Pierwsza pomoc 

w złamaniach, 

zwichnięciach, 

skręceniach

Złamanie - definicja

Złamanie - definicja

Złamanie kości jest to całkowite 
lub częściowe przerwanie 
ciągłości kości. Dochodzi do niego 
po zadziałaniu sił 
przekraczających elastyczność i 
wytrzymałość tkanki kostnej. 
Przyczyną złamania może być 
uraz mechaniczny (upadek, 
przejechanie,
przygniecenie, uderzenie) lub 
osłabienie kości na skutek 
choroby (gruźlica kości, 
nowotwór).

•ból w miejscu złamania 

(samoistny, lub nasilający się przy 

próbie ruchu),

•zniekształcenie okolicy złamania 
spowodowane 

obrzękiem i przemieszczeniem 

odłamów,

•zniesienie lub zaburzenie czynności,

•nieprawidłowa ruchomość kości,

•tarcie odłamów.

Objawy złamania

Zwichnięcie - 
definicja

(łac. Luxatio) - zwichnięciem nazywamy 
takie uszkodzenie, w którym dochodzi do 
chwilowej bądź trwałej utraty kontaktu 
powierzchni stawowych, przemieszczenie 
kości w torebce stawowej lub całkowite 
wyciągnięcie z niej kości. Zwichnięciu 
może towarzyszyć uszkodzenie struktur 
wewnątrzstawowych (więzadeł, chrząstki, 
łąkotek) oraz naciągnięcie bądź 
rozerwanie torebki stawowej. Staw jest 
niestabilny, a dodatkowo może dojść do 
uciskania tętnic lub nerwów.

Objawy zwichnięcia

•Rozerwanie torebki 
stawowej

•Puchnięcie

•Silny ból

•Krwiak (siniak)

•Obrzęk

Skręcenie - 
definicja

(łac. distorsio) - uraz polegający na 
przekroczeniu fizjologicznego 
zakresu ruchu w stawie. Na skutek 
skręcenia może dojść do 
uszkodzenia torebki stawowej, 
więzadeł, chrząstki stawowej, a 
niekiedy także uszkodzenia 
fragmentów kostnych.

Objawy 
skręcenia

• ostry ból w okolicy stawu - 
ogranicza jego ruchomość,

• rozległy obrzęk i krwawy wylew w 
miejscu naderwanych włókien oraz 
śródstawowy wysięk.

SKRĘCENIE – powierzchnie 
stawowe na krótko tracą ze sobą 
kontakt
ZWICHNIĘCIE –  kontakt między 
powierzchniami stawowymi 
utracony na stałe

Skręcenie a 
zwichnięcie

Podział złamań i ich 
charakterystyka

Ze względu na obecność kontaktu 
złamanej kości z otoczeniem-złamania: 
- zamknięte - bez kontaktu i z 
zachowaniem ciągłości skóry; 
- otwarte - z kontaktem i przerwaniem 
ciągłości skóry (zaliczamy do nich także 
bardzo niebezpieczne złamania 
postrzałowe).

Złamania można również podzielić na:

• złamania proste (np. złamanie kości 
długich),

• złamania złożone (np. złamanie 
miednicy).

Ze względu na obecność 
przemieszczenia:

• Złamania z przemieszczeniem

• Złamania bez przemieszczenia

Ze względu na umiejscowienie: 

- złamania trzonu, 

- złamania nasady, 

- złamania występów kostnych,

- złamania powierzchni stawowych.

Ze względu na przebieg szczeliny 

złamania 

wyróżnia się:

• złamanie skośne, 

• złamanie podłużne,

• złamanie poprzeczne,

• złamanie spiralne,

• złamania wieloodłamowe

•złamanie zaklinowane.

Podział złamań w zależności od 
mechanizmu urazu: 

• złamania na skutek zgięcia (dotyczące 
najczęściej 

trzonów kości 

długich);

• na skutek skręcenia, obie części 
złamanej kości są 

wobec siebie 

zrotowane wzdłuż osi kości;

• na skutek przesunięcia (szczególną 
podatność na  nie wykazują szyjki kości 
udowej i ramiennej);

• na skutek rozerwania (tak zwane 
złamanie  

awulsyjne) - dochodzi do 

nich, gdy przyczepy 

więzadeł i mięśni 

są mocniejsze niż kość.

