INFLACJA
POJĘCIA, SPOSOBY
POMIARU
Katedra Ekonomii i Zarządzania
Gospodarką
INFLACJA
POJĘCIA, SPOSOBY
POMIARU
Katedra Ekonomii i Zarządzania
Gospodarką
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Inflacje - definicje
INFLACJA – trwały wzrost przeciętnego lub
ogólnego poziomu cen, któremu nie odpowiada
równoważny
wzrost
przeciętnej
jakości
konsumowanych dóbr i usług
INFLACJA
- (R. Milewski)
jest to proces wzrostu
ogólnego poziomu cen.
CECHY:
- Inflacja jest procesem,
- Oznacza wzrost ogólnego (średniego) poziomu cen.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Rodzaje inflacji
INFLACJA
UKRYTA
–
przejawia
się
w
trudnościach przy zakupie towarów i usług bez
zmian ich cen (ceny utrzymywane są sztucznie
na danym poziomie).
INFLACJA JAWNA – przejawia się we wzroście
ogólnego poziomu cen, który jest widoczny, np.
inflacja popytowa
CZYSTA INFLACJA
-
jest to szczególny przypadek
inflacji, gdy wszystkie ceny dóbr i czynników
produkcji wzrastają w tym samym tempie.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Luka inflacyjna
LUKA INFLACYJNA – nadwyżka popytu
nad podażą nie rozładowana przez
wzrost cen, powoduje przymusowe
oszczędności (obywatele posiadają
pieniądze, za które nie mają co kupić).
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
INFLACJA
POPYTOWA
(NABYWCÓW,
CIAGNIONA PRZEZ POPYT) – występuje, gdy
całkowita wielkość planowanych wydatków
wzrasta szybciej niż całkowita wielkość
produkcji
Rodzaje inflacji
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Rodzaje inflacji
ŹRÓDŁA INFLACJI POPYTOWEJ:
nadmierne wydatki państwa nie znajdujące
pokrycia
w dochodach (INFLACJA BUDŻETOWA)
nadmierna kreacja pieniądza kredytowego
(INFLACJA KREDYTOWA)
nadmierny, w stosunku do wzrostu produkcji,
wzrost płac (INFLACJA PŁACOWA)
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
INFLACJA
KOSZTOWA
(DOSTAWCÓW,
PCHANA PRZEZ KOSZTY) – jest wywołana
przez wzrost kosztów produkcji, występuje,
gdy nałożone są ograniczenia na podaż
jednego lub kilku zasobów lub też, gdy cena
jednego lub kilku zasobów zostaje zwiększona.
INFLACJA STRUKTURALNA – ogólny wzrost
poziomu cen pojawiający się, gdy producenci
nie
mogą
sprawnie
zmienić
struktury
produkcji
w odpowiedzi na zmiany struktury gospodarki.
Rodzaje inflacji
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Kosztowa teoria inflacji
Akcentuje
znaczenie
rosnących
kosztów
produkcji,
wymuszających
wzrost
ogólnego
poziomu cen. Wzrost kosztów produkcji wynika z:
wzrostu płac związanych z działalnością
związków zawodowych,
wzrostu cen narzucanych przez organizacje
monopolistyczne,
dewaluacji walut krajowych,
powodujących podwyższenie cen importowych
surowców i materiałów,
wzrostu stawek podatku obrotowego.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Kosztowa teoria inflacji
Inflacja jest wywołana różnymi zjawiskami po
„stronie podaży”.
