Międzynarodowy 

przepływ 

czynników 

produkcji

Kapitał, praca i technologia

Międzynarodowe 
przepływy kapitału - 
definicje

Transfery siły nabywczej z określonego kraju za 

granicę i z zagranicy do określonego kraju. 

Typy transferów:



Nieodpłatne i bezzwrotne – jednostronny ruch 

kapitału,



Nieodpłatne ale zwrotne,



Odpłatne i bezzwrotne,



Odpłatne i zwrotne.

Jako międzynarodowe przepływy kapitału uznaje 

się ruchy kapitału przez granicę odnotowywane 

w bilansie płatniczym – powodujące 

powstawanie należności i zobowiązań danej 

gospodarki względem zagranicy.

Formy i rodzaje MPK

Kryterium motywu międzynarodowych ruchów 

kapitału:



Charakter polityczny lub humanitarny – 

zazwyczaj jednostronny przepływ kapitału, jako 

taki nie zaliczany do przepływów kapitału sensu 

stricto, pomoc gospodarcza w postaci zwrotnych 

pożyczek długoterminowych jest zaliczana do 

MPK,



Charakter ekonomiczny:



Różnice w krańcowej efektywności kapitału rzeczowego,



Różnice uzyskane w dochodach z kapitału pieniężnego,



Próby minimalizacji ryzyka.

Niekiedy motywy polityczne i ekonomiczne 

występują równocześnie.

Formy i rodzaje MPK

Ze względu na okres MPK:



Krótkoterminowe:



Lokowanie i wycofywanie wkładów na rachunkach w 

bankach zagranicznych,



Krótkoterminowe kredyty kupieckie,



Krótkoterminowe kredyty bankowe.



Długoterminowe:



W akcje i obligacje:



Inwestycje bezpośrednie,



Inwestycje portfelowe,



Długoterminowe kredyty i pożyczki.

Formy i rodzaje MPK

Kryterium podmiotów sprawczych i sposobu 

przemieszczania się kapitału:



Ze względu na status prawny uczestników:



Publiczne transfery kapitału,



Prywatne transfery kapitału,



Ze względu na przynależność podmiotów 
dokonujących transfer kapitału do różnych 
sektorów gospodarczych:



Sektor pieniężny – banki i centralne instytucje 
monetarne,



Sektor niepieniężny – przedsiębiorstwa, osoby 
prywatne, rządy.

Formy i rodzaje MPK

Najbardziej typowe przepływy kapitału:



Przepływy kapitału między przedsiębiorstwami:



Kredyty kupieckie,



Inwestycje bezpośrednie,



Inwestycje portfelowe,



Przepływy kapitału między bankami:



Kredyty wiązane,



Kredyty finansowe,



Przepływ kapitału między instytucjami 

rządowymi:



Dotacje,



Transfery warunkowozwrotne,



Kredyty,

Formy i rodzaje MPK

Charakter międzynarodowych ruchów kapitału:



Przepływy autonomiczne – dokonywane 

niezależnie od innych transakcji w bilansie 

płatniczym,



Przepływy indukowane (wyrównawcze, 

przystosowawcze, kompensujące) – stanowią 

pasywne dostosowanie do określonej pozycji 

bilansu,

Kierunek międzynarodowych ruchów kapitału:



Eksport kapitału – obroty aktywne,



Import kapitału – obroty pasywne,

Bezpośrednie inwestycje 
kapitałowe

Podejmowanie samodzielnej działalności 

gospodarczej za granicą od podstaw, nabycie 
większościowego pakietu akcji lub całkowite 
przejęcie już istniejącego przedsiębiorstwa. Coś 
więcej niż przepływ kapitału – podejmowanie 
odpowiedzialności za działalność za granicą. 
Przepływy kapitału, technologii, know-how oraz 
ludzi. Przybierają postać:



Inwestycje typu greenfield,



Fuzje i przejęcia.

