Wskazania do skierowania pacjenta 

(rodziny) 

do Poradni Genetycznej

- Każda choroba genetycznie uwarunkowana lub o podejrzewanej 

etiologii genetycznej. 

- Choroba o niewyjaśnionej etiologii powtarzająca się w rodzinie u 
dwóch lub więcej 
   osób. 
- Wrodzona wada rozwojowa lub zespół wad (także wówczas, gdy jest 
to pierwszy 
  przypadek wady rozwojowej w rodzinie). 
- Upośledzenie umysłowe lub opóźnienie rozwoju psycho-
motorycznego (nawet jeśli 
  jest to pierwszy przypadek w rodzinie). 
- Zaburzenia determinacji i różnicowania płci oraz rozwoju płciowego. 
- Osoby w wieku rozrodczym, narażone na działanie szkodliwych 
czynników 
  mutagennych. Ciężarne eksponowane na czynniki teratogenne (np. 
infekcje wirusowe, 
  niektóre leki, alkohol i inne). 
- Pary małżeńskie z niepowodzeniami rozrodu (dwa lub więcej 
poronienia samoistne, 
  martwe porody lub niepłodność małżeńska). 
- Kobiety powyżej 35 roku życia, planujące potomstwo. 

Model dziedziczenia 

autosomalnego dominującego

Model dziedziczenia 

autosomalnego recesywnego

Model dziedziczenia sprzężonego z 

chromosomem X

(cechy sprzężone recesywnie)

Model dziedziczenia sprzężonego z 

chromosomem X

(cechy sprzężone dominująco)

Model dziedziczenia 

mitochondrialnego

Metody diagnostyki prenatalnej

Metody nieinwazyjne:

- ultrasonografia

- oznaczanie specyficznych substancji pochodzenia 
płodowego obecnych  
  w surowicy krwi matki

- badanie komórek i DNA pochodzenia płodowego 
obecnych w krążeniu 
   matczynym

Metody inwazyjne:

- amniocenteza

- biopsja kosmówki

- kordocenteza 

Cele diagnostyki prenatalnej

 ocena stanu płodu
 w ciążach podwyższonego ryzyka wykluczenie wady rozwojowej 

i/lub 

     choroby uwarunkowanej genetycznie
 wykrycie wady rozwojowej i/lub choroby uwarunkowanej 

genetycznie 

     w przypadku których interwencja lekarska w okresie życia 

wewnątrzmacicznego    

     stwarza szanse uratowania dziecka lub zmniejsza ryzyko powikłań 

okresu 

    okołoporodowego
 wykrycie u płodu wad wrodzonych, w przypadku których istnieje 

szansa uratowania 

    dziecka pod warunkiem interwencji lekarskiej bezpośrednio po 

urodzeniu
 wykrycie wad letalnych

Metody nieinwazyjne

Ultrasonografia

Zaleca się przynajmniej 3-krotne wykonanie w czasie trwania 

ciąży:
•  11 – 14 tydzień 
•  ok. 20 tygodnia
•  ok. 30 tygodnia

Cele:
• potwierdzenie wieku ciążowego
• ocena żywotności płodu
• ocena ilości płodów
• diagnostyka wad płodu
• ocena przezierności fałdu karkowego (11-14 tydzień ciąży)

Przezierność karkowa (NT

 

-

 

nuchal 

translucency) 

rośnie wraz z wiekiem ciążowym 

a tym samym długością ciemieniowo-siedzeniową 

(CRL- crown-rump lenght)

Normy:

CRL = 45 mm (11 Hbd); mediana wynosi 1.2 mm

CRL = 84 mm (13+6 Hbd); mediana wynosi 1.9 mm

Ryzyko indywidualne obliczamy mnożąc wartość ryzyka 

wstępnego dla danej pacjentki (wynikającego z jej wieku 

oraz wieku ciążowego) przez różnicę między wartością NT 

zmierzoną a medianą dla danego CRL

Badanie NT

 

pozwala zidentyfikować około 72% płodów z 

zespołem Downa 

                          (odsetek wyników fałszywie dodatnich 5%)