SPIRALA INFLACJI:
Wzrost płac powoduje wzrost kosztów,
Wzrost kosztów powoduje wzrost cen,
Wzrost cen zwiększa koszty utrzymania
i nasila żądania płacowe.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Rodzaje inflacji
W zależności od natężenia skutków działania
czynników inflacjogennych:
INFLACJA PEŁZAJĄCA – ceny wzrastają o
kilka procent rocznie (nie przekraczają 5%),
INFLACJA UMIARKOWANA – wskaźnik cen
oscyluje w granicach 5-10% rocznie,
INFLACJA GALOPUJĄCA – wskaźnik cen
waha się od 10-150% rocznie,
HIPERINFLACJA – ceny rosną w tempie
przewyższającym 150%.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Skutki inflacji
Powolne procesy inflacyjne na poziomie inflacji
pełzającej wywierają korzystny wpływ na przebieg
procesów gospodarczych (1. wpływają korzystnie na
dynamikę wzrostu gospodarczego poprzez obniżki
realnych stóp procentowych i stawek płac realnych –
przy założeniu iluzji pieniężnej, tj. utożsamianiu
zmian wielkości nominalnych i realnych przez
podmioty gospodarcze, 2. ułatwiają pożądane zmiany
relacji cenowych w warunkach istnienia sztywności
cen do dołu, co racjonalizuje decyzje gospodarcze i
umożliwia prawidłową alokację zasobów)
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Skutki inflacji
Zniekształcenie informacyjnej funkcji cen.
„Ucieczka” od pieniądza.
Redystrybucja dochodów.
Wzrost niepewności i osłabienie
aktywności gospodarczej.
Wzrost kosztów obsługi działalności
gospodarczej.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
KTO TRACI NA
INFLACJI
posiadacze gotówki
wierzyciele
instytucjonalni
nabywcy obligacji
przedsiębiorcy
i pracownicy
podatnicy
emeryci i renciści
KTO ZYSKUJE
NA INFLACJI
dłużnicy
przedsiębiorcy
i pracownicy
rząd
Koszty / Zyski
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
INFLACJA BAZOWA – miara inflacji, która odwołuje się
do jej teoretycznej definicji, a więc do procesu stałego
i utrzymującego się wzrostu ogólnego poziomu cen;
jest optymalną dostępną miarą inflacji w ogóle.
Powszechnie utożsamiany z inflacją wzrost wskaźnika
cen konsumpcyjnych informuje nas co najwyżej o
spadku siły nabywczej pieniądza z perspektywy
reprezentatywnego gospodarstwa domowego. Inflacja
bazowa to o wiele szersze pojęcie, mierzące wzrost
ogólnego poziomu cen.
Inflacja bazowa
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Miary inflacji bazowej w Polsce
1.
Inflacja bazowa po wyłączeniu cen kontrolowanych
2.
Inflacja bazowa po wyłączeniu cen o największej
zmienności
3.
Inflacja bazowa po wyłączeniu cen o największej
zmienności i cen paliw (miara ta jest wskaźnikiem
pomocniczym, pozwalającym stwierdzić, jak duży wpływ
na wzrost ogólnego wskaźnika cen mają ceny paliw),
4.
Inflacja „netto”, tj. po wyłączeniu cen żywności i paliw
5.
15% średnia obcięta (symetrycznie obcinająca po 15%
z leweji prawej strony rozkładu wskaźniki cen
o największej i najmniejszej dynamice w porównaniu
z poprzednim okresem)
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Wskaźnik (indeks) cen
(wg. GUS)
Price index - Statystyczny wskaźnik ilościowego opisu dynamiki cen w okresie
badanym w porównaniu z okresem podstawowym. Rozróżnia się indywidualne
(cząstkowe) oraz agregatowe (zespołowe) wskaźniki cen. Indywidualne
wskaźniki cen są określone jako stosunek poziomów cen (lub średnich cen) w
dwóch okresach dla danego towaru lub danej usługi. Agregatowe wskaźniki
cen są stosowane do badania dynamiki cen zbioru towarów lub usług i opierają
się na metodzie standaryzacji współczynników ilościowych, tzn. wykorzystując
wspólny dla obydwu porównywanych okresów stały system wag (koszyk).
Zależnie od wyboru okresu, z którego przyjmuje się koszyk, rozróżnia się
formułę Paasche'go (koszyk z okresu badanego) lub formułę Laspeyres'a
(koszyk z okresu podstawowego).