Zasady udzielania 
pierwszej pomocy w 
złamaniach

• zatamowanie krwotoków i zabezpieczenie 
przed infekcją w przypadku ran otwartych,

• badanie chorego z dużą ostrożnością, aby 
nie spowodować wtórnych obrażeń,

• unieruchomienie (przymocowanie chorej 
kończyny do zdrowej części ciała, środkami 
improwizowanymi, chustą trójkątną, szyną 
Kramera, szyną próżniową),

• opatrunek unieruchamiający zakładamy w 
pozycji leżącej lub siedzącej zgodnie z zasadą 
Potta .

Zasada 
Potta

• w złamaniu kości długich 
unieruchamiamy  dwa sąsiadujące 
ze złamaniem  stawy,

• przy złamaniu w stawie, 
unieruchamiamy  względem siebie 
kości tworzące staw.

Zasady udzielania 
pierwszej pomocy w 
złamaniach

• szyna unieruchamiająca powinna być 
wymoszczona watą z dodatkowym 
zabezpieczeniem dla wystających elementów 
kostnych; szynę modelować na zdrowej 
kończynie,

• nie zmieniać prowizorycznego 
unieruchomienia transportowego aż do 
momentu założenia opatrunku definitywnego,

• w celu zmniejszenia obrzęku można 
kończynę unieść nieco wyżej, okładać 
zimnymi okładami lub workiem z lodem,

• zachować ostrożność przy przenoszeniu i 
transporcie chorego.

Zasady udzielania 
pierwszej pomocy w 
zwichnięciach

 Należy niezwłocznie unieruchomić 
staw w pożądanym przez 
poszkodowanego miejscu tj. takim 
które sprawia mu najmniejszy ból. 
Jeśli chory odczuwa dokuczliwy ból 
można podać mu środki 
przeciwbólowe. Można również 
zastosować zimne kompresy w 
celu złagodzenia bólu. Po 
zapewnieniu doraźnej pomocy 
należy jak najszybciej 
skontaktować się z lekarzem.

Zasady udzielania 
pierwszej pomocy w 
skręceniach

Wskazane jest unieruchomienie stawu 
wraz z kośćmi za pomocą szyny i 
bandaża elastycznego lub chusty 
trójkątnej w takiej pozycji, jaką przybiera 
poszkodowany. Na uszkodzone miejsca 
przykłada się również zimne okłady. Po 
udzieleniu choremu pierwszej pomocy 
niezbędna jest konsultacja lekarska.

Techniki 
unieruchamiania

• Kołnierz ortopedyczny

• Deska ortopedyczna

• Szyny Kramera i szyny 
próżniowe

• Chusta trójkątna

• Przedmioty codziennego 
użytku

Kołnierz 
ortopedyczny

Deska 
ortopedyczna

Szyny Kramera i szyny 
próżniowe

Chusta 
trójkątna

Przedmioty codziennego 
użytku

Zaopatrywanie złamań,

 zwichnięć i skręceń

Ocena stanu ogólnego 
poszkodowanego i możliwe 
następstwa urazu

Należy cały czas obserwować poszkodowanego, 
uważając na to, czy jego stan nie ulega 
pogorszeniu, kontrolować ciepłotę ciała  i walczyć 
z rozwijającym się wstrząsem przez ułożenie go w 
pozycji przeciwwstrząsowej, zwracając uwagę, by 
nie poruszać uszkodzoną kością (ułożenia w 
pozycji przeciwwstrząsowej nie należy stosować 
przy złamaniach czaszki, miednicy, kręgosłupa).

Złamania mogą być przyczyną wielu powikłań:
• odłamki kostne mogą uszkodzić duże naczynia 
krwionośne, skutkiem czego może dojść do 
krwotoku, a następnie
wstrząsu,
• może dojść do uszkodzenia przez odłamki 
kostne okolicznych tkanek (nerwy, mięśnie),
• przy złamaniach otwartych może dojść do 
zakażenia rany (skóry, tkanek a także kości).

Możliwe są również późniejsze powikłania w 
postaci wadliwego zrostu, zaburzeń czucia, 
zaburzeń funkcji, opóźnień zrostu, przykurczy, 
zaników mięśniowych, skostnień 
pozaszkieletowych i zrostów okołostawowych, 
ubytków kości itp.

Dziękuję za 

uwagę