Motywy BIZ-u

Dla eksportera kapitału:



Efektywniejsze wykorzystanie kapitału za granicą – wyższa cena 

kapitału w kraju lokalizacji, możliwa przewaga technologiczna 

i/lub marketingowa, możliwość zmonopolizowania rynku,



Możliwość przedłużenia życia produktu,



Korzyści lokalizacji – zbliżenie producenta do zasobów bogactw 

naturalnych, taniej siły roboczej, taniej energii, rynku zbytu itp.,



Korzyści internalizacji – korzyści z obrotu kapitału, technologiami, 

know-how wewnątrz firmy a nie na otwartym rynku,



Rozwijanie powiązań wielonarodowych między firmami 

spokrewnionymi kapitałowo – obroty usługami i towarami 

pomiędzy filiami jednego przedsiębiorstwa nabierają coraz 

większego znaczenia, są wyjęte spod jurysdykcji narodowej co 

powoduje iż wielonarodowe przedsiębiorstwa prowadzą 

działalność podporządkowaną swoim interesom ekonomicznym, 

tracąc z pola widzenia interesy krajów gdzie są zlokalizowane.

Motywy BIZ-u c.d.

Dla importera kapitału:



Możliwość zwiększenia zasobów kapitałowych, nie mogą być 

jednak traktowane jako zastępstwo dla akumulacji 

wewnętrznej, ponieważ środki kierowane są tam gdzie 

inwestor widzi możliwość zysku a nie gdzie chciałby kraj 

lokalizacji (w Polsce największe zapotrzebowanie na 

inwestycje w infrastrukturę drogową i budownictwo 

mieszkaniowe – ale nieatrakcyjne dla inwestorów bo niska 

stopa zwrotu i długi okres zwrotu kapitału),



Oczekiwanie, iż kapitał zmniejszy skalę bezrobocia – czy 

spełniane? Inwestycje kapitałochłonne i pracooszczędne, 

częste restrukturyzacje przejętych przedsiębiorstw,



Oczekiwanie, iż kapitał wpłynie na wzrost poziomu 

technicznego produkcji – do pewnego stopnia spełniane, 

zazwyczaj ograniczone do przedsiębiorstwa inwestora 

zagranicznego, nie wpływa na wzrost prowadzonych badań, 

nie wpływa zazwyczaj na rozwój terenów zacofanych,

Skutki przepływu kapitału

Dla kraju zasilanego:



Powiększenie posiadanych środków pieniężnych do 

dyspozycji, 



Zwiększenie popytu na towary i usługi,



Zwiększenie obiegu pieniężnego – co z reguły prowadzi do 

wewnętrznego wzrostu cen,



Może powodować ograniczenie eksportu i wzrost importu,



Jeżeli dodatkowe środki nie są wykorzystane do 

finansowania importu, zwiększają środki płynne banków – 

zwiększają możliwości kredytowe i prowadzą do obniżenia 

stopy procentowej, 



Wzrasta kurs walutowy kraju importującego kapitał,



Przywóz kapitału wpływa na podwyższenie stopy wzrostu 

krajowego dochodu narodowego.

Skutki przepływu kapitału

Dla kraju wywożącego kapitał:



Zmniejsza pulę środków pieniężnych do 

dyspozycji,



Zwalnia tempo wzrostu gospodarczego?



Stymuluje eksport,



Jeżeli lokowany w papiery wartościowe – 

wzrost importu, nadwyżka importu nad 

eksportem, 



Spadek cen.

Międzynarodowe 
przepływy siły roboczej

Za migrację uważa się zmianę miejsca 

pobytu na okres dłuższy niż jeden rok – 

definicja ONZ. Dwa pojęcia:



Emigracja – opuszczenie przez ludzi ich 

dotychczasowego kraju zamieszkania i 

osiedlenie się na dłuższy czas pobyt lub 

na stałe w innym kraju,



Imigracja – napływ do danego kraju na 

dłuższy pobyt lub na stałe ludzi 

zamieszkujących dotychczas inny kraj.