W zależności od różnic pomiędzy strukturami koszyków w okresie badanym i
podstawowym, różnice między wynikami obliczeń wskaźników wg. powyższych
formuł mogą być większe lub mniejsze. Nie ma obiektywnych przesłanek, które
uzasadniałyby uznanie jednej z dwóch formuł za bardziej poprawną. Każda z
nich daje odpowiedź na inne pytanie i o wyborze decyduje cel badania.
Przyjmując jako kryterium zasady budowy formalnej, rozróżnia się wskaźniki
cen jednopodstawowe i łańcuchowe. Wskaźniki jednopodstawowe
charakteryzują się jednym, niezmiennym okresem podstawowym dla
wszystkich okresów, dla których są obliczone. Przy wskaźnikach łańcuchowych,
ceny w okresie badanym są odnoszone do cen okresu bazowego, którym jest
okres poprzedni.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Wskaźnik (indeks) cen
(wg. GUS)
Wskaźnik cen wg formuły Paasche'go wyrażony jest
wzorem:
IP = [suma (qn*pn) / suma (qn*po)] x 100
natomiast wskaźnik cen wg formuły Laspeyres'a - wzorem:
IL = [suma (qo*pn) /suma (qo*po)] x 100
gdzie:
qn - ilość w okresie badanym;
qo - ilość w okresie podstawowym;
pn - ceny w okresie badanym;
po - ceny w okresie podstawowym.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Wskaźnik cen towarów i usług
konsumpcyjnych (Price index of
consumer goods and services)
Obliczany jest w oparciu o wyniki:
- badania cen towarów i usług konsumpcyjnych na rynku detalicznym,
- badania budżetów gospodarstw domowych, dostarczającego danych o
przeciętnych wydatkach na towary i usługi konsumpcyjne; dane te
wykorzystywane są do opracowania systemu wag.
Przy obliczaniu wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych stosowana
jest Klasyfikacja Spożycia Indywidualnego według Celu, zaadaptowana na
potrzeby Zharmonizowanych Wskaźników Cen Konsumpcyjnych
(COICOP/HICP).
Wskaźnik cen reprezentanta w rejonie badania cen wynika z odniesienia jego
średniej ceny miesięcznej do średniej ceny rocznej z roku poprzedniego.
Ogólnopolski wskaźnik cen reprezentanta objętego notowaniami obliczany jest
jako średnia geometryczna wskaźników cen ze wszystkich rejonów. Na
podstawie wskaźników cen reprezentantów objętych badaniem cen w danej
grupie, stosując średnią geometryczną, opracowuje się wskaźniki cen grup
towarów i usług konsumpcyjnych na najniższym szczeblu agregacji systemu
wag. Wykorzystuje się je następnie, przy zastosowaniu systemu wag, do
obliczania wskaźników wyższych szczebli agregacji, aż do wskaźnika cen
towarów i usług konsumpcyjnych ogółem. Wskaźnik cen obliczany jest według
formuły Laspeyres'a, przy zastosowaniu wag z roku poprzedzającego rok
badany.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS (Wskaźnik cen przy podstawie rok poprzedni =
100)
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Półroczne
wskaźniki
cen
towarów i
usług
konsumpc
yjnych w
latach
1989-
2011
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Monetarystyczna teoria inflacji
Inflacja monetarna wywołana jest wzrostem
podaży pieniądza. Równanie wymiany:
M*V=P*Y
gdzie:
M - ilość pieniądza w obiegu,
V - szybkość obiegu pieniądza,
P - przeciętny poziom cen,
Y - poziom dochodu narodowego
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Krzywa Phillipsa
Profesor A.W. Phillips z London School of Economics
wykazał w 1958 r., że w Wielkiej Brytanii istnieje
silna statystyczna zależność między poziomem
inflacji w danym roku a bezrobociem. Podobne
związki zostały zidentyfikowane również w innych
krajach. Wkrótce zależność ta stała się znana jako
krzywa Phillipsa.
