Opis wektorów przenoszących choroby zakaźne i zaraźliwe oraz sposoby profilaktyki.

Opis wektorów

przenoszących choroby

zakaźne i zaraźliwe oraz

sposoby profilaktyki

Jacek Borowicz

Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych i

Alergologii

AM w Warszawie

Epidemiologia zakaźna-cele:



Walka z chorobami zakaźnymi występującymi

w społeczeństwie aż do pełnej ich likwidacji w

kraju i na świecie



Zapobieganie- (profilaktyka) powstawaniu

chorób zakaźnych poprzez uodparnianie

poszczególnych ludzi szczepionkami i

surowicami, przez walkę z nosicielstwem i

przez niszczenie drobnoustrojów w środowisku

człowieka



Zapobieganie i zwalczanie zakażeń szpitalnych

Podstawowe pojęcia

epidemiologii zakaźnej



Zarazek

– czynniki wywołujący chorobę

zakaźną. Rozmnażanie się zarazka

wywołuje w organizmie określone

objawy patologiczne zwane chorobą



Pojęcie obejmuje bakterie, wirusy,

pierwotniaki i grzyby



Zarazki są pasożytami przystosowanymi do

życia w organizmie człowieka lub

zwierzęcia

Podstawowe pojęcia

epidemiologii zakaźnej



Epidemia

– nadmierna zapadalność na

określoną chorobę i w określonej

czasowo i terytorialnie populacji

organizmów żywych (ludzkiej)



Zasięgiem może obejmować rodzinę,

miasto, kraj



Pojęcie epidemii jest względne i

uzależnione od biologicznych właściwości

zarazka

Podstawowe pojęcia

epidemiologii zakaźnej



Endemia

– tlące się ogniska chorób zakaźnych w

określonych okolicach, w których pojedyncze

zachorowania występują przez całe lata (tzw. tereny

endemiczne)



Zasięgiem obejmuje określone okolice, czasem

część kraju. Związane jest to z warunkami

naturalnymi np.malaria lub warunkami bytowymi

ludzi



Czasem endemiczne występowanie jakiejś choroby

związane jest ze szczególnie rozpowszechnionym

nosicielstwem określonego zarazka w populacji

ludzkiej lub zwierzęcej

Podstawowe pojęcia

epidemiologii zakaźnej



Pandemia

– nazwa obejmuje epidemie szybko

rozprzestrzeniających się chorób zakaźnych,

obejmujących swoim zasięgiem kilka państw,

jeden z kontynentów lub cały świat



Szybkie szerzenie się mikroorganizmów w

populacji ludzkiej uzależnione jest zarówno

od ich właściwości biologicznych jak i dróg

przenoszenia się



Znane są pandemie takich chorób jak:

dżuma, cholera, grypa, żółta gorączka czy też

śpiączka afrykańska

Podstawowe pojęcia

epidemiologii zakaźnej



Rezerwuar zarazków-

środowisko ludzkie i

zwierzęce wraz z warunkami naturalnymi

na ograniczonym terenie, na którym krąży

drobnoustrój wywołujący określoną chorobę



Źródło zakażenia –

organizm ludzki lub

zwierzęcy w którym:



Są drobnoustroje chorobotwórcze



Namnażają się



Dostają się do środowiska

Źródłem zakażenia mogą być:



Chorzy ludzie i zwierzęta



Nosiciele (zdrowi i ozdrowieńcy)

ludzie jak i zwierzęta



Zwłoki ludzi lub zwierząt



Hodowle zarazków w warunkach

laboratoryjnych

Nosicielstwo i nosiciele



Nosicielstwo – stan specyficznej równowagi

immunologicznej wytwarzającej się między

drobnoustrojem i zakażonym organizmem,

czyli oportunizm



Chorobotwórczy drobnoustrój namnaża się i

jest wydalany poza organizm ale nie działa

na niego patogennie



Osobnik, który nie wykazuje widocznych

objawów chorobowych, ale wydala zarazki

patogenne jest

nosicielem

Drogi szerzenia się zakażeń i

chorób



Podstawowym warunkiem przetrwania

drobnoustrojów jest możliwość

przenoszenia się zarazków z

organizmów zakażonych do

organizmów wrażliwych



Ze źródła zakażenia drobnoustroje

rozprzestrzeniają się różnymi drogami



Najogólniej drogi dzielimy na 2 grupy:

bezpośrednie i pośrednie

Drogi bezpośrednie



Łożyskowa w czasie ciąży i pochwowa

w trakcie porodu



Kontakty bezpośrednie (pocałunki,

stosunki płciowe, podawanie rąk)



