!!!
Polityka społeczna a polityka
gospodarcza
w krótkich okresach
czasowych: postrzeganie
polityki społecznej jako
efektu polityki
gospodarczej
w długich okresach czasowych:
jedna z sił sprawczych rozwoju.
Wzrost dochodu narodowego
w długich okresach zależy od:
(1) gospodarki,
(2) polit. społecznej [oświata,
zdrowie, wypoczynek] –
inwestowanie w KAPITAŁ
LUDZKI jest b.ważne.
Podstawowe cele i funkcje gospod.
rynkowej
1) indywidualność/ zdecentralizowanie struktury decyzyjnej –
wolność decyzji. Oznacza to, że decyzje o popycie na dobra
(gospodarstwa domowe) i o tym jak/ile ich produkować (decyzje
przedsiębiorstw) są podejmowana indywidualnie i na własną
odpowiedzialność.
2) Funkcje kontroli przez rynek względem
konsumentów/producentów:
•
funkcja informacyjna,
•
koordynacyjna,
•
sankcji finansowej.
3) Może to być realizowane gdy partnerzy mają swobodę działań, a
na rynku panuje konkurencja (warunki standardowe).
•
Sterowanie gospodarki poprzez mechanizmy rynkowe jest
oczywiście obwarowane gwarancjami ze strony państwa.
Kwestią problematyczną jest jednak stopień owej
współodpowiedzialności
•
Rynek i gospodarka rynkowa są jednak ZAWODNE w pewnych
warunkach. W związku z tym powstaje potrzeba uzupełnienia
regulacji rynkowej czynnościami regulacyjnymi państwa.
•
Kiedy to jest potrzebne?
Sytuacje zawodności rynku
1) kiedy pewne problemy społeczne nie są dostrzegane przez
rynek (czyli nie mogą być rozwiązywane)
2) kiedy pewne problemy prowadzą do rezultatów, które nie mogą
być akceptowane
Przykłady:
•
Rynek rejestruje tylko te potrzeby, za którymi stoi siła
nabywcza. Oznacza to, że rynek zawodzi jako instrument
informacji i koordynacji.
•
Rynek nie posiada żadnych mechanizmów „wyrównawczych”,
jeśli chodzi o dochody, charakterystyczne są dla niego „nożyce”.
•
Rynek reaguje tylko na aktualne relacje i warunki rynkowe
(ceny, poziom popytu, podaż), wiarygodne są tylko bieżące
informacje rynkowe.
•
Efekty zewnętrzne – rozbieżności pomiędzy prywatnymi a
społecznymi kosztami i korzyściami (zanieczyszczenie
środowiska - ekologia).
•
Zawodność, nieefektywność w „produkcji” dóbr publicznych
(niekonkurencyjnych w konsumpcji, niewykluczalnych,
nieodnawialne).
•
Brak w rynkach jest mechanizmów samokontroli przeciwko
koncentracji siły ekonomicznej
Sytuacje zawodności rynku
W pewnych sytuacjach rynek nie zawsze wymusza
ekonomiczną racjonalność, lub może być
instrumentem nie w pełni efektywnym, czy też
całkowicie zawieść.
W związku z tym:
• Gospodarka – by móc właściwie funkcjonować – nie
może być oparta tylko na systemie rynkowym.
• Pracę rynku (tam gdzie jest ona nieefektywna) trzeba
uzupełnić i korygować decyzjami politycznymi.
• Gospodarka rynkowa – instrumentem nie zaś celem!
Główne granice interwencjonizmu państwowego w
gospodarce wolnorynkowej wyznacza racjonalność i
efektywność.
Ramy interwencjonizmu
państwowego
Interwencja państwa w sferę gospodarki wolnorynkowej
musi uwzględniać kilka czynników.
1. muszą być respektowane wolności gospodarcze
(przedsiębiorczość, wolność zawierania umów,
konkurencja),
2. państwo musi stworzyć prawne gwarancje dla swobodnej
konkurencji,
3. państwo ma do spełnienia określone zadania
gospodarcze: stymulowane koniunktury i prowadzenie
właściwej polityki gospodarczej oraz stosowanie tzw.
instrumentów ekonomicznych (polityka pieniężna,
polityka kredytowa),
4. wzrost gospodarczy jest sprawą centralną – pozwala na
podnoszenie warunków materialnych i ułatwia
rozwiązania konflikt na tle podziału,
5. w dziedzinie socjalnej państwo przejmuje zadania
uzupełniająco – korygująca w stosunku do dochodów
(pomoc społeczna, renty, subwencje).
Cele interwencjonizmu
państwowego dla polityki
społecznej
Cel
kompensacyjny
(uwzględnienie
zasad
sprawiedliwości
społecznej)
Cel funkcjonalny
(przezwyciężanie
wad rynku i
zwiększenie
efektywności
ekonomicznej)
Formy interwencjonizmu
państwowego
Regulacje
Produkcja
państwowa
Transfery Finansowanie
Formy interwencjonizmu
państwowego
REGULACJE
– odnoszą się do efektywnego i sprawiedliwego funkcjonowania
rynku, przepisy higieniczno – sanitarne odnoszące się do podaży
(leki, żywność) i ochrony konsumenta, popytu indywidualnego
(wymóg uczęszczania do szkoły, obowiązkowe składki na
ubezpieczenie).
FINANSOWANIE
– dotacje i podatki stosowane, albo w odniesieniu do cen
określonych towarów, albo do dochodów ludzi.
PRODUKCJA PAŃSTWOWA
– państwo przejmuje odpowiedzialność za stronę podażową przez
produkowanie dóbr i usług.
- Państwo jest tu właścicielem nakładów kapitałowych (np. budynki
szkolne i ich wyposażenie) i zatrudnia pracowników
(nauczycieli).
TRANSFERY
– pieniądze mogą być związane z określonym rodzajem wydatków
(dotacje oświatowe, zasiłek mieszkaniowy).
- Nie interweniują one bezpośrednio w mechanizm rynkowy,
umożliwiają odbiorcom zakup dóbr wedle ich wyboru po cenach
rynkowych (emerytury).