KRZYWA PHILLIPSA dowodzi, że wyższej stopie
inflacji towarzyszy niższa stopa bezrobocia i
odwrotnie. Sugeruje to, że można dokonać wyboru
między niższym bezrobociem za cenę wyższej
inflacji lub odwrotnie.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Krzywa Phillipsa
Na podstawie analizy danych
statystycznych dla Wielkiej
Brytanii A.W. Phillips
zaobserwował istnienie
odwrotnej zależności pomiędzy
stopą wzrostu płac nominalnych
a stopą bezrobocia. Wyższym
poziomom stopy bezrobocia
odpowiada niższe tempo
wzrostu płac nominalnych.
Poprawa koniunktury, spadek
bezrobocia przyczyniają się do
podniesienia tempa wzrostu
płac nominalnych.
Stopa bezrobocia
[%]
Tempo
wzrostu
płac
nominaln
ych [%]
0
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Krzywa Phillipsa
Stopa
inflac
ji [%]
Stopa bezrobocia [%]
E
PC
1
PC
2
F
U
1
U*
I
1
I
2
A
B
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Krzywa Phillipsa
W punkcie wyjścia gospodarka znajduje się w stanie równowagi
długookresowej (punkt E). Rząd obniża stopę wzrostu podaży pieniądza z I
1
do
I
2.
Początkowo powoduje to spadek realnej podaży pieniądza i przesunięcie
gospodarki z punktu E do A. Bezrobocie wzrasta do U
1.
Jeżeli ludzie uwierzą, że
tempo wzrostu ilości pieniądza I
2
nie zmieni się, to zdadzą sobie również
sprawę, iż nowym punktem równowagi długookresowej będzie punkt F.
Krótkookresowa krzywa Phillipsa przesuwa się z położenia PC
1
do
PC
2,
a
gospodarka przechodzi z punktu A do B. Następuje gwałtowny spadek tempa
wzrostu płac nominalnych, ponieważ ludzie uświadamiają sobie, że inflacja
zmniejszy się, i roszczenia płacowe mogą zostać złagodzone. Następnie
gospodarka przesuwa się ku górze wzdłuż krzywej PC
2
z punktu B do F. Jeżeli
jednak pracownicy spodziewają się, że tempo wzrostu podaży pieniądza
powróci do poziomu I
1
, to nie nastąpi złagodzenie żądań płacowych
wyprzedzających spadek inflacji. Krzywą krótkookresową pozostanie PC
1
. W
krótkim okresie nominalna podaż pieniądza rośnie w tempie I
2
, lecz inflacja
jest wyższa. Realna podaż pieniądza jest ciągle zmniejszana.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Długookresowa i
krótkookresowa
krzywa Phillipsa
Pionowa długookresowa krzywa Phillipsa
wskazuje, że gospodarka powróci ostatecznie do
naturalnej stopy bezrobocia U*, niezależnie od
tempa inflacji. W długim okresie nie jest możliwe
dokonywanie wyboru między inflacją i bezrobociem.
Krótkookresowa krzywa Phillipsa PC
1
obrazuje
proces dostosowawczy w krótkim okresie. Wysokość
jej położenia zależy od tempa inflacji i wzrostu ilości
pieniądza w ujęciu nominalnym w sytuacji
równowagi długookresowej, co ilustruje punkt E na
długookresowej krzywej Phillipsa.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Stopa inflacji na tle stopy
bezrobocia w latach 1998 - 2011
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Wskaźniki cen towarów i usług
konsumpcyjnych w Polsce w latach 1999-
2011
Źródło: Główny Urząd Statystyczny w Warszawie,
Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w Polsce,
(1998=100)
1998 =
100
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII IX
X
XI
XII
1999
103,
5
104,
1
105,
1
106,
0
106,
7
106,
9
106,
5
107,
1
108,
7
109,
9
110,
9
111,
9
2000
113,
9
114,
9
115,
9
116,
4
117,
2
118,
1
118,
9
118,
5
119,
7
120,
7
121,
2
121,
4
2001
122,
4
122,
5
123,
1
124,
1
125,
5
125,
4
125,
0
124,
6
125,
0
125,
5
125,
6
125,
9
2002
126,
9
127,
0
127,
3
127,
9
127,
6
127,
1
126,
5
126,
0
126,
4
126,
8
126,
7
126,
8
2003
127,
3
127,
4
127,
8
128,
1
128,
1
128,
0
127,
5
127,
0
127,
6
128,
4
128,
8
129,
1
2004
129,
6
129,
7
130,
1
131,
1
132,
4
133,
6
133,
5
133.