Ukąszenia i zadrapania przez zwierzęta



Kontakty bezpośrednie z chorymi

podczas badań i zabiegów lekarsko -

pielęgniarskich

Drogi pośrednie



Powietrzno – kropelkowa



Pokarmowo – wodna



Przedmioty codziennego użytku



Gleba



Owady

Droga powietrzno -kropelkowa



Składa się z jednego ogniwa: człowiek



kropelki

śluzu



człowiek



Rzadziej ogniwem jest kurz, składający się ze

stałych, drobnych cząsteczek różnego

pochodzenia



Na tej drodze przenosi się znaczna liczba

zarazków zakażających drogi oddechowe, a także

wywołujących uogólnione choroby organizmu



Np.: pałeczki dżumy, wirusy grypy i kataru,

pneumokoki, dwoinki zapalenia opon mózgowych,

prątki gruźlicy

Droga pokarmowo - wodna



Zwykle składa się z kilku ogniw: człowiek

(kał)



woda



produkty spożywcze



człowiek



Człowiek (kał)



muchy



produkty

spożywcze



człowiek



Tą drogą szerzy się znaczna ilość chorób

zakaźnych np.: cholera, dur brzuszny i

paradury, czerwonka, zatrucia pokarmowe

i inne

Przedmioty codziennego

użytku



Np.: używanie tych samych

ręczników =rzeżączka, grzybicze i

bakteryjne choroby skórne, świerzb



Zagrożenie dla personelu

medycznego = igły, strzykawki,

narzędzia zabiegowe i operacyjne

Gleba



Może pośredniczyć w przenoszeniu

znacznej liczby zarazków



Z gleby wyosabnia się laseczki

beztlenowe, które występują

najczęściej pod postacią

przetrwalników



Bezpośrednio z gleby człowiek zakaża

się beztlenowcami przy skaleczeniach,

zranieniach

Owady



Wszy – w naszych warunkach klimatycznych

są zarówno źródłem zakażenia, jak i

przenosicielami riketsji wywołujących dur

plamisty. Riketsje przenoszą się z krwią ssaną

przez wszy



Pchły – żyjąc na kilku ssakach, przenoszą

pałeczki dżumy ze szczurów na ludzi. Są one

przenosicielami szeregu innych

niebezpiecznych drobnoustrojów. Zarazki

przenoszą się z krwią ssaną przez pchły.

Owady



Muchy

– są przenosicielami zarazków wywołujących

choroby przewodu pokarmowego np.: pałeczek duru

brzusznego, durów rzekomych, pałeczek czerwonki,

enterowirusów



Znane są badania wskazujące, że w nabłonku jelita

muchy namnażają się wirusy poliomyelitis a więc

mucha może być nie tylko mechanicznym

przenosicielem zarazków zawartych w kale, które

przyczepiają się do jej nóg, lecz także może być

źródłem zakażenia



Niektóre gatunki much przenoszą zarazki wraz z

wessaną krwią

Owady



Komary

– w klimacie umiarkowanym

przenoszą zarodźce zimnicy i znaczną

liczbę arbowirusów. W klimacie

subtropikalnym i tropikalnym są

przenosicielami m.in. wirusa żółtej

gorączki



Kleszcze

– są przenosicielami i nosicielami

niektórych wirusów np.: wirusów zapalenia

mózgu, a także riketsji i bakterii

Wrota zakażenia



Wrotami mogą być wszystkie otwory

naturalne ciała ludzkiego oraz

uszkodzona skóra



Są to miejsca, przez które z

otaczającego środowiska do organizmu

dostają się zarazki



Niektóre zarazki wnikają przez jedne

wrota, inne przedostają się

wielowrotowo

Okres wylęgania



Jest to czas od wniknięcia zarazka do

organizmu do wystąpienia

pierwszych objawów chorobowych



W tym czasie zarazek przystosowuje

się do warunków panujących w

organizmie, namnaża się i zaczyna

działać patogennie

Przyczyną chorób zakaźnych mogą

być następujące czynniki

etiologiczne:



wiroidy zakażające tylko rośliny



wirusy



priony



bakterie



riketsje



grzyby

Podział chorób zakaźnych



choroby bakteryjne



choroby wirusowe



grzybice



riketsjozy



choroby prionowe (zakaźne

encefalopatie gąbczaste (TSE))



jadzice - choroby wywołane przez jady

Choroby bakteryjne



Angina



Błonica



Botulizm



Bruceloza



Cholera



Czerwonka bakteryjna

(Shigelloza)



