Rzeczywisty wpływ mediów na politykę.
Przygotował:
Bartosz
Kubista
Rzeczywisty wpływ mediów na politykę.
Przygotował:
Bartosz
Kubista
Czym tak naprawdę są
„media”?
Mówiąc o mediach będziemy mieć
w tym miejscu na myśli wyłącznie
mass media
, czyli
środki
masowego przekazu
(środki
społecznego komunikowania o
szerokim zasięgu), takie jak prasa,
radio, telewizja, Internet.
„Czwarta Władza”
Geneza pojęcia.
W państwach demokratycznych terminu
Czwarta
Władza
używa się na
określenie wolnej prasy
(zwłaszcza mediów masowych, środków masowej
komunikacji, środków przekazu społecznego).
Mass media są więc tu ustawiane w szeregu obok
władzy ustawodawczej, wykonawczej i
sądowniczej,
gdyż siła prasy jest tak wielka, że
może kształtować społeczeństwa i politykę.
Poza tym
spełnia funkcję kontrolną
poprzednich trzech władz, aby nie dochodziło do
nadużyć i korupcji.
Istnienie Czwartej Władzy miałaby więc polegać na
ukonstytuowaniu się nowej władzy
o charakterze
kontrolnym
bądź
recenzenckim
wobec systemu
politycznego, lub na
wpływie
– mniej lub bardziej
bezpośrednim na władzę polityczną.
„Czwarta Władza”
Geneza pojęcia cd.
Argumenty przemawiające za uznaniem
mediów za IV Władzę opierają się w zasadzie
tylko
na potocznym myśleniu o mass mediach.
„Media najpierw
przekonały same siebie, że są
władzą
, a teraz próbują to mniemanie
rozpowszechnić.”
Legitymizacji konstytucji IV Władzy szuka się w
pojęciu „
wpływu
”, jaki wywierają one na
politykę.
„
Obiektywność dziennikarstwa
” i „
niezależność
mediów
” czynią z mediów rzekomo strażnika
demokracji – „
wolność mediów
”
Czy mass media
rzeczywiście sprawują
władzę?
W zasadzie określenie to powstało ze względu na
pomieszanie pojęć „wpływu” (rozumianego wyłącznie
jako możność oddziaływania) i „władzy” – zwykło się
nazywać media „władzą” właśnie ze względu na
szeroki zasięg, w jakim oddziałują na społeczeństwo.
Władzę tymczasem, zdaniem Maxa Webera,
należy
oddzielić od wpływu
– jeśli
istoty władzy
poszukiwać w
dowolnej możliwości wykonywania własnej woli w
ramach danych stosunków społecznych bez względu
na sprzeciw i na to, na czym ta możliwość się opiera –
mass mediom nie można przypisać tego atrybutu
.
Media
nigdy nie były oddzielone, ani niezależne od sił
,
które je tworzyły i na których kształt wywierały wpływ.
Zawsze działają bowiem
w postaci jakichś instytucji
i
w
prawnie uregulowanych ramach
, są tu więc tylko jedną
z form „aparatu kulturalnego”, niezdolną do
sprawowania bezpośredniej władzy i stosowania
przymusu w celu jej egzekwowania.
Czy mass media
rzeczywiście sprawują
władzę?
W naukach politycznych coraz powszechniejsze uznanie
zdobywają jednak te teorie władzy, które wskazują na „miękki”
charakter sprawowanej współcześnie władzy politycznej –
sankcja przymusu fizycznego zostaje coraz częściej zastąpiona
innego rodzaju mechanizmami, determinującymi realny wpływ
na polityczną rzeczywistość.
„Władza” wiąże się coraz częściej z
dostępem i kontrolą nad
informacją
– których to mass mediom odmówić nie można.
W rozumieniu Terence’a Ball’a, który definiuje władzę jako
„umiejętność lub zdolność do
powodowania wyników albo
skutków, które wpływają na istnienie lub interesy rzeczy lub
osób
” – media bez wątpienia dzierżą władzę.
Herbert Simon – „Bez komunikacji nie istnieje żaden wpływ lub
władza”
Czy więc określenie IV Władza jest obecnie bardziej zasadne,
niż się na pierwszy rzut oka wydaje?
Argumenty przemawiające przeciw
uznaniu mass mediów za podmiot
władzy
Media
nie posiadają uprawnień i kompetencji władczych
w tym
sensie, w jakim dysponują nimi organy władzy państwowej!
Nie mogą ani narzucać, ani wyegzekwować pożądanych
zachowań.
Nie podejmują decyzji w sprawach publicznych
, nie obciążają
nas przymusowo ich konsekwencjami.
Mediów
nie wybieramy
, nie upoważniamy i
nie ponosimy za nie
odpowiedzialności
.