0
133,
4
134,
2
134,
6
134,
7
2005
134,
8
134,
7
134,
8
135,
3
135,
7
135,
4
135.
1
135,
0
135,
5
136,
0
135,
7
135,
4
2007
137,
8
138,
2
138,
9
139,
6
140,
3
140,
3
139,
9
139,
3
140,
4
141,
2
142,
2
142,
6
2008
143,
6
144,
2
144,
8
145,
4
146,
6
146,
9
146,
9
146,
3
146,
7
147,
3
147,
6
147,
5
2009
148,
2
149,
5
150,
5
151,
6
152,
4
152,
7
152,
9
152,
3
152,
3
152,
5
153,
0
153,
0
2010
153,
9
154,
2
154,
7
155,
3
155,
8
156,
3
156,
0
155,
4
166,
3
157,
1
157,
3
157,
9
2011
159,
8
160,
1
161,
5
162,
3
163,
3
162,
6
162,
1
162,
1
162,
3
163,
4
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Nagrodę Nobla w dziedzinie
ekonomii
za rok 2006 otrzymał
Amerykanin Edmund S. Phelps
Phelps znany jest m.in. z badań nad relacjami między poziomem
płac a bezrobociem w gospodarce, które prowadził już w latach 60.
W swoich pracach tłumaczył, że bezrobocia nie da się do końca
regulować przez zmiany poziomu płac, a przymusowe bezrobocie
występuje nawet w okresach gospodarczej prosperity.
Badania Phelpsa udowodniły, że bezrobocie zależy od czynników
strukturalnych - m.in. wysokości zasiłków, siły związków
zawodowych, klina podatkowego; nie zależy natomiast od polityki
pieniężnej lub budżetowej, która może obniżyć bezrobocie tylko w
krótkim terminie.
Edmund Phelps opracował jeden z istotnych (obok modelu
Miltona Friedmana, również noblisty) modeli zależności między
inflacją a bezrobociem. Model uwzględnia oczekiwania inflacyjne i
ich wpływ na skuteczność polityki makroekonomicznej, która ma
prowadzić do obniżenia bezrobocia. Noblista pokazał, że nie
można w sposób trwały za pomocą polityki makroekonomicznej,
monetarnej lub fiskalnej, obniżyć poziomu bezrobocia.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Nagrodę Nobla w dziedzinie
ekonomii
za rok 2006 otrzymał
Amerykanin Edmund S. Phelps.
Dużą część swego dorobku naukowego Phelps poświęcił wyjaśnianiu
zjawiska trwałego bezrobocia w gospodarce. Podobnie jak wcześniej
Milton Friedman, negował możliwość stymulowania zatrudnienia przez
politykę proinflacyjną. Uznał, że tak zwana krzywa Phillipsa (opisująca
zależność między bezrobociem, a inflacją) dotyczy wyłącznie zjawisk
krótkoterminowych. W dłuższym terminie spadek inflacji przyczynia się
do wzrostu zatrudnienia.
