Gra w klasy

Liczba symboli ortograficznych wynosi dwadzieścia pięć.

Stwierdzenie to pozwoliło trzysta lat temu na sformułowanie

ogólnej teorii Biblioteki i na zadowalające rozwiązanie

problemu, którego żadne przypuszczenie poprzednio nie

rozwikłało: bezkształtnej i chaotycznej natury prawie

wszystkich książek. Jedna z nich, którą mój ojciec ujrzał w

pewnym sześcioboku obwodu piętnaście dziewięćdziesiąt

cztery, złożona była z liter M C V, powtarzających się

przewrotnie od pierwszego do ostatniego wiersza. Inna, do

której często zaglądano w tej okolicy, była po prostu labiryntem

liter, ale przedostatnia stronica mówiła: "O czasie, twe

piramidy." Wiadomo, że na jedną rozsądną linijkę czy słuszną

wiadomość przypadają mile bezsensownych kakofonii,

słownych gmatwanin i niedorzeczności. (Wiem o pewnej

niebezpiecznej okolicy, której bibliotekarze odrzucają

przesądny i próżny zwyczaj poszukiwania sensu w książkach i

porównują go do zwyczaju poszukiwania go w snach czy w

chaotycznych liniach ręki... Przyznaję, że wynalazcy pisma

naśladowali dwadzieścia pięć naturalnych symboli, ale

utrzymują, że to zastosowanie jest przypadkowe i że książki

same w sobie nic nie znaczą. Sąd ten, jak się przekonamy, nie

jest całkiem błędny.)

J.L. Borges „Biblioteka Babel”

Przykłady te pozwoliły pewnemu genialnemu

bibliotekarzowi na odkrycie podstawowego prawa

Biblioteki. Myśliciel ten zauważył, że wszystkie

książki, jakkolwiek by się między sobą różniły,

składają się z jednakowych elementów: odstępu,

kropki, przecinka, dwudziestu dwu liter alfabetu.

Również przytoczył fakt, który potwierdzili wszyscy

podróżnicy: Nie ma w rozległej Bibliotece dwu

identycznych książek. Z tych niespornych

przesłanek wydedukował, że Biblioteka jest

totalna i że jej szafy rejestrują wszelkie możliwe

kombinacje tych dwudziestu kilku symboli

ortograficznych (liczba ich, choć niezwykle

wysoka, nie jest nieskończona), to jest wszystko

to, co można wyrazić: we wszystkich językach.

J. L. Borges „Biblioteka Babel”

Powieść

postmodernistyczna:



Nie odzwierciedla rzeczywistości, chociaż

czasami udaje, że to robi, by poprzez

wytworzenie iluzji realności usytuować

się wobec niej jako fikcja spotęgowana.



Tracąc odniesienie do rzeczywistości

sytuuje się w obrębie językowych

łańcuchów znaczeń, eksploatując

wszelkie tego typu relacje między

znakami, cytatami czy tekstami,

prowadząc rodzaj gry intertekstualnej i

zabawy słownej.



Często przybiera pozór powieści

historycznej, korzystając z

materiałów z przeszłości, nigdy

jednak taką powieścią nie jest, lecz

określa się tak wobec historycznego

materiału jak i gatunku literackiego

jako ich parodia, a nade wszystko

pastisz; jej odniesienia nie są

„zaczepne”, nie idzie ani o krytykę,

ani o poprawianie świata – lecz o

kreowanie, na bazie przejętego

materiału, świata równoległego.



Świat ów przybiera często formę sieci,

kłącza lub labiryntu, po których wędrują

powieściowi nomadzi, pozbawieni

zarówno perspektywy końcowego celu

jak i możliwości ogólniejszej, całościowej

orientacji w terenie.



Jest „powierzchniowa” i

fragmentaryczna, odrzuca wszelkie

metaporządki, akceptuje chaos; lubi

przybierać formę encyklopedii, w której

nie obowiązuje ani linearny porządek

lektury, ani hierarchiczne

uporządkowanie haseł i gdzie nie jest

też możliwy do uchwycenia jakiś ukryty

w „głębi” całościowy sens.



Łamie wszelkie podziały, zwłaszcza

te na sztukę elitarną i popularną,

łącząc wątki sensacyjne i

awanturnicze z głębokimi (lub

sprawiającymi taki wrażenie)

rozważaniami natury filozoficznej lub

naukowej.



Podważa status autora (narratora)

jako organizatora całości i

potencjalnego punktu odniesienia dla

rozrzuconych fragmentów.



Igra z czytelnikiem, wprowadzając do

go kreowanego przez siebie świata

gier i zabaw językowych, czyniąc go

bohaterem czytanej właśnie

powieści.



