ŚRODKI CIENIUJĄCE 

STOSOWANE W  

RENTGENODIAGNOSTYCE.

    W rentgenodiagnostyce 

środkami 

    cieniującymi są substancje 

pochłaniające 

    promieniowanie rentgenowskie.

            ŚRODKI CIENIUJĄCE NEGATYWNE 

     - charakteryzują się małym 

współczynnikiem      

       pochłaniania promieni X.

     - należą do nich powietrze, 

tlen,dwutlenek 

    węgla

       są szeroko stosowane do badania 

przewodu        

       pokarmowego.

           ŚRODKI CIENIUJĄCE POZYTYWNE

     -bardziej niż tkanki pochłaniają 

promienie X       

     -należą do nich bar i jod.                          

             

ŚRODKI CIENIUJĄCE POZYTYWNE 

-PODZIAŁ:

 

1.Rozpuszczalne w wodzie:                           

            

-organiczne sole jodu                                    

     

                                         

     2.Nierozpuszczalne w wodzie:                  

                 

     -zawiesina siarczanu baru                        

              

           

               SIARCZAN BARU /baryt/

    

Stosowany do badania przewodu             

          pokarmowego w postaci zawiesiny. 

 Do diagnostyki metodą pojedynczego     

 kontrastu stosowana jest zawiesina 

o  

     małej gęstości/0,5-1g BaSO

4

/ml/.             

              

     Metoda podwójnego kontrastu wymaga 

użycia      

     preparatu gęstszego/2,0-3,5g 

BaSO

4

/ml/.                

       OLEJOWE ŚRODKI CIENIUJĄCE

   

Jedynym stosowanym preparatem z tej 

grupy  jest LIPIODOL-preparat,który 

podawany  bezpośrednio znajduje 

zastosowanie przy  limfografii,sialografii  i 

niekiedy embolizacji  guzów wątroby.            

                

                  ŚRODKI CIENIUJĄCE  

          ROZPUSZCZALNE W 

WODZIE.

          

W zależności od sposobu 

wydzielania   

             dzieli się je na:   

      

             - hepatotropowe                               

                                 

             - urotropowe                                     

                                

           HEPATOTROPOWE ŚRODKI   

                       CIENIUJĄCE.

 

Dzięki dużemu powinowactwu do tkanki 

wątrobowej, po doustnym lub dożylnym 

podaniu ulegają wydzielaniu do żółci.        

                                            

  Obecnie stosowane są  bardzo rzadko.      

                                             

  

UROTROPOWE ŚRODKI CIENIUJĄCE

  

Podawane śródnaczyniowo, 

wykorzystywane są  do wykonywania: 

urografii,angiografii i tomografii 

komputerowej.                                               

            

   Wydalane są wówczas przez nerki.            

                  

   Ponadto po podaniu bezpośrednim 

używane są  do:    

   ureteropielografii, cystografii, 

histerosalpingografii,  

   fistulografii, cholangiopankreatografii 

wstecznej    

   i cholangiografii przezskórnej, śród- i 

pooperacyjnej.                                               

          

                                                          

       Uwzględniając cechy budowy wodne 

jodowe 

                   środki cieniujące dzieli się na:

                   - jonowe                                  

                                 

                   - niejonowe                              

            JONOWE JODOWE ŚRODKI    

                 

                          CIENIUJĄCE

     

Dzięki właściwością fizykochemicznym, 

czyli

      dużej osmolarności,lepkości i 

hydrofilności     

      są szczególnie odpowiedzialne za 

pojawiające się 

      reakcje uboczne.                                     

          

                                              

      Można tu wymienić takie preparaty jak:  

        

           

       UROPOLINA, UROGRAFIN, UROMIRO,     

              

       RAJVIST, CONRAY, TELEBRIX.                  

                            

        NIEJONOWE JODOWE ŚRODKI   

  

                         CIENIUJĄCE

 

Środki cieniujące z tej grupy zaliczane są 

do lepiej    

 tolerowanych preparatów stosowanych w 

medycynie.