Zwracał też uwagę na niekorzystne skutki źle zaprojektowanych
systemów opieki społecznej, na przykład gwarantowanych płac
minimalnych, które zniechęcają do podejmowania pracy, zwłaszcza osoby
o niskich kwalifikacjach. Komentując niepokoje społeczne we Francji i
USA, pisał: "Zarówno Europa, jak i Stany Zjednoczone muszą robić
więcej dla włączenia w rynek pracy osób o niskich kwalifikacjach. Dobrze
działająca gospodarka nie tylko pozwala utrzymać wzrost produktu i
dochodów, ale zapewnia podmiotom pełne wykorzystanie ich
potencjałów". Według Phelpsa znacznie lepszym sposobem na redukcję
bezrobocia jest zwiększenie elastyczności rynku pracy oraz
subsydiowanie najniższych płac pobieranych przez pracowników o
niskich kwalifikacjach.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Inflacja [%], w latach 2002 -
2011
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych z Głównego Urzędu Statystycznego w
Warszawie
Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w Polsce, (1998=100)
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Dynamika cen towarów i usług
konsumpcyjnych oraz kursów walut
w latach 2008-2009
Źródło: Główny Urząd Statystyczny w Warszawie.
.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Źródło: Główny Urząd Statystyczny w Warszawie.
.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
.
Źródło: Główny Urząd Statystyczny w Warszawie.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Wskaźniki cen towarów i usług
konsumpcyjnych według
województw w II kwartale 2011 r.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS, (kwartał poprzedni=100)
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Inflacja jako jeden z kryteriów
konwergencji do strefy euro
• Kryteria konwergencji – wskaźniki makroekonomiczne, które
kraj musi osiągnąć, aby mógł zostać uznany za przygotowany do
uczestnictwa we wspólnym obszarze walutowym
• 5 kryteriów konwergencji (2 fiskalne i 3 monetarne):
- wielkość deficytu budżetowego,
- długu publicznego,
- stabilność cen (tempo wzrostu cen nie powinno przekraczać
o
więcej niż 1,5 pkt. proc.
średniej inflacji w trzech krajach UE
o najbardziej stabilnych cenach, przy czym inflacja jest
mierzona zharmonizowanym indeksem cen
konsumpcyjnych - HICP),
- wysokość długoterminowych stóp procentowych,
- stabilność kursu walutowego.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Kryterium Stabilności Cen –
postanowienia traktatu
Art. 140 ust. 1 tiret pierwsze Traktatu wymaga:
„osiągnięcia wysokiego stopnia stabilności cen; będzie to
wynikało ze stopy inflacji zbliżonej do istniejącej w co najwyżej
trzech Państwach Członkowskich, które mają najlepsze
rezultaty w dziedzinie stabilności cen”.
Art. 1 Protokołu (nr 13) w sprawie kryteriów konwergencji
wymienionych w art. 140 Traktatu stwierdza się, że:
„Kryterium stabilności cen określone w art. 140 ust. 1 tiret
pierwsze Traktatu oznacza, że Państwo Członkowskie ma trwały
poziom stabilności cen, a średnia stopa inflacji, odnotowana w
tym państwie w ciągu jednego roku poprzedzającego badanie,
nie przekracza o więcej niż 1,5 punktu procentowego inflacji
trzech Państw Członkowskich o najbardziej stabilnych cenach.
Inflacja mierzona jest za pomocą wskaźnika cen towarów
konsumpcyjnych na porównywalnych podstawach, z
uwzględnieniem różnic w definicjach krajowych”.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Inflacja jako jeden z kryteriów
konwergencji do strefy euro
W raporcie o konwergencji wiosną 2008 roku napisano, że
Polska w okresie od kwietnia 2007 r. do marca 2008 r.
odnotowała 12-miesięczną średnią stopę inflacji HICP na
poziomie 3,2 proc., czyli równą wartości referencyjnej. A ta
została wyliczona przy wykorzystaniu nieważonej średniej
arytmetycznej stóp inflacji trzech państw Unii Europejskiej:
Malty (wskaźnik inflacji 1,5 proc.), Holandii (1,7 proc.), Danii
(2,0 proc.).
