PRACA ZAWODOWA

Okres średniej dorosłości wg 

koncepcji rozwoju zawodowego

• Faza stabilizacji (25-44 r. ż.)

• Faza podtrzymania (45-64 r. ż.)

Podstawowe zadania

• Osiągnięcie i utrzymywanie odpowiedniego 

ekonomicznego standardu życia

• Poszerzanie swoich kwalifikacji w celu osiągnięcia 

mistrzostwa

• Radzenie sobie ze zwiększającą się odpowiedzialnością 

zawodową w związku z zajmowaniem najwyższych 

stanowisk

• Przygotowanie swoich następców i wspieranie ich w 

stopniowym osiąganiu coraz większej samodzielności i 

niezależności od siebie – szefa, mentora

• Przygotowanie do odejścia na emeryturę  

Na obraz zatrudnienia w wieku 

średnim wpływają dwa 

paradoksy:

1. Satysfakcja zawodowa osiąga 

najwyższy poziom, mimo że nie 
obserwuje się zbyt wielu awansów

2. Jakość wykonywanej pracy pozostaje 

wysoka, mimo stopniowego 
spowalniania procesów fizycznych i 
umysłowych

Satysfakcja zawodowa 

• Osoba osiągnęła sukces i pozycję w 

okresie wcześniejszym

• Osoba pogodziła się z myślą, że 

raczej już awansu nie dostąpi, więc: 

a) dochodzi do wniosku, że osiągnęła 

wystarczającą pozycję

b) zmienia swoje oczekiwania i wartości 

związane z pracą

Jakość wykonywania pracy

• Pozostaje wysoka przez cały okres 

dorosłego życia

• Dorośli w obliczu zauważalnej erozji 

zdolności fizycznych i poznawczych 

angażują się w proces selektywnej 

optymizacji i kompensacji złożony z 3 

podprocesów (Baltes, Baltes):

1.

selekcji

2.

optymizacji

3.

kompensacji

Stres w pracy

• Zadowolenie z wykonywanej pracy 

koreluje z długością życia i jest podstawą 

zadowolenia z życia

• Jedną z najbardziej stresujących sytuacji 

jest pozbawienie pracy

• Długotrwały stres prowadzi stopniowo do 

wypalenia zawodowego (obciążenie pracą 

→ przeciążenie pracą → wypalenie)

Syndrom wypalenia 

zawodowego

• Wyczerpanie emocjonalne i poczucie 

utraty możliwości wykonywania zawodu w 
sposób efektywny i zaangażowany

• Objawy: zmęczenie, bezsenność, bóle 

głowy, brzucha, nadużywanie alkoholu, a 
także utrata troski o drugiego człowieka, 
obniżone morale, zmniejszona motywacja i 
chęć działania, przesadne dystansowanie 
się wobec problemów 

Syndrom wypalenia 

zawodowego c.d.

• Szczególnie częsty u osób mocno 

zaangażowanych w wykonywaną 
pracę, zwłaszcza wśród zawodów 
zorientowanych na niesienie pomocy 
innym

• Przyczyną może być brak umiejętności 

radzenia sobie ze stresem (Sęk)

Fazy wypalenia 

zawodowego:

1. Faza wyczerpania emocjonalnego

2. Faza depersonalizacji

3. Faza braku poczucia własnych 

osiągnięć

Pozbawienie pracy

• Źródło stresu, zaburzeń zachowania, 

problemów zdrowotnych i dysfunkcji w 
rodzinie bezrobotnego

• Zaniżenie samooceny, poczucia własnej 

wartości

• Sytuacja szczególnie trudna dla 

mężczyzn

Sposoby radzenia sobie z 

sytuacją bycia bezrobotnym

• Dodatkowe źródła utrzymania

• Wsparcie ze strony rodziny, przyjaciół

• Indywidualna interpretacja sytuacji

• Poziom rozwoju psychospołecznego 

jednostki

Stadia psychologiczne 

przedłużającego się bezrobocia 

(Powell, Driscol)

1.

Odprężenie i ulga

2.

Wysiłek w celu znalezienia nowej pracy

3.

Rezygnacja i zwątpienie

4.

Napięcie i cynizm

Zmiana pracy

• Nie ma charakteru normatywnego i nie 

zakłada jednego wspólnego mechanizmu 
leżącego u jej podłoża

• Motywy:

 blue collar workers - zmiana pracy wskutek 

pozbawienia jej przez pracodawcę lub ze 
względów zdrowotnych

 white collar workers – zmiana pracy ma 

charakter pozytywny

Osiąganie mistrzostwa

• Człowiek staje się ekspertem w jednej dziedzinie
• Mistrzów określonej profesji wyróżnia szczególny 

poziom kompetencji w zakresie specyficznych 

umiejętności i sprawności umysłowych 

związanych z wykonywanym zawodem

• Eksperci mają bardziej rozległą i wewnętrznie 

zróżnicowaną wiedzę niż nowicjusze 

• Znawstwo umożliwia kompensację spadku 

elementarnych procesów przetwarzania 

informacji

• Wiek wyraźnie koreluje z rozwojem systemów 

wiedzy eksperckiej

Właściwości myślenia i 

działania ekspertów

• automatyzacja
• podzielność uwagi
• większa sensytywność na nowe 

informacje

Przygotowanie do odejścia na 

emeryturę

• Stopniowa redukcja wymiaru godzin pracy
• Rozmowy z małżonkiem, przyjaciółmi, 

współpracownikami i czytanie publikacji na ten 

temat

• Szukanie kontaktu z osobami na emeryturze i 

profesjonalnych porad dotyczących emerytury

• Dowiadywanie się o wysokość dochodów, jakiej 

można oczekiwać i poszukiwanie różnych 

sposobów utrzymania swych dochodów na 

akceptowanym przez siebie poziomie

• Poszukiwanie różnych możliwości pozostania 

aktywnym po przejściu na emeryturę