Równie dobrze, jako o Czwartej Władzy moglibyśmy powiedzieć
o gospodarce, czy każdym innym
systemie funkcyjnym
– takim
jak religia, czy prawo i w stopniu, w jakim oddziałują na
społeczeństwo.
Media stanowią w zasadzie odrębny – istniejący obok polityki
system funkcyjny
i przypisywanie im przymiotnika władzy
wynika raczej
z nieporozumienia
, niż rzeczywistego obrazu
sprawowania przez media władzy.
Media są
w zasadzie zależne od władzy państwowej sensu
stricto
, która (zwłaszcza w przypadku telewizji) sprawuje nad
nimi kontrolę i udziela jej koncesji do działania (znaczenie
KRRiT)
Argumenty przemawiające przeciw
uznaniu mass mediów za podmiot
władzy
Nie wiadomo, do jakiego stopnia mass media wywierają
wpływ, kierując się własnym interesem, a w jakiej
mierze wspierane są przez inne instytucje, bądź działają
na ich rzecz –
można zakwestionować ich autonomię
.
Istnieją znaczne różnice pomiędzy systemami mediów i
polityki
– operują innym kodem komunikacji, są ze sobą
sprzężone tylko strukturalnie, a nie operacyjnie (nic, co
można osiągnąć politycznie, nie da się osiągnąć
medialnie i odwrotnie). Funkcje społeczne tych
systemów są różne.
Zdaniem niektórych badaczy –
czwarta władza nie
oznacza w ogóle nic
, to metafora, której celem jest
nobilitacja mediów.
Z tego, że media stanowią częstokroć input dla decyzji
systemu politycznego,
nie wynika, że są elementem
władzy
– w takim razie równie dobrze można mówić o
gospodarce jako kolejnym aktorze politycznym.
Co przemawia więc za rosnąca
popularnością rozumienia mass
mediów jako IV Władzy?
Prawda jest taka, że
każda władza musi brać pod uwagę
istnienie mediów
. Media w zasadzie
współtworzą każdą
władzę
. Są regulowane przez prawo i obyczaj, ale
jednocześnie –
kreują system nieformalnej, ale
skutecznej regulacji zachowań władzy i publiczności
.
Jeśli
władzę
utożsamiać z
siłą wpływu
na kulturę i życie
społeczne – media niewątpliwie taką władzę posiadają.
Pomimo braku możliwości zastosowania przymusu do
egzekwowania swojej woli, media częstokroć oddziałują
na tyle silnie na władzę państwową, że
doprowadzają do
realizacji swoich postanowień
drogą pośrednią.
Jeśli przyjąć
dynamiczną, behawioralną definicję systemu polityczneg
zaproponowaną przez Dawida Eastona – mass media
stają się jego integralną częścią
.
Istnieje wiele sposobów, dzięki którym media są w stanie
skutecznie wpływać na kształt polityki w państwie.
Sposoby uczestnictwa mediów w
systemie politycznym.
Funkcje „Czwartej Władzy”.
Funkcja informacyjna
Funkcja kontrolna i recenzencka
Kształtowanie postaw społecznych
Władza „Ustalania agendy” (agenda-setting)
Marketing polityczny
Zorganizowany lobbing na rzecz korporacji i
organizacji biznesowych
Funkcja usługowa wobec poszczególnych
formacji politycznych
Funkcja bezpośredniego uczestnictwa w
podejmowaniu decyzji politycznych
Pole dyskursu politycznego
Wpływ nowych mediów
Funkcja
„
watchdog
”
Funkcja informacyjna
Niklas Luhmann
– „To, co wiemy o naszym społeczeństwie, czy w
ogóle o świecie, w którym żyjemy – wiemy z mediów masowych”
Tomasz Goban-Klas
– „Niewielu z nas stać na zdobycie informacji
bez mediów”
Media
informują nas o stanie obecnej polityki i dyskursu
politycznego
. Są faktycznym źródłem wiedzy o bieżących
pracach parlamentu.
Media
„uczą polityki”
i tego
„jak być politykiem”
,
„jak ją
sprawować”
– są źródłem wzorców.
Jednakże:
Media
rzadko kiedy mają neutralny charakter
!
Występuje
– Media komunikują nam nie to,
co się w polityce dzieje, ale to,
co media myślą, że się w polityce
dzieje
.
Zniekształcenie obrazu politycznego
i przesunięcie środka
ciężkości z kwestii programowych i merytorycznych na kwestie
wizerunkowe.
Funkcja kontrolna
Media są
reprezentantem opinii publicznej
.
Wobec polityków
stosują ostrą krytykę
–
wytykają im błędy, obnażają wady, czy
wręcz podają przykłady głupoty polityków.
Medialna „nagonka” jest często powodem
dymisji ministrów, albo wycofania się
członków polityki z życia politycznego.
Media ujawniają
nieprawidłowości działania
aparatu władzy
i
zmuszają do dyskusji
.