Dur brzuszny i paradury



Dżuma



Zakażenie Escherichia coli



Gruźlica



Zakażenie Helicobacter

pylori



Kiła



Krztusiec



Nosacizna



Płonica (dawniej szkarlatyna)



Rzeżączka



Salmonellozy



Tężec



Trąd



Tularemia



Wąglik

Grzybice



Aspergiloza



Blastomykoza



Chromomikoza



Dermatofitozy



Drożdżyca

(blastomykoza)



Histoplazmoza



Kandydoza



Kokcydioidomikoza



Kryptokokoza



Kryptosporydioza



Maduromykoza



Mukormykoza



Sporotrychoza

Leptospirozy –choroby

wywołane przez krętki



Choroba Weila



Choroba z Lyme (borelioza)



Gorączka błotna

Choroby wirusowe



Choroba Heinego i

Medina



Grypa



Mononukleoza

zakaźna



Odra



Opryszczka zwykła



Ospa prawdziwa



Ospa wietrzna i

półpasiec



Pryszczyca



Różyczka



SARS



Nagminne zapalenie

przyusznic ("świnka")



Wirusowe gorączki

krwotoczne



Wirusowe zapalenie

wątroby



Wścieklizna



Zespół nabytego

niedoboru odporności

(AIDS)

Angina



Angina w najczęstszym rozumieniu jest ostrym zapaleniem

migdałków podniebiennych i błony śluzowej gardła, wywołanym

przez bakterie paciorkowców hemolizujących grupy A.



Jest to ogólna toksemia, stąd objawy nie ograniczają się tylko do

lokalnych zmian na migdałkach (i to klinicznie odróżnia anginę od

zapalenia migdałków czy gardła innego pochodzenia). Głównym

objawem jest gorączka, zwykle bardzo wysoka, wymioty (tylko u

małych dzieci do 7 lat), poczucie rozbicia, bóle kostno-stawowe i

oczywiście zmiany miejscowe na migdałkach: początkowo ból

(często bardzo silny, utrudniający mowę, a nawet połykanie)

zaczerwienienie, rozpulchnienie (w skrajnych przypadkach

prowadzące do mechanicznej niedrożności gardła) a do ok 48h od

początku objawów bólowych pojawiają się masywne śluzowo-

ropne naloty.



Ze względu na zagrożenie chorobą reumatyczną i zapaleniem

kłębuszków nerkowych, a także powikłaniami miejscowymi jak

ropień okołomigdałkowy czy u dzieci ropień zagardłowy, w leczeniu

potrzebne jest niezwłoczne zastosowanie antybiotyków

skutecznych przeciw paciorkowcom z grupy A.

Błonica



Błonica przenosi się głównie drogą kropelkową lub bardzo

rzadko przy zakażeniach przyrannych.



Wyróżnia się kilka postaci tej choroby: gardła, krtani, nosa,

spojówek lub skóry



Swoiste leczenie polega na wstrzyknięciu dawki surowicy

(ilość zależy od ciężkości i dnia choroby), która zawiera

antytoksynę błoniczą (surowicę przeciwbłoniczą).



Leczenie antybiotykami: (erytromycyną, penicyliną) ma

znaczenie drugorzędowe. Kurację antybiotykową stosuje się

tylko przy występowaniu równolegle innego zakażenia

gardła (na przykład paciorkowcami - streptokokami).

Dodatkowo podczas leczenia podaje się witaminę C, zespół

witamin B oraz kokarboksylazę.



W błonicy krtani oprócz surowicy, konieczna jest intubacja

lub tracheotomia (ratują one życie choremu, udrażniając

drogi oddechowe). Leczenie szpitalne jest konieczne.



PROFILAKTYKA – SZCZEPIENIA!!!!

Botulizm- Zatrucie jadem

kiełbasianym



Do zatrucia dochodzi drogą pokarmową (spożycie

pokarmów zawierających toksynę), a w

wyjątkowych przypadkach także w przebiegu

zakażenia bakteryjnego rany (

botulizm

przyranny



W przebiegu zatrucia występują 2 grupy objawów:



objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak

nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha



objawy toksycznego działania toksyny botulinowej

-osłabienie, bądź porażenie różnych grup mięśni,

charakterystyczne i łatwo zauważalne jest opadanie

powiek, nadające twarzy senny wyraz

Bruceloza



Bruceloza

(łac.