Średnia stopa inflacji w tych krajach wynosiła 1,7 proc. i po
dodaniu 1,5 pkt proc. wartość referencyjna przyjęła poziom 3,2
proc. Tylko Słowacja i Szwecja – spośród ocenianych państw –
mogły się pochwalić wskaźnikami niższymi od referencyjnych,
w najgorszej sytuacji były Łotwa i Bułgaria.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Raport o konwergencji 2010
W raporcie, który zawiera ocenę konwergencji gospodarczej
i prawnej dziewięciu państw członkowskich Unii
Europejskiej: Bułgarii, Czech, Estonii, Łotwy, Litwy, Węgier,
Polski, Rumunii i Szwecji, stwierdzono, że obecnie w wielu
krajach na pierwszy plan wysunęły się poważne problemy
związane ze skumulowaną wcześniej nierównowagą
i podatnością na destabilizację, które w ostatnich latach
uruchomiły proces głębokich dostosowań gospodarczych.
Realny PKB w większości badanych krajów załamał się lub
silnie spadł, do czego przyczynił się światowy kryzys
finansowo-gospodarczy. To osłabienie aktywności
gospodarczej w połączeniu z sytuacją zewnętrzną
przyczyniło się wprawdzie do obniżenia inflacji, ale
jednocześnie gwałtownie pogorszyła się sytuacja
budżetowa i znacznie wzrosły premie za ryzyko kraju.
Źródło: http://www.ecb.europa.eu
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Raport o konwergencji 2010
W 12-miesięcznym okresie referencyjnym,
od kwietnia 2009 r. do marca 2010 r., z powodu
wystąpienia szokowych spadków cen na świecie
i poważnego załamania aktywności gospodarczej
w większości krajów, poziom inflacji w Unii
Europejskiej był bardzo niski. Z tego względu
wartość referencyjna dla kryterium stabilności cen
wyniosła 1,0%. Wartość tę obliczono poprzez
dodanie 1,5 punktu procentowego do nieważonej
średniej arytmetycznej stóp inflacji HICP za 12
miesięcy w następujących krajach: Portugalii
(‑0,8%), Estonii (‑0,7%) i Belgii (‑0,1%).
Źródło: http://www.ecb.europa.eu
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Raport o konwergencji 2010
W okresie referencyjnym średnia stopa inflacji
HICP w Czechach, w Estonii i na Łotwie znalazła
się poniżej wartości referencyjnej, natomiast
w sześciu pozostałych krajach – powyżej, przy
czym największe odchylenie od tej wartości
odnotowano w Rumunii, na Węgrzech i w Polsce.
W okresie referencyjnym od kwietnia 2009 r. do
marca 2010 r. średnia stopa infl acji HICP za 12
miesięcy wyniosła w Polsce 3,9%, czyli była
wyraźnie wyższa od wartości referencyjnej 1,0%
przyjętej dla kryterium stabilności cen.
Źródło: EUROSTAT, Europe in figures
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Źródło: EUROSTAT, Europe in figures
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
HICP – UE, Japonia i USA wg
EUROSTAT
Źródło: EUROSTAT, Europe in figures
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Wskaźniki cen
Wskaźnik cen dóbr konsumpcyjnych, CPI
(consumer price index)
Wskaźnik cen zbytu, PPI (producer price index)
Zharmonizowany wskaźnik cen
konsumpcyjnych,
HICP (harmonised index of
consumer prices),
Korektor PNB ze względu na inflację (deflator).
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Wskaźnika cen towarów i
usług konsumpcyjnych (CPI)
Miernik inflacji cen konsumentów nosi nazwę CPI (ang. Consumer Price
Index) lub wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych. Jest
podawany do publicznej wiadomości z miesięczną częstotliwością i
stanowi najpopularniejszą miarę inflacji. CPI mierzy zmiany cen w
odniesieniu tylko do niektórych produktów lub usług wchodzących w
skład tzw. koszyka konsumpcyjnego, który jest rokrocznie aktualizowany.