NT = 3 mm - ryzyko trisomii podwyższone ponad ryzyko wynikające z 

wieku matki 3 razy

NT = 4 mm - ryzyko trisomii podwyższone ponad ryzyko wynikające z 

wieku matki 18 razy

NT = 5 mm - ryzyko trisomii podwyższone ponad ryzyko wynikające z 

wieku matki 28 razy

NT > 5 mm - ryzyko trisomii podwyższone ponad ryzyko wynikające z 

wieku matki 36 razy

Inne przyczyny zwiększenia grubości 
fałdu karkowego:

 niewydolność płodowego układu krążenia związana z wadą serca 

i/lub dużych 

     naczyń
 zastój krwi żylnej spowodowany uciskiem
 nieprawidłowy lub opóźniony rozwój układu limfatycznego
 niedokrwistość płodowa
 hipoproteinemia
 infekcje płodu powodujące niedokrwistość lub niewydolność 

krążenia

Brak lub niedorozwój kości 

nosowej u płodu jako marker 

aberracji chromosomowych

Brak kości nosowej stwierdza się:

 u 67% płodów z trisomią 21
 u 55% płodów z trisomią 18
 u 34% płodów z trisomią 13
 u 11% płodów z monosomią X (zespół Turnera)
 u 7% płodów z triploidią

  Wady wrodzone a aberracje 
chromosomowe

Wskazania do wykonania inwazyjnej diagnostyki 
prenatalnej z oceną kariotypu  płodu:

 zesp. Dandy-Walkera (1/1000) – występuje w ok.50 
zespołach 
     genetycznych (40% aberracje chromosomowe)
 cystic hygroma (torbielowate struktury w okolicy 
potyliczno-szyjnej) 
     – 75% aberracje chromosomowe (gł.zespół Turnera)
 brak ciała modzelowatego (1/1000) - wystepuje w 
ok.100 zespołach 
     genetycznych , w tym trisomii 13 i 18
 małogłowie (1/1000) – 15% aberracje chromosomowe 
(trisomia 13,  
     delecja 4p i 5p)
 przepuklina przeponowa (1/3000) – 20% aberracje 
chromosomowe
 przepuklina sznura pępowinowego (1/3000) - 60% 
aberracje 
     chromosomowe

  Wady wrodzone a aberracje 
chromosomowe

Wskazania do wykonania inwazyjnej diagnostyki 
prenatalnej z oceną kariotypu  płodu:

 wady serca (5-10/1000) - 5% aberracje 

chromosomowe
 zarośnięcie przełyku (1/3000) - 4% aberracje 

chromosomowe
 hipotrofia płodu - 1% aberracje chromosomowe 

(trisomia 21, 

     triploidia)
 wodonercze - 3% aberracje chromosomowe

Ryzyko aberracji chromosomowych wzrasta wraz z 

ilością wad wrodzonych

Badania przesiewowe surowicy krwi 

matki

I trymestr ciąży:

Badania przesiewowe w 1. trymestrze (test PAPP-A):
1.  Wolna podjednostka beta-hCG
2.  PAPP-A
Test PAPP-A wraz z pomiarem NT (wykonywane między 11 a 14 
tygodniem ciąży):
- dla trisomii 21 (tzn. zespołu Downa) – wykrywalność wynosi 
86,3%, przy 
   odsetku wyników fałszywie dodatnich równym 5%
- dla wszystkich aberracji chromosomowych wykrywalność sięga 
90%, przy 6%    
   wyników fałszywie dodatnich 
Polegają na oznaczeniu markerów biochemicznych w surowicy krwi 
kobiet ciężarnych:
- Alfa-fetoproteina (AFP)
- Podjednostka beta ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej (beta-
hCG)
- Nieskoniugowany estriol (uE3)
- PAPP-A
- Inhibina A 

II trymestr ciąży:

Test potrójny (wykonywany między 15 a 19 tygodniem ciąży):
Test potrójny - polega na określeniu stężeń podjednostki beta-hCG, 
alfa-fetoproteiny (AFP) i nieskoniugowanego estriolu (uE3). 
Wykrywa ono 50-75% ciąż z trisomią 21 (zespołem Downa), a fałszywie 
dodatnie wyniki otrzymuje się w 5% przypadków. Przy uwzględnieniu 
NT, wykrywalność sięga 85-90% przy odsetku wyników fałszywie 
dodatnich wynoszącym 5%.
Patologie ciąży, w jakich obserwuje się wzrost lub spadek stężeń 
markerów biochemicznych, badanych testem potrójnym.
 podjednostka beta-hCG – wyższe stężenie w ciąży z trisomią 21, 
zaśniadzie   
      groniastym, ciąży mnogiej;
 -    niższe stężenie w ciąży z trisomią 18, ciąży obumarłej
 nieskoniugowany estriol (uE3) – niższe stężenie w ciąży z 
trisomią 21,    
      bezmózgowiem, aplazją lub hipoplazją nadnerczy

