W-XV. 

• ROZPAD, 

INTEGRACJA, 
HARMONIA

• Reakcje na STRES
• Zdolność przeżywania 

SZCZĘŚCIA

 

 

 

  

STRES

EFEKTYWNOŚĆ funkcjonowania w warunkach 
stresu
Dwa znaczenia pojęcia „odporność” (Frączek i Kofta 
1975)
(1) 

ODPORNOŚĆ na nacisk sytuacji

* stopień reaktywności i recepcji stymulacji (progi 
wrażliwości)
   [trening typu bio-feedback]
* percepcja sytuacji (interpretacje i oceny)
(2) 

ODPORNOŚĆ na powstałe napięcia

 - 

zdolności

:

      *  poradzenia sobie z napięciem
      * kontroli nad reakcjami emocjonalnymi

FAZY funkcjonowania w warunkach stresu 
(Reykowski 1966)
* faza alarmowa
* faza mobilizacji (tu ważna samokontrola)
* faza dezorganizacji

 

 

WRODZONE mechanizmy reagowania na 

nieszczęście i przywracania równowagi:
    „Cebulowa teoria szczęścia” (Czapiński 
1992).

ALE:
Ludzi różni stopień podatności na stres
Kluczowe znaczenie mają:

1. standardy oceniania stanów rzeczy – 
jako mniej lub bardziej „strasznych”

    2. zdolność kontroli nad wzbudzonymi 

emocjami

 

 

Jak możliwa jest dominacja woli ?



Wiadomo, że możliwe jest wygaszanie reakcji 

afektywnych



ALE: pamięć o doświadczeniach afektywnych nie 

zanika i reakcje mogą być reaktywowane! (Pytania: 

Dlaczego oraz Jak to jest możliwe?)



Wykryto (por. LeDoux i Phelps 2005), że wygaszanie 

reakcji zależy od funkcjonowania kory przedczołowej



Właśnie! Wiadomo, że sposób myślenia o świecie 

wyznacza reakcje afektywne



ALE: nie wiadomo jak dokonują się interakcje afektów 

pierwotnych i wtórnych w obszarze ciała 

migdałowatego 



LeDoux i Phelps 2005 (s. 212): „Wiadomo, że w ciele 

migdałowatym można wyróżnić co najmniej tuzin 

różnych jąder, a w każdym z nich jeszcze obszary z 

własnym,  niepowtarzalnym systemem połączeń…”



KONKLUZJA:  emocje mogą być wynikiem interakcji 

afektów pierwotnych i wtórnych - wynikających z 

rozumnych ocen, ale natura interakcji nie jest znana. 

 

 

* Trzeba rozróżnić pomiędzy motywacjami 
- typu D (deprywacyjnymi,  tj. potrzebami przywracania równowagi) 
- typu B (wzrostowymi, transgresyjnymi)

* 

Potrzeby zdeprywowane

 (wzbudzone i niezaspokojone) 

   mają dominujący wpływ na funkcjonowanie

* 

Zaspokojenie potrzeb niższych

 sprzyja pojawieniu się motywacji 

   wyższego rzędu

* Im wyższe potrzeby i  motywacje, tym bardziej może być 
   

opóźniona ich gratyfikacja

* Motywacje wyższe są odczuwane jako 
   mniej naglące, a ich zaspokojenie prowadzi 
  do 

większego poczucia szczęścia

TEZY

TEZY

Abrahama MASLOWA

Abrahama MASLOWA

 

 

W terminach opisowych, rozróżnienia:

monotonia, nuda   –   zaciekawienie, eksploracja 
niecierpliwość   -   wytrwałość 
napięcie   –   relaks, spokój, 
Spokój, bezpieczeństwo  –  radość,  entuzjazm
panika   –  dystans 
strach   –   nadzieja
obrona, atak, walka – syntonia, więź, wspólnota 
niepokój, impulsywność, niechęć   –   spokój, dystans, 

lubienie

wstyd, poczucie winy  –   pokora, poczucie oczyszczenia

to INNE jakości życia!

Czy TO kwestia wyboru?

Dopiero na pewnym etapie rozwoju możliwy jest wybór i 

kontrola

 

 

                        

                               

SZCZĘŚCIE

* 

ROLA OCZEKIWAŃ

   -  Relatywizowanie oczekiwań

   -  Stopień trafności ocen prawdopodobieństwa 
realizacji celu

   -  Docenianie wartości gratyfikacyjnej celów

* ŹRÓDŁA POCZUCIA SZCZĘŚCIA
- relacja między potrzebami i gratyfikacjami:
  ULGA
- relacja między oczekiwaniami (nadziejami) i 
  gratyfikacjami: SATYSFAKCJA

 

 

DWA TYPY MECHANIZMÓW 

WZBUDZANIA MOTYWACJI I 

REGULACJI OCZEKIWAŃ

• I. Motywacje typu D (obronne)

• redukowanie negatywnego napięcia

przyjemności doraźne (vs wzrost 

lęku

)

• [ważne dla aktualnej i ogólnej 

równowagi!)

• II. Motywacje typu B (promotywne)

• nadzieja (sprzężona z przyjemnością, 

radością)

• satysfakcje długofalowe (vs 

rozczarowania

) 

• [ważne dla poczucia szczęścia] 

 

 

STARA TEZA: Potężnym źródłem motywacji jest
• Rozbieżność 

JA-realne i JA-idealne

 

(a także: świat realny i świat idealny)

• ALE – trzeba rozróżnić Higgins (1987) 

pomiędzy:

• JA-powinnościowym
• JA-idealnym

• JA-powinnościowe: wiedzieć co + nie lubić, 

a w przypadku naruszenia: lęk

• JA-idealne:  wiedzieć co + uwielbiać,

a w przypadku naruszenia: smutek, 
rozczarowanie sobą                                  

 

 

Motywacje typu D i B: 

na przykładzie typów orientacji 

religijnych

(Allport, Bateson, Kozielecki)

1. religijność zewnętrzna

[traktowana instrumentalnie: bojaźń, 
nadzieja na nagrody]

2. religijność wewnętrzna

[identyfikowanie się z określonym 
systemem religijnym, uwewnętrznienie 
jego zasad – w wersji powinnościowej vs 
idealnej]

3. religijność poszukująca

[poszukiwanie Boga, próby rozumowego i 
emocjonalnego zbliżenia]

 

 

SZCZĘŚCIE A STARE LATA…

Krzywe:
- 

biologiczna

 (dbałość – wyczerpanie)

- emocjonalna

 (pomnażanie źródeł szczęścia 

vs utrata kontroli nad emocjami)

- intelektualna 

(złożoność rozumienia vs

spadek zainteresowań)

Hierarchia ważności celów

decyduje o zadowolenia z życia w starości
(przywiązanie do młodości, bycia w 
centrum to źródła starczej depresyjności)  

 

 

WIELU KORZYŚCI 

Z WIEDZY!

• Życzę wielu ciekawych
• - doświadczeń
• - lektur
• - rozmów
• - wykładów i 

  odczytów

• - przeglądów 

  filmowych ... ITD., ITP.

               Maria 

Jarymowicz