 Są lepiej znoszone przez pacjentów i 

znacznie              

 rzadziej powodują reakcje niepożądane.      

              

 Stosowanie tych środków pozwala 

kilkakrotnie              

 zmiejszyć liczbę zagrażających powikłań.    

              

 Należą do tej grupy preparaty takie jak:      

                   

 ULTRAVIST, OMNIPAQUE, IOMERON,             

      

 JOPAMIRO, VISIPAQUE.                                  

                          

     

KLASYFIKACJA POWIKŁAŃ PO        

     DONACZYNIOWYM PODANIU           

     WODNYCH JODOWYCH ŚRODKÓW  

     CIENIUJĄCYCH 

     LEKKIE- nudności,wymioty, pokrzywka,            

                      

                      świąd skóry, chrypka, kaszel,           

   

                           kichanie, uczucie gorąca, obfite 

           

                           pocenie się.                 

                

     UMIARKOWANE- obrzęk krtani i twarzy,            

                                          

                                              skurcz oskrzeli, 
omdlenie.

                

         CIĘŻKIE-

 drgawki, obrzęk płuc, 

wstrząs, 

                                 zatrzymanie oddechu i 

krążenia.

             Niepożądane reakcje, po podaniu 

środków      

    cieniujących pojawiają się najczęściej w 

czasie              

    początkowych 20 minut po wstrzyknięciu 

preparatu

    Reakcje mogą pojawić się zarówno po      

                      

    pojedynczym, jak i po kolejnym podaniu.  

                                                                      

                           

          W praktyce powikłania groźne dla 

życia,

     wymagające intensywnego leczenia, 

występują     

     bezpośrednio w ciągu pierwszego 

kwadransu od 

     wstrzyknięcia środka cieniującego.          

            

     Na ich ciężkość może wpływać ilość, 

sposób i     

     szybkość podania.                                    

              

     Omawiane reakcje można podzielić na 

odczyny:

     - anafilaktoidalne                                      

           

     - nieanafilaktoidalne                                 

                

     - mieszane.                                               

                

     ODCZYNY ANAFILAKTOIDALNE

     

Występują nagle, naśladując reakcje 

alergiczne.

       NIE ZALEŻĄ OD DAWKI PREPARATU.      

       Najczęściej wywołują takie reakcje 

skórne, jak

       pokrzywka i świąd.                                 

            

       Mogą jednak powodować skurcz 

oskrzeli i obrzęk  

       krtani lub wstrząs.                                  

           

       Częstość występowania jest większa u 

chorych  

       uczulonych na inne preparaty 

farmakologiczne.

     

  ODCZYNY NIEANAFILAKTOIDALNE

  

Odczyny te są zależne od dawki, drogi i 

miejsca         

   podania, stężenia oraz budowy środka 

cieniującego. 

   Występuje ból przy wstrzyknięciu, spadek 

ciśnienia     

   krwi i odpowiedz nerwu błędnego, 

wpływającego na 

   częstość akcji serca.                                   

                 

            

Na podstawie dostępnej wiedzy 

wyodrębiono             

        stany    chorobowe, w których podanie         

                  

        śródnaczyniowe środka cieniującego wiąże 

się ze  

        szczególnym ryzykiem powikłań.                  

                  

        DO GRUPY RYZYKA NALEŻĄ:               

         - alergia                                                        

 

         - astma                                                         

 

         - wiek powyżej 65 lat                                   

         - niewydolność wątroby                               

         - niewydolność nerek /stężenie kreatyniny   

        

           większe 2 mg%                                       

         - niewydolność układu krążenia                   
         - niewydolność układu oddechowego

          

       

      SZCZEGÓLNA OSTROŻNOŚĆ I 

ROZWAGA   

      zalecane są przy podawaniu 

śródnaczyniowym      

      preparatów jodowych chorym z wolem 

zwłaszcza  

      toksycznym, guzem chromochłonnym 

lub             

      niedokrwistością sierpowatokrwinkową.