Etap rozwoju kraju a 
migracje



Wczesny etap rozwoju kraju – duży rezerwuar 

niewykwalifikowanej siły roboczej, nie importuje ale może 

w zależności od warunków eksportować, może być skłonny 

do niewielkiego importu wykwalifikowanej siły roboczej,



Gdy kraj się uprzemysławia – zmniejszają się zasoby 

niewykwalifikowanej siły roboczej, jeżeli we 

wcześniejszych etapach następował odpływ tego rodzaju 

siły roboczej, będzie on malał. Gwałtowna industrializacja 

może spowodować wyschnięcie rezerwuaru 

niewykwalifikowanej siły roboczej – może nastąpić 

konieczność jej importu.

Można zauważyć korelację między przypływem i odpływem 

wykwalifikowanej siły roboczej a przypływem i odpływem 

bezpośrednich inwestycji zagranicznych do danego kraju. 

Oraz między odpływem wykwalifikowanej siły roboczej a 

eksportem kapitału danego kraju.

Przyczyny migracji

Przyczyny migracji:



Ekonomiczne:



Chęć znalezienia pracy,



Nadzieja na lepiej płatne zatrudnienie,



Zamiar poprawy statusu zawodowego poprzez 

podniesienie kwalifikacji,



Zdobycie fachowego wykształcenia,



Uzyskanie dostępu do specjalistycznej aparatury 

badawczej,



Pozaekonomiczne:



Polityczne,



Religijne,



Ideologiczne.

Rodzaje migracji



Migracja tradycyjna – obejmowała okres do II 

wojny światowej, emigrowały głównie osoby 

niewykształcone, nie znające języków obcych, 

bez specjalnych kwalifikacji. Opuszczały swój 

kraj bez sprecyzowanego celu migracji. 

Zapoczątkowana w czasach pierwszej rewolucji 

przemysłowej, główne kierunki migracji z 

Europy do Stanów Zjednoczonych, Kanady, 

Australii, Nowej Zelandii, Brazylii, Argentyny.



Migracja współczesna – obejmuje ludność 

wykształconą, w tym również wysoko 

kwalifikowanych specjalistów, znających 

przynajmniej podstawy języka kraju emigracji. 

Przeważnie cel emigracji jest ściśle określony. 

Zmieniają się również kierunki emigracji. 

Rodzaje współczesnej 
migracji



Mały ruch przygraniczny – regularne (codzienne 

lub cotygodniowe) udawania się do pracy za 

granicę przez dłuższe okresy (co najmniej przez 

rok).



Sezonowa migracja pracownicza – o ile ma 

charakter regularnej, powtarzającej się 

corocznie pracy sezonowej za granicą. O tym 

typie migracji decyduje koniunktura.



Wyjazd do pracy za granicę na określony czas – 

na ogół na okres paru lat po czym następuje 

powrót do kraju.



Wyjazdy na stałe – ze względu na zamiar 

połączenia się z rodziną, zawarcie związku 

małżeńskiego, propozycją pracy wiążącą się ze 

zmianą obywatelstwa.

Skutki migracji

Dla kraju emigracji:



Pozytywne:



Możliwość zwiększenia zasobów dewizowych,



Łagodzi negatywne skutki bezrobocia,



Wpływa pozytywnie na poziom kwalifikacji ludzi 

wracających z zagranicy,



Negatywne:



Utrata (przynajmniej przejściowa) specjalistów 

opuszczających kraj, w którym zdobyli 

wykształcenie i wysokie kwalifikacje, obciążająca 

dochód narodowy kraju emigracji (drenaż mózgów),



Podniesie średniej wieku ludności pozostającej w 

kraju – a co za tym idzie przeniesienie kosztów 

utrzymania rencistów i emerytów na ludność 

zatrudnioną w kraju.

Skutki migracji c.d.

Dla kraju imigracji:



Pozytywne:



Napływ tanich robotników o relatywnie wyższych 

kwalifikacjach niż pracownicy krajowi, zwłaszcza jeżeli 

chodzi o tzw. niepopularne zawody,



Imigracja ludności wykształconej stwarza możliwość 

obniżenia nakładów na kształcenie w kraju,



Negatywne:



Zwiększenie liczby ludności poszukującej pracy – w 

przypadku złej koniunktury powoduje to wzrost bezrobocia,



Wprowadza nowe obyczaje cywilizacyjne i religijne, 

ponadto rodzi zjawiska patologii społecznej,



Obciąża bilans płatniczy – masowe przesyłanie części 

zarobków rodzinom w kraju emigracji.

