OPAKOWANIA

Tomasz POPRAWSKI

Opakowanie

 – to gotowy wytwór zazwyczaj posiadający 

odpowiednią konstrukcję, mający za zadanie ochronę 
opakowanego wyrobu przed szkodliwym oddziaływaniem 
czynników zewnętrznych (lub ochronę otoczenia przed 
szkodliwym działaniem wyrobu), umożliwiający 
przemieszczanie wyrobów podczas magazynowania, 
transportu, sprzedaży i użytkowania, informujący o 
zawartości oraz oddziałujący dzięki swej estetyce na 
kupującego.

KRYTERIA PODZIAŁU OPAKOWAŃ:

a) Spełniana funkcja

- jednostkowe
- transportowe
- zbiorcze

b) Materiał zastosowany do wykonania

- papierowe, tekturowe
- szklane
- metalowe
- z tworzyw sztucznych

 

- ceramiczne
- drewniane
- tkaninowe

c) Kształt 

- jednostkowe, częściowo osłaniające wyrób (np. pudełka bez   

                        wieka, siatki..)
- jednostkowe, całkowicie osłaniające wyrób (np. ampułki, 
butelki, puszki, słoje..)
- transportowe, częściowo osłaniające wyrób (np. kosze, 
podstawy, skrzynki bez wieka, worki siatkowe..)
- transportowe, całkowicie osłaniające wyrób (np. bańki, 
beczki, kanistry, skrzynie z wiekiem, worki..)

d) Kryterium własności

- własne (stanowiące własność producenta) 
- obce (stanowiące własność dostawcy, dostarczane do 

zakładu produkującego wyrobu)
- dzierżawione (stanowiące własność producenta opakowań 

lub firmy usługowej)

e) Forma obrotu

- sprzedawane, tj. opakowania, których wartość wkalkulowana 
jest  w  cenę  wyrobu  lub  fakturowana  w  odrębnej  pozycji; 
opakowania  nadające  się  do  wielokrotnego  użytku,  które 
kupujący po opróżnieniu powinien odsprzedać dostawcy
-  wypożyczone  –  opakowania  transportowe,  większości 
nietypowe dostosowane do potrzeb dostawcy wyrobów

f) Sposób wykorzystania 

- opakowania do jednorazowego użytku
- opakowania zwrotne do wielokrotnego użytku

g) Ochrona środowiska

- ulegające naturalnemu procesowi rozpadu
- nie ulegające naturalnemu procesowi rozpadu

DEFINICJE:

Opakowanie jednostkowe- 

stanowi na ogół bezpośrednie 

opakowanie wyrobu. Chroni ono produkt przed ubytkami 
ilościowymi, a częściowo również zmianami jakościowymi. 
Opakowanie jednostkowe nie zapewnia (samodzielnie) 
dostatecznej ochrony w czasie transportu i magazynowania. 

Opakowanie transportowe 

– gwarantuje ochronę przed różnego 

rodzaju zagrożeniami występującymi podczas magazynowania i 
transportu. W tego typu opakowaniach mogą być przewożone 
wyroby luzem, w opakowaniach jednostkowych czy też 
zbiorczych.

Opakowania zbiorcze 

– opakowania pośrednie między 

opakowaniami jednostkowymi a transportowymi.

Opakowania jednorazowego użytku 

– są to  najczęściej 

opakowanie jednostkowe ulegające zniszczeniu (np. torby, 
owinięcia) oraz opakowania niepodlegające dalszemu 
skupowi po opróżnieniu.

Opakowania wielokrotnego użytku 

– są to zwykle opakowania 

jednostkowe nieulegające zniszczeniu po jednokrotnym 
użyciu, które podlegają dalszemu skupowi. 

Funkcje opakowań:

a)Ochronne 

– opakowanie powinno zabezpieczać produkt 

przed niekorzystnym oddziaływaniem czynników 
mechanicznych, klimatycznych, biologicznych oraz 
chemicznych. 

b)Magazynowe

 – wiąże się z ułatwianiem szeroko 

rozumianych procesów magazynowych tj. przyjmowanie, 
składowanie, kompletowanie i wydawanie towarów. 

c)Transportowe

 – są związane z realizacją procesów 

transportowych. Duże znaczenie ma tu relacja masy 
pakowanych produktów do masy samego opakowania, 
wymiary oraz kształty opakowań.

d)Kompletacyjne

 – w handlu hurtowym są związane z 

koniecznością tworzenia zestawów złożonych z różnych 
pozycji asortymentowych w poszczególnych partiach 
dostawy.

e)   Informacyjne 

– stymulują przepływy towarów opakowanych 

w łańcuchu dostaw.

f) Ekologiczne

 – zmierzają między innymi do:

- zmniejszenia ilości używanych opakowań
- preferowania opakowań wielokrotnego użytku
- poddawania recyklingowi opakowań nie nadających się 
do ponownego użycia
- stosowania materiałów pochodzenia naturalnego przy 
jednoczesnej rezygnacji z materiałów uciążliwych dla 
środowiska
- oznaczania opakowań znakami recyklingowymi

g)  Użytkowe 

– polegają na konieczności takiego 

zaprojektowania i wykonania opakowania, aby było one 
wygodne w użytkowaniu i konsumpcji.