Kształtowanie postaw i
ocen społecznych
Media starają się generować i stymulować ład
ustawodawczy, wykonawczy i sądowniczy.
Starają się „osądzać” rzeczywistość.
Media upowszechniają wzory i lansują modele zachowań.
Oddziaływanie mediów na politykę
ma charakter przede
wszystkim wizerunkowy
.
Oddziałują
nie tyle na politykę, co jej społeczny odbiór
–
może mieć to konsekwencje w postaci bieżących
preferencji lub wyborów – mają wpływ na notowania
partii.
Media wpływają na popularność polityków (a często i
całych ugrupowań) m.in. poprzez nagłaśnianie afer i
medialnych kryzysów politycznych
.
Jeśli jednak przydać mediom choćby pośredni wpływ na
politykę samą w sobie, realizują ją poprzez
„
”
.
Mass media kształtują opinię społeczną
poprzez selekcję
i obróbkę treści
– budowanie nastrojów społecznych.
Media, a wybory
Współcześnie
niemożliwe jest skuteczne prowadzenie kampanii bez
pomocy mediów
.
Sondaże polityczne
– istotny element w czasie kampanii wyborczej.
Nagminnie wykorzystywane jako element gry wyborczej i
propagandy
Często prognostycznie niski wynik wpływa demobilizująco na
większość osób , gdyż nie chcą stawiać „na przegranego konia”
Jednakże – spora grupa potencjalnych wyborców „faworyta” nie
idzie do urn, wiedząc, że i tak nie wygra -> Ale! II tura wyborów
prezydenckich z 2005 roku!
O wyborze wielu jednostek w różnych kampaniach decyduje często
umiejętność znalezienia się przed kamerami telewizyjnymi, co
zdobywa pierwszeństwo przed wiedzą, umiejętnościami,
doświadczeniem.
„Politogenność”
w czasie kampanii wyborczych – przywiązywanie
większej wagi do rywalizacji i walki z konkurentami, niż do
prezentacji merytorycznej swojego programu.
Władza „Ustalania
agendy”
Media
same ustalają, na jaki temat odbywa się
publiczna debata
! Mogą porcjować informacje i
do woli przebierać w tematach politycznej
dyskusji. Decydują, o czym się mówi.
Media posiadają więc władzę „eliminowania z
przestrzeni publicznej” – wpływają na kształt
debaty politycznej i postawy polityków.
Media ustalają „
hierarchię spraw
” w polityce
Siła (władza?) mediów polega na
przyciąganiu
uwagi społeczeństwa i kierowaniu jej na obiekty
wyselekcjonowane
przez środki przekazu.
Dennis – władza mediów polega
na wmawianiu
ludziom tego, o czym powinni myśleć
, a nie, co
powinni myśleć.
Marketing polityczny
Marketing polityczny
– jedna z form komunikacji
politycznej, w której
następuje oferowanie, tworzenie i
wymiana wartości między uczestnikami rynku
politycznego
. Sprowadza się ona do wykorzystania zespołu
technik społecznych, teorii oraz metod zaczerpniętych z
marketingu handlowego, w celu
stworzenia odpowiedniego
obrazu kandydata, wypromowania jego osoby, wyróżnienia
go spośród jego rywali
oraz uzyskania jak największego
poparcia przy jak najmniejszym zużyciu środków.
strategie wyborcze (ang. elections strategy),
wizerunek telewizyjny kandydatów/partii (ang. TV image),
polityczny public relations (ang. political PR),
miejsce w sondażach (ang. polls)
Życie polityczne ulega ciągłej mediatyzacji.
Mediatyzacja
wpływa w tym miejscu krótkofalowość polityki, zjawisko
populizmu – czy są to jednak zjawiska pożądane?
„W przypadku polityków nie jest ważne, jak się o nich
pisze, ważne, że się o nich pisze w ogóle”.
Zorganizowany lobbing na
rzecz korporacji i organizacji
biznesowych
Media, wobec rosnącego
uzależnienia od wielkich
reklamodawców powoli
stają się
elementem strategii marketingowej
wielkich korporacji
, a ich rola
sprowadza się do roli działu PR.
Przykład – kampania medialna
toczona wokół wprowadzenia na
rynek polski biopaliw.
Funkcja usługowa
Istnieją
media kapitałowo lub organizacyjnie
powiązane z partiami lub środowiskami
politycznymi
(dawniej - Trybuna i SLD)
Pomimo braku formalnych powiązań
linia
redakcyjna mediów jest silnie zbieżna z
polityką prowadzoną przez określoną
formację polityczną
– redakcja ze względów
ideowych wzmacnia przekaz oferowany
przez daną partię (Radio Maryja i PiS)
Następuje
wzajemna wymiana usług
- a
media w zamian za wsparcie oczekują
określonych zachowań od swoich
kontrahentów politycznych.