Badania przesiewowe surowicy krwi matki

  AFP

Patologia płodu, w której podwyższone jest stężenie AFP w 
surowicy:
1) otwarte wady cewy nerwowej
2) ubytki ściany brzucha
3) cystic hygroma
4) atrezja przewodu pokarmowego
5) niektóre wady układu pokarmowego
6) choroby skóry (epidermolysis bullosa simplex, aplasia cutis 
congenita)

Inne przyczyny matczyno-płodowe wzrostu AFP w surowicy:
- ciąża mnoga, ciąża obumarła, wady łożyska lub pępowiny, 
immunizacja Rh
 Choroby matki, w których podwyższone jest stężenie AFP:
- guzy wątroby, ostre zapalenie wątroby

Badania przesiewowe surowicy krwi matki

Komórki i DNA pochodzenia płodowego we krwi kobiety 
ciężarnej

  We krwi ciężarnych krąży pewna ilość komórek płodowych (komórki 
trofoblastu, pierwotne erytrocyty jądrzaste, granulocyty) dostępnych 
badaniu. Ograniczeniami metody są jednak mała ilość komórek 
pochodzenia płodowego we krwi ciężarnej oraz trudności 
w odróżnieniu komórek matczynych od komórek płodowych.

  Odsetek komórek pochodzenia płodowego w pobranej próbce krwi 
kobiety ciężarnej może zostać zwiększony poprzez zastosowanie metod 
automatycznego sortowania komórek: MACS (magnetic cell sorting) lub 
FACS (fluorescence activated cell sorting). Na uzyskanych komórkach 
można następnie przeprowadzać badania cytogenetyczne techniką FISH. 
Czułość metody podobna jest do czułości biochemicznych testów 
przesiewowych.
  We krwi kobiet ciężarnych występują także niewielkie ilości wolnego 
DNA pochodzenia płodowego, który może być wykorzystany do badań 
genetycznych techniką PCR.

Badania przesiewowe surowicy krwi matki

METODY INWAZYJNE

Amniopunkcja (amniocenteza)

- wykonywana jest między 15-18 tygodniem ciąży 

- pobranie 15-20 ml płynu owodniowego 

- ryzyko utraty ciąży (poronienia) w związku z badaniem wynosi 

0,5-1% 

Amniocenteza jest możliwa do wykonania także między 10 a 14 

tygodniem ciąży (amniocenteza wczesna), ale wówczas ryzyko 

poronienia wzrasta do 2%, a ryzyko wystąpienia wad kończyn 

(m. in. stóp końsko-szpotawych u płodu) jest wysokie.

METODY INWAZYJNE

Amniopunkcja (amniocenteza)

Wskazania: 

1) Podwyższone ryzyko urodzenia dziecka z aberracją 

chromosomową:

   - wiek ciężarnej powyżej 35 lat 

  - urodzenie dziecka z aberracją chromosomową z poprzedniej ciąży

  - nosicielstwo translokacji lub innej aberracji chromosomowej u 

jednego z rodziców

  - stwierdzenie w USG patologii płodu sugerującej występowanie 

aberracji    

    chromosomowej

  - nieprawidłowy wynik testów biochemicznych (test PAPP-A, test 

potrójny) – ryzyko   

    aberracji u płodu >1:200

2) Urodzenie dziecka z wadą cewy nerwowej z poprzedniej ciąży

METODY INWAZYJNE

Biopsja kosmówki

-wykonywana jest między 10-14 tygodniem ciąży

- pobranie 5-10 g tkanki

- oczekiwanie na wynik 1-3 tygodnie 

- ryzyko poronienia około 2 %

Stwierdzono związek między biopsją kosmówki wykonywaną przed 

10 tygodniem ciąży, a występowaniem wad ubytkowych kończyn 

płodu oraz niedorozwojem żuchwy i języka.