Towary i usługi stanowiące komponenty tego koszyka ustalane są na
podstawie badań budżetów gospodarstw domowych, które starają się
ustalić, na co przeciętny konsument wydaje zarobione pieniądze.
Zawartość koszyka stanowi około 2000 różnych towarów i usług, a
poszczególne kategorie są ważone w ten sposób, aby odzwierciedlać ich
rzeczywisty udział w wydatkach statystycznego gospodarstwa
domowego. Koszyk konsumpcyjny ustalony na sztywno wydaje się
istotnym ograniczeniem dla tej miary inflacji. Nie uwzględnia ona bowiem
efektów substytucyjnych, które odgrywają istotną rolę w codziennych
wyborach konsumentów.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Zharmonizowany wskaźnik cen
konsumpcyjnych (HICP)
Zharmonizowany wskaźnik cen
konsumpcyjnych (HICP)
- obliczany jest według
ujednoliconej metodologii Unii Europejskiej przez kraje
członkowskie oraz kandydujące do UE. Podstawę do
opracowania HICP dla Polski stanowi obserwacja cen
reprezentantów towarów i usług konsumpcyjnych oraz
system wag oparty na strukturze spożycia indywidualnego
w sektorze gospodarstw domowych (w 2006 r. - struktura
spożycia z 2004 r. w cenach grudnia 2005 r.). Grupowanie
towarów i usług konsumpcyjnych oparto na Klasyfikacji
Spożycia Indywidualnego według Celu opracowanej na
potrzeby HICP (COICOP/HICP).
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Różnica między CPI a HICP
Indeks zharmonizowany dodatkowo uwzględnia:
- wydatki ponoszone przez cudzoziemców na zakup dóbr i usług
w Polsce,
- wydatki osób przebywających w tzw. gospodarstwach
instytucjonalnych np. szpitale, więzienia, domy spokojnej
starości,
- wydatki na gry losowe.
Zgodnie z kryterium inflacyjnym zawartym w Traktacie z Maastricht,
HICP jest podstawą do oceny stabilizacji cen. W Polsce wskaźnik
ten jest obliczany od 1997 r. Zgodnie z aktami prawnymi Unii,
retrospektywne dane w zakresie HICP mogą ulec zmianie
w wyniku weryfikacji związanej z modyfikacją metodologii.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Wskaźnik cen zbytu - Inflacja
cen producentów (PPI)
Zmiany cen producentów w czasie określa się za pomocą PPI (ang.
Producer Price Index). Miernik ten podawany jest co miesiąc do
publicznej wiadomości razem z danymi o dynamice produkcji
przemysłowej (produkcji sprzedanej przemysłu).
W odróżnieniu od inflacji cen konsumentów, wskaźnik PPI nie bierze
pod uwagę zmian cen usług oraz dotyczy wyłącznie cen towarów
w obrocie hurtowym, które zostały wyprodukowane i sprzedane przez
zakłady przetwórstwa przemysłowego, górnictwo oraz
przedsiębiorstwa dostarczające i wytwarzające energię elektryczną,
gaz i wodę.
PPI mierzy ceny netto, a więc z wyłączeniem podatku VAT i akcyzy.
Uwzględnia natomiast różnego rodzaju dotacje przedmiotowe
przyznawane dla poszczególnych wyrobów. Panuje pogląd, że ceny
producentów są wskaźnikiem wyprzedzającym w stosunku do zmian
cen konsumentów, tj. pozwalają przewidywać zmiany inflacji CPI. Taka
sytuacja nie zawsze ma miejsce, ponieważ hurtownicy i detaliści mogą
przejąć na siebie część wzrostu cen towarów rezygnując w ten sposób
z części marży.
Katedra Ekonomii i Zarządzania Gospodarką
Przeciętny poziom cen w Polsce
(59 proc. średniej krajów UE w
roku 2007)