Rola społeczno - 
zawodowa pielęgniarki 

Beata Cholewka

 

 w oparciu o studium z zakresu 

współczesnego pielęgniarstwa autorstwa 

Prof. Ireny  Wrońskiej z roku 1997 

 

 

Rozwój pielęgniarstwa, jako praktyki samego zawodu oraz 
jako nauki, przebiega w zależności od wielu czynników.

WHO, wytyczyła zadania do spełnienia 

dla pielęgniarek w każdym systemie 

opieki zdrowotnej:

1.

Świadczenie opieki zdrowotnej i 

zarządzanie nią.

2.

Edukacja pacjentów oraz personelu 

opieki zdrowotnej

3.

Skuteczne działanie w roli członka 

zespołu opieki zdrowotnej

4.

Działania na rzecz rozwoju praktyki 

pielęgniarskiej. 

 

 

Rola zawodowa



Rola zawodowa to szczególny rodzaj 
roli, jaką podejmuje każdy człowiek 
uczestnicząc w życiu społecznym. 

   Charakter roli społecznej uzależniony 

jest od określonej pozycji w grupie.  

   Do każdej roli obowiązują normy 

społeczne: - organizacyjne, 
zawodowe inne…

 

 

Tak więc ….



Role, podobnie jak podobnie jak 

tworzące je normy można określić jako 

zewnętrzne nakazy i oczekiwania lub 

jako wewnętrzne przekonania 

„wykonawców roli” lub też jako ich 

rzeczywiste sposoby ich zachowania 

kiedy pełnią daną rolę. 



Z jednej więc strony, to przepisy 

żądania instytucji z drugiej poziom 

osobowości danego wykonawcy roli…..

 

 

cd. 



Rola to :

-

zewnętrzne nakazy

-

wewnętrzne przekonania

-

rzeczywiste zachowania 

 

 

Dwa nurty socjologiczne 
„ROLI”



Teoria funkcjonalno 

strukturalna

    „System społeczny 

powstaje dzięki 

instytucjonalizacji 

działań ludzkich i 

polega na 

uwzorowaniu, 

określeniu schematów 

interakcji zachodzących 

między jednostkami 

zajmującymi różne 

pozycje”



Teoria 

interakcjonizmu 

symbolicznego

 „ 

wzajemne 

oddziaływania jednostek 

za pomocą symboli, 

interakcja to społeczne 

działanie, gdy dwie 

osoby oddziałują na 

siebie za pośrednictwem 

komunikacji modyfikując 

nawzajem swoje 

zachowanie”

 

 

W ujęciu poznawczym 



Rola „przepisana”  

    jest przejawem 

przepisów 
funkcjonujących w 
danej organizacji



Rola subiektywna 

   
   jeśli jest wyrazem 

postrzegania i 
interpretacji 
oczekiwań 

 

 

Rola zawodowa pielęgniarki / osoba 
pielęgniarki jako wykonawcy roli.

Należy powyższe rozważania odnieść do pojęcia 

„zawodu”.

ZAWÓD …

to wykonywanie na podstawie odpowiedniej 

wiedzy i umiejętności zespołu czynności społecznie 
użytecznych, wyodrębnionych na skutek podziału 
pracy, powtarzanych systematycznie i będących 
źródłem utrzymania dla pracownika i jego rodziny oraz 
będących podstawą prestiżu i pozycji społecznej 
pracownika. 

   Tym samym rola zawodowa jest układem oczekiwań i 

wymagań określonych osób i grup wobec osób 
wykonujących dany zawód …rozróżniamy więc różne 
zawody ze względu na oczekiwania społeczne…

 

 

Pielęgniarka wykonując zawód 
podejmuje określone role:



oczekiwania wyrażane przez partnerów 
opieki lekarsko pielęgniarskiej, tzw. 
wymagania roli



wewnętrzne przekonania i przeżywanie 
zgłaszanych oczekiwań, rola 
przeżywana



wzory zachowań przypisane, rola 
przepisana 



Faktyczne działania, rola spełniana.

 

 

Efektywność spełnianej roli 
zależy



uwzględnienia obowiązków i 
uprawnień 



 adekwatnego odczytania oczekiwań 
potrzeb partnera roli



poziomu realizacji oczekiwanych 
zachowań uwarunkowanych 
kompetencjami 
pracownika( umiejętności i motywacje) 
oraz warunkami pracy. 

 

 

Rola zawodowa pielęgniarki w 
ujęciu historycznym 



F. Nightingale oparła model opieki 
pielęgniarskiej na pełnej 
poświecenia , kompetentnej ale 
podporządkowanej dominującej roli 
lekarza. Model ten ukształtował 
praktykę pielęgniarstwa całego 
świata i funkcjonuje prawie do 
chwili obecnej. 

 

 

cd.



w latach trzydziestych obecnego wieku 

rośnie uzawodowienie pielęgniarstwa, 

rozszerza się zakres jego działalności, 

podwyższają kwalifikacje otwarcie możliwości 

kształcenia na poziomie wyższym… 

   co doprowadza do wzbogacenia pierwotnego 

modelu. 



Pielęgniarstwo czerpie treści z różnych 

dyscyplin…przyrodniczych, 

humanistycznych, filozoficznych, 

społecznych, społecznych.

 

 

cd.



Szczególny postęp następuje w latach 
pięćdziesiątych w Stanach Zjednoczonych, 
pielęgniarstwo zostaje uznane jako dyscyplina 
naukowa. Przy uniwersytetach tworzone są 
odrębne wydziały pielęgniarstwa, nie tylko 
jako jednostki dydaktyczne ale i naukowo 
badawcze. 



