Rozumienie kultury:
potocznie i wartościująco – „człowiek
kulturalny”, „zachowanie niekulturalne”
(odniesienie do jakiegoś stanu rzeczy)
naukowo i opisowo – rozumienie
kultury, a nie jej ocenianie (np. kultura
europejska wywodzi się z trzech gałęzi:
greckiej filozofii, rzymskiego prawa i
chrześcijańskiej etyki).
W naukach społecznych słowo
„kultura” służy do opisania czy też
oznaczenia pewnych zjawisk i
procesów charakterystycznych dla
różnych całości społecznych. Stąd
każde społeczeństwo i każda grupa
społeczna ma swoją kulturę (także
jednostki)
Pojęcie kultury:
łac. cultura (agri) – uprawa roli
Cycero: kultura ducha – stąd:
nazwa „kultura” odnosi się do dzieł
człowieka (pielęgnowanie i rozwijanie
ludzkich wartości, umysłu i ducha)
Stąd szerokie i wąskie rozumienie
kultury
Kultura a natura – przyjęcie którejkolwiek z
definicji powoduje, że przeciwstawiamy
kulturę światu przyrody:
Wymiar epistemologiczny/ metodologiczny
– inne podejścia i inne metody badawcze
wymiar ontologiczny – zasadniczo: kultura
wytworem człowieka, natura światem
zastanym przez człowieka (dychotomia)
Kultura a cywilizacja
tradycja anglo-francuska i anglo-
amerykańska – pojęcia tożsame
tradycja niemiecka – rozdzielność tych
pojęć.
W pierwszym akcent pada na rozwój
duchowy, w drugim na rozwój dóbr
materialnych
Antonina Kłosowska wyróżniła
kilkadziesiąt definicji kultury
Kultura materialna i
duchowa/niematerialna
Kultura materialna – budynki, stroje,
narzędzia, naczynia itp.
Kultura duchowa – wytwór dążeń do
ideałów piękna, dobra, prawdy,
sprawiedliwości, to zespoły idei,
wyobrażeń, dzieł sztuki, symboli,
obyczajów, przedmiotów, w których te
idee zostały utrwalone.
Rozumienie kultury w socjologii:
Socjologia anglo-amerykańska – to
kultura grup społecznych rozumiana
jako: zestaw podzielanych wartości i
norm, zwyczajów, obyczajów i stylów
życia oraz wiedzy i przekonań.
W polskiej socjologii – szerokie
rozumienie kultury (np. Szczepański)
Elementy kultury:
przekonania i wiedza – pewne treści,
które są podzielane przez członków
danego społeczeństwa/grupy społecznej,
które są uznawane za prawdziwe, choć
niekoniecznie takimi są.
ideologie – systemy wiedzy, przekonań i
wartości podzielanych w
społeczeństwie/grupie społecznej
wartości – co do których członkowie
społeczeństwa/grupy społecznej się
zgadzają np., moralność
normy – podzielane oczekiwania
dotyczące zachowań: zwyczaje,
obyczaje i prawa
Typy społeczeństw według kultury:
Społeczeństwa przednowoczesne;
myśliwskie i zbieracze
pasterskie i rolnicze
państwa tradycyjne
Społeczeństwa nowoczesne;
państwa przemysłowe oraz kraje
drugiego i trzeciego świata
Kultura w społeczeństwie
współczesnym
zróżnicowanie kulturowe – pluralizm
kulturowy
tożsamość kulturowa
uniwersalia kulturowe – powszechniki
kulturowe
Typy kultury:
kultura jednostkowa
kultura grupowa
kultura narodowa
kultura ponadnarodowa
Elementy kultury;
rys kulturowy np. ukłon
kompleksy kulturowe np. sposoby
powitania
konfiguracje kulturowe – np.
konsumpcjonizm
Subkultury (w ramach jednej kultury) a
kontrkultury (jej przeciwstawne)
Etnocentryzm (wyższość własnej
kultury) a relatywizm kulturowy
(dostrzeganie wielości i różnorodności)
Globalizm i antyglobalizm
Przykład niespójności w kulturze -
funkcjonalny analfabetyzm, wtórny
analfabetyzm, odwrócenie ról