ZNAKOWANIE OPAKOWAŃ

Znak – to umowny symbol mający za zadanie informowanie o 

właściwościach towaru, właściwościach opakowania oraz sposobie 
obchodzenia się z towarem podczas procesów logistycznych.

Znak może być wyrażony za pomocą napisu, liter, cyfr czy też rysunku. 
Na opakowaniach transportowych wyróżnia się takie grupy znaków jak:
- Informacyjne – podające niektóre cechy jak np. masa, wymiary
- Zasadnicze – gwarantują identyfikację opakowania transportowego z 

zawartością i dostarczenie go do odbiorcy

- Niebezpieczeństwa – określają niebezpieczne dla ludzi i środowiska 

właściwości wyrobu

- Manipulacyjne – wskazują jak obchodzić się z towarem podczas 

dokonywania operacji związanych z magazynowaniem i transportem

Dla ułatwienia gospodarki odpadami wprowadzono system 

identyfikacji złożony z symbolu materiału opakowaniowego 
oraz odpowiadającego mu kodu numerycznego. Stosuje się 
następujące kody numeryczne:

- Od 1 do 19 tworzywa sztuczne 
- Od 20 do 39 papier i tekstura
- Od 40 do 59 drewno
- Od 60 do 69 materiały tekstylne
- Od 70 do 79 szkło

Z kodem numerycznym należy stosować symbol literowy 

materiału       ( np. PET) 

LOGISTYCZNY ŁANCUCH OPAKOWAŃ

Logistyczny łańcuch opakowań obejmuje szereg działań związanych 

z powstawaniem, użytkowaniem i późniejszym recyklingiem 
opakowań. Należą do niego takie elementy jak:

- Projektowanie opakowań,
- Pozyskiwanie surowców na opakowania,
- Produkcja opakowań,
- Fizyczny proces pakowania produktów,
- Przepływ towarów opakowanych w kanałach dystrybucji,
- Zużycie towarów opakowanych,
- Zbiórka opakowań,
- Powtórne przetwórstwo opakowań,
- Likwidacja odpadów nie nadających się o dalszego przetworzenia

Do produkcji opakowań stosuje się takie materiały 

jak:

a) Papier i tektura – mają największy udział w

opakowaniach, są stosowane do produkcji 

opakowań jednostkowych, zbiorczych oraz 

transportowych.

Występują jako: papiery pakowe, papiery 

uszlachetnione oraz tektura (wykonanie pudła 

tekturowego w stosunku do skrzyni drewnianej 

jest o 45-70% tańsze)

b) Szkło – powszechne stosowanie materiału wynika 

z takich cech jak: obojętność fizjologiczna; 

odporność chemiczna i na czynniki 

atmosferyczne; nieprzepuszczalność dla pary 

wodnej, gazów i zapachów; możliwość barwienia; 

łatwość utrzymania w czystości oraz stosunkowo 

niska cena.
Wady szkła to: duża masa, mała odporność 

mechaniczna czy też konieczność stosowania 

opakowań ochronnych. 

c) Metale – używane do produkcji opakowań 

jednostkowych (np. puszki, pudełka) jak i innych 

(np. palety skrzyniowe, kontenery). Występują w 

postaci: blachy stalowej czarnej oraz białej a 

także blachy ocynkowanej.

d) Aluminium – stosuje się do produkcji małych 

opakowań tłoczonych (puszki) oraz opakowań z 

blachy aluminiowej.
Są one lekkie jednak maja małą wytrzymałość 

mechaniczną. Dużą wadą tego materiału jest 

proces otrzymywania aluminium wymagający 

dużych ilości energii.

e) Tworzywa sztuczne – są coraz częściej 

stosowanymi materiałami opakowaniowymi. Swą 

popularność zawdzięczają cechą takim jak: 

praktycznie nieograniczona możliwość 

kształtowania, niska masa, duża odporność 

chemiczna, możliwość barwienia. Stosuje się je do 

wytwarzania butelek, pudełek, fiolek itp. Ponadto 

używa się ich jako materiałów do owinięć.

f) Tkaniny – służą do produkcji takich opakowań jak 

np. worki czy też kontenery elastyczne. Mogą być 

również używane do owinięć ładunków. Do ich 

produkcji stosowane są włókna naturalne oraz 

syntetyczne.

g) Drewno -  jest popularnym materiałem 

opakowaniowym, który jednak z powodu 

odczuwalnego deficytu zastępowany jest innymi 

tworzywami. Do opakowań z drewna należą: 

skrzynki, klatki, beczki, kosze… 

PROJEKTOWANIE OPAKOWAŃ Z PUNKTU WIDZENIA 

LOGISTYKI

Zagadnienia, które należy uwzględnić podczas projektowania z 

punktu widzenia logistyki, to:

- Właściwości wyrobów przewidzianych do pakowania, ich wymiary 

i masa

- Wzajemne oddziaływanie opakowania na zapakowany wyrób i 

odwrotnie

- Odporność wyrobów na uszkodzenia powstające na skutek 

uszkodzeń mechanicznych

-  Odporność na korozję oraz oddziaływanie czynników 

klimatycznych i biologicznych

- Przewidywany sposób składowania oraz transportu
- Wymagania odbiorcy, przewoźnika czy też służb celnych

Zużycie tworzyw opakowaniowych na jednego 

mieszkańca rocznie wynosi przeciętnie:

- W USA ok. 250 kg
- W Japonii ok. 150 kg
- W Europie ok. 120 kg

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