W wyniku działalności naukowo badawczej 
powstaje wiele koncepcji i teorii, oraz modeli 
które stały się składnikami wiedzy naukowej o 
pielęgniarstwie.

 

 

Charakterystyka modelu 
pielęgniarstwa 

      składniki modelu: osoba, zdrowie, środowisko, 

potrzeba pielęgniarka, opieka pielęgnacyjna, rola 
pielęgniarki.

1.

W modelu powinna znaleźć swoje odbicie 
filozofia pielęgniarstwa, właściwa dla 
systemu kulturowego danej społeczności

2.

Model powinien uwzględniać określone 
potrzeby opieki i społeczno- ekonomiczne 
uwarunkowanie jej realizacji 

3.

Powinien być zrozumiały dla wszystkich 
pielęgniarek na wszystkich szczeblach

 

 

cd.

4. Możliwy do wdrożenia do praktyki 

pielęgniarskiej.

5 Uwzględniać wszystkie aspekty potrzeb 

człowieka.

      Modele budowane są w drodze

 :

                   PRAKTYKA – TEORIA
             TEORIA- PRAKTYKA -T EORIA 

 

 

Modele opieki 

-  Zorientowane na funkcjonowanie i rozwój 

człowieka

-

Modele uwzględniające zaspokajanie 

potrzeb człowieka

-

Model opieki jako działalność wspierająca 

rozwój osobowości człowieka

-

Modele opieki uwzględniające stosunki 

międzyludzkie

-

Modele systemowe opieki

-

Modele pola energetycznego 

 

 

Jaki model wybrać do praktyki 
pielęgniarskiej ?

 

 

? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ? ?



Każdy z modeli odnosi się w sposób szczególny do 

różnych obszarów.  



Jedne skupiają się na działalności pielęgniarki, inne na 

potrzebach pacjenta, na sposobach ich 

rozpoznawania, jedne skupiają się na celach opieki 

inne na przyczynach chorób i niedomogach 

organizmu jako zakłócenia równowagi holistycznej. 

Dlatego adekwatnie do opisu takiego modelu w różny 

sposób kształtuje się więc rola PIELĘGNIARKI w 

każdym z tych modeli. 



Począwszy od modeli skupiających się na 

elementarnych potrzebach fizjologicznych do modeli 

do odnoszących się w sposób kompleksowy do 

dobrostanu holistycznego 

 

 

Odpowiedź brzmi :



Nie ma więc uniwersalnego modelu, 
który mógłby być zastosowany w 
praktyce. 



Za żadnym z nich nie można się 
opowiedzieć w sposób jednoznaczny.



Nie mniej założenia ich, powinny być 
znane i powinny służyć jako podstawy 
działalności praktycznej, stosownie do 
posiadanej wiedzy teoretycznej. 

 

 

Pielęgniarstwo jest nauką 
praktyczną 



Czerpie w teoriach innych nauk, ale teorie 
te są weryfikowane empirycznie.

Definicja:
   „Nauka praktyczna to zespół zadań 

informujących o tym jak można w 
oparciu o opisany stan rzeczy, ocenę 
i znajomość związków między 
rzeczami realizować stan rzeczy 
postulowany”.  

 

 

Charakterystyczne etapy nauk 
praktycznych



Opis istniejącego stanu rzeczy i jego ocena 



Opis i ocena skutków zamierzonych



Opis i ocena proponowanych projektów i 
rozwiązań



Ocena opłacalności zmiany za cenę realizacji 
projektu



Opis i ocena realizowanych skutków

   Ten schemat postępowania jest regułą 

postępowania w procesie pielęgnowania

 

 

Wskaźniki identyfikacji roli 
pielęgniarki 



Spełniane działanie, czynności, czyli 

wszystko co pacjent by wykonywał sam 

gdyby miał wiedzę, siłę i wolę.



Wiedza zdobyta podczas edukacji tzw,. 

Unaukowienie, wyróżnia zdecydowanie te 

czynności. 



Formalizacja, czyli nadanie statusu przez 

odpowiedni akt prawny



Miejsce pełnienia roli…( ? ) 



Pomoc pacjentowi zanim przybędzie lekarz



Ubiór, nakrycie głowy, oznaczenia.

 

 

 

ALE …

   wszystkie wskaźniki roli przestają 

mieć tak jednoznaczny wymiar……

   ulegają one znacznym przemianom. 

Tak więc ich istnienie i wyznaczanie 
roli jest więc  tematem otwartym, 
uzależnionym od czynników 
instytucjonalnych, środowiskowych, 
kulturowych, społecznych

 

 

Ujęcia roli pielęgniarki

- Rola jako uczestnika instytucji opieki 

zdrowotnej

- Lekarz jako partner interakcji pielęgniarki
- Pielęgniarka i odbiorca jaj opieki 
   ( proces opieki jako przejaw interakcji 

pielęgniarka podopieczny)

-

Rola w układach organizacyjnych 

-

Rola a osoba pielęgniarki ( kompetencje, 
walory moralne, inne składniki osobowości)

 

 

Obraz pielęgniarki i jej roli 

   

Postulowany to :

„ Znacząca działalność w sferze ochrony 

zdrowia, a zawód to autonomiczna 

profesja, spełniana w harmonijnej 

współpracy z zawodem lekarza” 

                            ? 
   

w jaki stopniu odpowiada on modelowi 

rzeczywistemu, z jakim spotykają się    

 pacjenci.