Funkcja bezpośredniego
uczestnictwa w podejmowaniu
decyzji politycznych
Rzadko występująca.
Istnieje
wpływowa grupa właścicieli lub
redaktorów mediów
, która ma
osobisty
i bezpośredni wpływ
na podejmowanie
niektórych decyzji politycznych.
W Polsce – ten sposób wpływania
mediów na politykę był zauważalny
zwłaszcza w okresie II tury wyborów
prezydenckich w 2005r. - znaczenie o.
Rydzyka.
Pole dyskursu
politycznego
Dyskurs polityczny odbywa się
obecnie na dwóch płaszczyznach –
ukrytej (pomiędzy politykami) i jawnej
– przy wykorzystaniu mass mediów.
Media są dla partii „
areną polityczną
”
– ich rola wynika tu z ich funkcji
(
watchdog
+
agenda-setting
). Stają
się współtwórcą dyskursu
politycznego – również poprzez
organizowanie płaszczyzny
, na której
się odbywa.
Czym są „Nowe Media”?
T. Goban-Klas:
Są to „te środki służące (wprost lub pośrednio)
porozumiewaniu się ludzi, które pojawiły się w
ostatnich dziesiątkach lat, które wykorzystują
elektronikę dla przekazu sygnałów.
Cechy charakterystyczne:
○
Ciągłe i szybkie doskonalenie parametrów
○
Miniaturyzacja
○
Standaryzacja
○
Interaktywność
Internet, Neo-telewizja (cechująca się programem
nastawionym na „każdego widza” i zachęcająca
ludzi do ostentacyjnego współtworzenia
programów).
Wpływ „nowych mediów”
na politykę
Zmiana sposobów komunikowania się
obywatela z władzami
Digital cities
– wykorzystują skutecznie sieci
cyfrowe i Internet do obustronnej, bezpośredniej
komunikacji między członkami różnych
społeczności, a władzami miejskimi, czy
municypalnymi.
Nowe pole dyskursu politycznego –
dotychczasowy odbiorca może być
jednocześnie nadawcą
Blogi – również te zakładane przez polityków,
które często stają się ich główną areną
komunikacji ze społeczeństwem.
Fora internetowe – miejsca zażartego dyskursu i
wymiany politycznych opinii
Główne problemy związane z
uczestnictwem mediów w systemie
politycznym
Problem wzajemnej relacji pomiędzy instytucjami
władzy politycznej, a mediami.
Spór o zakres politycznej kontroli nad mediami publicznymi
Indywidualizacja i prywatyzacja komunikacji społecznej
Narastająca nierównowaga pomiędzy rosnącymi w siłę
mediami, a słabnącą władzą
Odmowa przyjęcia odpowiedzialności przez media za
swoją działalność
Proces mediatyzacji polityki – spłycania polityki,
szerzenia zjawiska populizmu, media negatywizują
postrzeganie polityki, wymuszają „zwarcie
komunikacyjne” (sukces rządu to klęska opozycji
odwrotnie).
Media żądają dla siebie udziału we władzy (nawet same
propagują siebie jako podmiot władzy państwowej),
jednocześnie odmawiając innym prawa do jakiejkolwiek
kontroli ich działalności.
Można bez trudu wykazać, że media tak naprawdę
wypaczają obraz polityki – przerysowują ją i często
wpływają na nasz błędny jej odbiór, co prowadzi do
formułowania niewłaściwych sądów.
Media, wykorzystując potoczne myślenie o samych
sobie, torują sobie drogę do bezpośredniego wpływu
we władzy. Czy są jednak na to gotowe? Czy są do
tego zdolne?
Koncepcja systemu
politycznego Dawida
Eastona:
System polityczny to
proces
obustronnego przepływu informacji
i energii między otoczeniem
społecznym i instytucjami
politycznymi
oraz przestrzeń, w
której dokonują się wszystkie
działania związane z
podejmowaniem wiążących dla
społeczeństwa decyzji
Infotaktyka
Nie sposób w dzisiejszych czasach ocenić
prawdziwości serwowanych przez media
informacji.
Infotaktyka – manipulacja informacjami w
momencie zanim jeszcze trafią one do
mediów
Taktyka pominięcia
Taktyka uogólnienia
Taktyka kroplomierza
Taktyka zalania
Taktyka zasłony dymnej
Taktyka uderzenia od tyłu
Taktyka wielkiego kłamstwa
Taktyka odwracania
Inputs
D. Easton:
Inputs -
władza formułowania żądań i
poparć zewnętrznych wobec systemu
politycznego
. Jest to „zewnętrzna
energia”, która dociera doń z otoczenia
społecznego (kulturowego,
ekonomicznego) i stymuluje procesy
decyzyjne zachodzące w ramach
systemu.