METODY INWAZYJNE

Biopsja kosmówki

Wskazania:

- podobne jak w przypadku amniocentezy z wyjątkiem 

podwyższonego  

   ryzyka urodzenia dziecka z wadą cewy nerwowej

- CVS jest metodą z wyboru w przypadku molekularnej 

diagnostyki 

   prenatalnej chorób monogenowych

Kordocenteza

- wykonywana od 17 tygodnia ciąży do momentu porodu

- pobranie 0,5-1,0 ml krwi płodu z żyły pępowinowej

- ryzyko poronienia ok. 1,0-1,5% 

- istnieje ryzyko zanieczyszczenia krwią matki i otrzymania 

błędnego wyniku   

  kariotypu płodu

METODY INWAZYJNE

Kordocenteza

Wskazania:

- wykrycie w USG po 18. tygodniu ciąży wad sugerujących 

możliwość aberracji  

  chromosomowych u płodu

- uzyskanie materiału do badań cytogenetycznych (np. 

weryfikacja 

   mozaikowatości) lub badań molekularnych 

- diagnostyka i leczenie konfliktu serologicznego, ocena 

morfologii krwi płodu 

- diagnostyka prenatalna genetycznie uwarunkowanych chorób 

krwi 

METODY INWAZYJNE

Nowoczesne metody badań 

cytogenetycznych 

w diagnostyce prenatalnej

FISH (fluorescencyjne hybrydyzacja in situ):

· stosowana od lat 80-tych XX wieku

· obok analizy chromosomów umożliwia także badanie jąder w 

stadium interfazy

· zastosowanie sond specyficznych dla chromosomów pary 13, 18, 

21, X i Y 

  umożliwia szybką diagnostykę najczęściej występujących 

aneuploidii   

  chromosomowych

· wymaga pozyskania niewielkiej ilości amniocytów bądź komórek 

kosmówki 

· wyniki badania uzyskuje się w przeciągu 24 godzin

Nowoczesne metody badań 

cytogenetycznych 

w diagnostyce prenatalnej

Array-CGH (porównawcza hybrydyzacja 

genomowa 

z wykorzystaniem mikromacierzy):

· 

DNA pacjenta (wyizolowany z amniocytów płynu owodniowego) i 

DNA 

  referencyjny (kontrolny) wyznakowane na różne kolory są 

hybrydyzowane 

  do płytek mikromacierzy zawierających fragmenty genomowego 

DNA

· umożliwia detekcję niewielkich zmian ilościowych (duplikacje, 

delecje) w obrębie 

  chromosomów pacjenta

· wysoka rozdzielczość  (1 mln - 500 tys. par zasad)

Nowoczesne metody badań 

cytogenetycznych 

w diagnostyce prenatalnej

QF-PCR (ilościowy, fluorescencyjny PCR):

· 

fragmenty DNA (powtórzenia mikrosatelitarne) podlegają amplifikacji, 

znakowaniu 

  fluorescencyjnemu a ilość kopii mierzona jest podczas rozdziału 

elektroforetycznego

· umożliwia szybką detekcję aneuploidii chromosomowych z 

wykorzystaniem DNA  

   wyizolowanego z amniocytów lub komórek kosmówki

· technika  umożliwia również identyfikację przypadków disomii 

jednorodzicielskiej 

  (UPD)

Nowoczesne metody badań 

cytogenetycznych 

w diagnostyce prenatalnej

MLPA (ang. Multiplex Ligation-dependent Probe 

Amplification )

- metoda oparta o reakcję ligacji odpowiednich sond połączoną z 

reakcją amplifikacji.

- polega na amplifikacji nie łańcucha DNA, lecz sondy dodawanej do 

badanej próbki.    

  Pojedyncza sonda zawiera dwa różne oligonukleotydy, z których 

każdy wiąże się ze 

  starterem PCR. Każda z sond wiąże się specyficznie z wybranym 

miejscem sekwencji    

  Liczba otrzymanych w wyniku reakcji PCR sond zależy od liczby 

odpowiadających  

  sekwencji w badanym DNA.

- równoczesna ocena ilościowa obecności ilości kopii wieloeksonowych 

genów. 

   Na podstawie zmian stosunków ilościowych poszczególnych 

fragmentów można 

  wnioskować o delecjach bądź duplikacjach odpowiednich odcinków 

genów.