Zamierzenie zrównuje dyskurs

literacki z dyskursem teoretycznym,

język fabuły i narracji z metajęzykiem

teorii, przez co „zasypuje przepaść”

między literaturą a wiedzą o niej,

między pisarzem a uczonym.

Oto na przykład twierdzenia, które znajdujemy w jednej z

najlepszych, naszym zdaniem, prac poświęconych

fenomenologii interpretacji: „Dzieło sztuki... jest formą, to

znaczy ruchem zamkniętym, niejako nieskończonością

sprowadzoną do skończoności. Jego całość jest rezultatem

pewnej konkluzji, a zatem trzeba ją traktować nie jako

zamknięcie pewnej rzeczywistości statycznej i nieruchomej,

ale jako otwarcie pewnej nieskończoności, która przyoblekła

się w określoną formę. Dzieło osiąga przez to nieskończoną

mnogość aspektów, które są czymś więcej niż tylko jego

częściami czy fragmentami, gdyż każdy z nich mieści w sobie

dzieło w całości i ukazuje je z określonej perspektywy.

Różnorodność wykonań ma swoje źródło zarówno w złożoności

natury interpretatora, jak i samego dzieła... Niezliczone punkty

widzenia odbiorców i niezliczone aspekty dzieła krzyżują się ze

sobą, spotykają się i wzajemnie się tłumaczą, tak, że

interpretator, zajmując pewien określony punkt widzenia,

może ukazać całe dzieło tylko pod tym warunkiem, iż uchwyci

pewien jego ściśle określony aspekt, i odwrotnie, ów

szczególny aspekt dzieła, który ukazuje je całe w nowym

świetle musi skłonić interpretatora do zajęcia odpowiedniego

punktu.

U. Eco „Dzieło otwarte”

Przed lustrem, z tubką pasty do zębów

w zaciskającej się pięści, Oliveira po

raz nie wiem który wybuchał

śmiechem prosto we własną twarz i

zamiast włożyć sobie szczoteczkę do

ust, przybliżał ją do swojego obrazu,

różową pastą dokładnie obrysowywał

fałszywe usta, na samych wargach

malował serce, nogi, litery, świństwa,

przejeżdżał szczotką po lustrze, walił

po nim tubką, skręcając się ze śmiechu

aż do nadejścia zrozpaczonej

Gekrepten.

(s. 370)

(…) oto ja sfrancuziały Argentyńczyk

(potworne! potworne!), poza

młodzieżową modą, poza coolem, z

anachronicznym Etes-vous fou Rene

Crevela w ręku, z całym surrealizmem

w pamięci, z piętnem Antonina Artaud

na podbrzuszu, z Ionisations Edgara

Verese w uszach, z Picassem w oczach,

chociaż podobno jestem Mondrian, tak

mi powiedziano.

(s. 92)

Ze swojej strony tak dokładnie

zlikwidowałem w moim domu

jakiekolwiek powierzchnie

odzwierciedlające, że gdy jakaś

nieunikniona szyba okienna uprze się,

żeby ukazać mi moje odbicie, widzę w

nim tylko kogoś, kto mnie przypomina.

Rzeczywiście bardzo jest do mnie

podobny- przyznaję!

Tylko proszę nie wyobrażać sobie,

że to ja! Skądże! Wszystko tu jest

fałszem. Kiedy zwrócą mi mój dom i

moje życie- odnajdę moją prawdziwą

twarz.

(s. 524)

W swojej rozprawie O pochodzeniu wyrazów

Gavius Passus daje mądre- moim zdaniem- i

pomysłowe tłumaczenie słowa persona,

maska. Twierdzi on, że słowo to pochodzi od

czasownika personare, zatrzymywać. I oto

jak podbudowuje swoją teorię: „Ponieważ

maska, całkowicie zakrywająca twarz,

posiada tylko jeden otwór w miejscu ust,

głos, zamiast rozchodzić się na wszystkie

strony, usiłuje wydostać się tym jednym

wyjściem, przez co staje się przenikliwszy i

mocniejszy. Ponieważ dzięki masce głos

dźwięcznieje i zaczyna wibrować

(personare), nazwano ją persona, przy czym

akcent jest na literze o, którą wymawia się

dłużej”.

(s. 520)

„

Otchłań”, o jakiej mówi Foucault, symbolizuje

bliskość szaleństwa, z którego wyłania się myślenie.

„Otchłań” symbolizuje nieobecność fundamentu,

bez-podstawność- Abgrund. Lęk przed otchłanią

charakterystyczny jest dla wielkiej nieufności.