Skutki migracji c.d.

W ujęciu makroekonomicznym migrację należy 

traktować jako zjawisko wpływające na 

przyspieszenie dynamiki rozwoju gospodarczego 

i wzrostu dobrobytu społecznego zarówno w 

kraju emigracji, jak też kraju imigracji. 

Czynniki pomagające we wzroście przepływu siły 

roboczej:



Rozwinięcie się zorganizowanego „przemysłu” 

rekrutowania pracowników,



Nowoczesny transport i komunikacja ułatwiły z 

jednej strony migrację a z drugiej 

rozprzestrzenianie się informacji o 

możliwościach pracy w innych krajach,



Znaczne złagodzenie barier ograniczających 

przepływy siły roboczej.

Międzynarodowe 
przepływy technologii

Przekazywanie wiedzy techniczne przez jedne 

kraje innym krajom. Może mieć charakter:



Nieodpłatne przekazanie wiedzy technicznej 
– charakter pomocy technicznej, wiedza nie 
najbardziej aktualna,



Odpłatne przekazanie wiedzy technicznej – 
charakter komercyjny, wiedza bardziej 
aktualna, chociaż niekoniecznie najnowsza. 

Pojęcie wiedzy 
technicznej

Wiedza techniczna obejmuje:



Wiedzę ogólną (sensu largo) – przekazywanie 
dorobku intelektualnego powstałego w trakcie 
badań podstawowych i stosowanych oraz 
doświadczeń w toku procesów produkcyjnych. 
Formy przekazywania: konferencje naukowe, 
seminaria, książki, czasopisma fachowe, Internet.



Wiedza konkretna (sensu stricte) – 
przekazywanie wiedzy technicznej i umiejętności 
jej stosowania przy produkcji określonych 
wyrobów.

Formy przekazywania 
wiedzy konkretnej

Handlowe formy przekazywania wiedzy technicznej:



Eksport-import towarów przemysłowych 

konsumpcyjnych reprezentujących przodujący 

poziom technologiczny i konstrukcyjny,



Przepływy specjalistów.

Produkcyjne formy przekazywania wiedzy 

technicznej:



Kooperacja produkcji, 



Wspólne inwestycje,



Bezpośrednie inwestycje kapitałowe.

Zakupy licencji. 

Skutki 
międzynarodowego 
przepływu technologii

Dla importera wiedzy:



Obciąża bilans płatniczy w krótkim okresie i poprawia 

w długim, 



Pozytywny wpływ nowych technologii produkcji na 

wzrost wydajności pracy,



Obniżka kosztów produkcji,



Podniesienie jakości i nowoczesności produkcji,



Zmniejszenie wydatków na własne badania naukowe.

Dla eksportera wiedzy:



W krótkim okresie poprawia bilans płatniczy, w 

długim wpływa na jego pogorszenie,



Zmniejsza eksport i powoduje rozwój konkurencji 

eksportowej.

Gospodarka światowa

Zbiorowość różnorodnych organizmów i instytucji 

funkcjonujących zarówno na poziomach 

krajowych, jak i na szczeblu międzynarodowym, 

bezpośrednio lub pośrednio zajmujących się 

działalnością gospodarczą oraz powiązanych z 

sobą w całościowy system poprzez sieć 

międzynarodowych stosunków ekonomicznych. 

Podmiotami gospodarki światowej mogą być:



Przedsiębiorstwa krajowe (narodowe),



Przedsiębiorstwa międzynarodowe (korporacje 

transnarodowe),



Gospodarki narodowe poszczególnych krajów wraz z 

instytucją państwa,



Międzynarodowe (regionalne) ugrupowania 

integracyjne,



Międzynarodowe organizacje gospodarcze.