„Wielka nieufność”, to przede wszystkim nieufność

wobec faktu własnej egzystencji. Określa postawę

człowieka wyobcowanego, całkowicie niezdolnego

do- jak to określa Nietzsche- „afirmacji własnego

bycia” i jego „przygodnej tożsamości”. Żywioł

egzystencji, w który został wrzucony nieufny

podmiot Foucaulta- jest przezeń postrzegany nie

jako „własne”, lecz właśnie przeciwnie, jako sama

kwintesencja obcości.

Agata Bielik Robson „Na drugim brzegu nihilzmu”

Człowiek robi odkrycie, że ma duszę, ilekroć

poczuje, że jego ciało jest pasożytem, przyklejonym

do nas robakiem. Wystarczy poczuć, że się żyje (…),

aby najbliższa i najdroższa część naszego ciała, na

przykład prawa ręka, natychmiast stała się

przedmiotem ze wstrętem spełniającym swoją

podwójną funkcję, polegającą na tym, że jest mną i

jest czymś tylko ze mną połączonym.

Łykam zupę. Później w trakcie jakiejś lektury

nagle myślę: „Zupa jest we mnie (…) tym jestem-

workiem pełnym pokarmów”.

Wtedy rodzi się duch: „Nie, nie jestem tym.”

Jakkolwiek (bądźmy raz uczciwi)

tak, jestem. Z możliwością małej wolty na użytek

delikatnych: „tak jestem także i tym.”

(s. 383)

Operacja polegająca na zalaniu stałego

ciała warstwą roztopionego metalu za

pomocą prądu elektrycznego. Czy to

nie jest dawna fregata o trójkątnych

żaglach, o wyporności jakichś stu ton?

- No przecież, że jest- Talita odrzuciła w

tył włosy- A wałęsać się, włóczyć się,

obić cios, uperfumować piżmem i

przeliczyć dziesięcinę z owoców „na

pniu”- czyż to nie to samo, co

jakiekolwiek soki owocowe,

przeznaczone do konsumpcji, jak wino,

oliwa i tak dalej?

(s. 242)

Zamówili jeszcze litr czerwonego,

Traveler znowu mówił o swojej pracy,

że nie traci nadziei na coś lepszego

(…), cały czas czekając, że Oliveira

opowie mu coś- nie wiedział co- no,

coś, co by ułatwiło im to spotkanie po

tak długim czasie.

- No, może mi coś opowiesz-

zaproponował wreszcie.

- Pogoda- powiedział Oliveira- była

bardzo zmienna, od czasu do czasu

trafiały się jednak piękne dni.

(s. 217)

- Dobry wieczór, kawalerze- powiedziała czarna

dama. – Ale mamy upał.

- Przeciwnie, proszę pani- powiedział Oliveira- raczej

powiedziałbym, że mamy tęgi mróz.

- Niech pan nie będzie dowcipny- powiedziała dama.

– Trochę uszanowania dla chorego człowieka.

- Ależ pani nic nie jest.

- Nic mi nie jest? Jak pan śmie? (…) Niech się pan

stąd zabiera, bezwstydny młodzieńcze!- powiedziała

dama. – To skandal wychodzić w podkoszulku o tej

porze.

- Marki Masllorens, proszę pani- objaśnił Oliveira.

- Bezczelny- powiedziała dama.

(s. 233)

Wszystko się powtarza. Dopasowujemy się do

zużytych formułek, uczymy się jak idioci już dawno

wykutych ról.

(s.49)

Jesteśmy uczniakami powtarzającymi zleżałe,

nieciekawe argumenty.

(s. 160)

Absurdem jest, że kiedy wychodzisz rano i za

drzwiami znajdujesz butelkę mleka, uważasz to za

naturalne, bo to samo zdarzyło Ci się wczoraj i

zdarzy jutro. Ta stagnacja, to „niech tam”, ten

podejrzany brak wyjątków. Bo ja wiem, może

powinno się spróbować jakiejś innej drogi.

(s. 164)

Powiem Ci coś, co jest absolutną prawdą: ja nie

wiem czy Horacio się wycofuje. Zawieszenie w

nieskończoność ostatnich dwóch rozdziałów i

zakończenie epizodu w domu wariatów (czy

Horacio skacze, czy nie skacze z okna?) to mój

sposób na pozostawienie otwartą również tej

kwestii. Podoba mi się to, o czym napisałaś, bo

tak

też

może być. Ostatecznie Horacio jest tak

samo Twój, jak i mój, chcę powiedzieć, że Ty

przeżywasz jednego Horacia, czytając tę książkę,

tak jak ja przeżywałem innego (albo tego

samego), wymyślając go. A możliwe, że oprócz

tych dwóch Horaciów jest jeszcze trzeci: Horacio

sam w sobie, a o tym, jak skończył, ani Ty, ani ja

nigdy się nie dowiemy.

Document Outline