Brucellosis

lub

Abortus

epizooticus

) - jest to przewlekła, zakaźna i

zaraźliwa bakteryjna choroba różnych

gatunków zwierząt domowych i dzikich jak

również człowieka. Choroba ta u człowieka

znana jest również pod nazwami:

gorączka

maltańska, choroba Banga, gorączka falująca,

gorączka kozia, gorączka skalna, gorączka

gibraltarska, gorączka Rio-grande



Chorobę wywołują bakterie z rodzaju Brucella.

Są to gramujemne pałeczki, nieposiadające

rzęsek, ani otoczek, niewytwarzające

zarodników, bakterie tlenowe.

Bruceloza



Dla człowieka chorobotwórcze są

Brucella melitensis

Brucella suis

Brucella abortus

Brucella canis



Objawy choroby u człowieka to: osłabienie, bóle

mięśniowe, gorączka (rzadko falista). Dodatkowo

mogą wystąpić: bóle głowy, bóle stawów,

dolegliwości sercowe, zaburzenia psychiczne, utrata

słuchu, bóle jąder, wysypki skórne.



Najbardziej narażonymi na zachorowanie są lekarze

weterynarii, technicy weterynarii, oborowi i dojarze,

owczarze, rzeźnicy i mleczarze.



Antybiotyki skuteczne wobec bakterii Brucella to

tetracykliny,

ryfampicyna

oraz aminoglikozydy:

streptomycyna i gentamycyna. Leczenie musi trwać

kilka tygodni, ponieważ bakterię namnażają się

wewnątrzkomórkowo.

Cholera



Czynnik chorobotwórczy -

Vibrio cholerae

(bakteria)



Rezerwuar –człowiek



Droga szerzenia- pokarmowa, głównie przez wodę



Podlega zgłoszeniu do WHO, przymusowe leczenie



Zapobieganie polega głównie na ochronie ujęć

wody i oczyszczaniu wody pitnej, a także izolacji

chorych i nosicieli, myciu rąk i owoców oraz

gotowaniu owoców morza. Na rynku światowym

dostępna jest szczepionka, jednak jej skuteczność

jest poddawana dyskusji

Shigelloza



Dyzenteria

(łac. z

gr.

dysentería

czerwonka) to ostra choroba zakaźna

wywołana przez bakterie;



objawem jej są uporczywe, krwawo-śluzowe

biegunki i obecność krwi w stolcu oraz

gorączka. Bakterie przenoszone są z

wydalin chorego za pośrednictwem wody,

pożywienia i much.



Choroba wywołana jest pałeczką,

Shigella

dysenteriae,

pasożytującą wyłącznie w

organizmie człowieka (w jelicie).

Dżuma



Nazwa bakterii- Yersinia pestis



Rezerwuar -głównie gryzonie



Śmiertelność 10-20% (w nieleczonej

postaci septycznej i płucnej bliska 100%)



Droga szerzenia poprzez wektory (pchły);

w dżumie płucnej możliwe zakażenie drogą

powietrzną



Podlega zgłoszeniu WHO i przymusowemu

leczeniu

Dżuma



Profilaktyka polega na unikaniu kontaktu z

dzikimi martwymi zwierzętami oraz sytuacji, w

których może dojść do pogryzienia przez

gryzonia (np. podczas karmienia); używaniu

środków przeciw pchłom u zwierząt domowych.



Na rynku dostępna jest szczepionka przeciw

dżumie, która zawiera bakterie zabite

formaliną.



Dla każdej postaci poza płucną izolacja osób z

kontaktu nie jest konieczna, podobnie jak

profilaktyka antybiotykowa.

Gruźlica



Nazwa bakterii - u człowieka zazwyczaj

Mycobacterium tuberculosis



Rezerwuar - człowiek, bydło



Droga szerzenia - zazwyczaj kropelkowa



Do najważniejszych metod zapobiegania

gruźlicy zaliczamy:



identyfikacja i leczenie wszystkich osób

chorych na gruźlicę;



odnajdywanie i ocena stanu osób, które miały

kontakt z pacjentami chorymi na gruźlicę dla

określenia, czy przypadkiem nie ulegli infekcji;



prowadzenie badań wśród grup wysokiego

ryzyka, aby zidentyfikować kandydatów do

leczenia zakażenia latentnego i zapewnić

ukończenie leczenia



ważną metodą u ludzi jest również prowadzenie

akcji szczepień szczepionką BCG. Szczepionka ta

nie daje całkowitej skuteczności - szacuje się ją na

ok. 80% i więcej w przypadku ciężkich postaci u

dzieci, natomiast skuteczność ochrony przed

płucną postacią u dorosłych jest zmienna i mieści

się w przedziale od 0% do 80%. Efektywność

szczepionki spada dodatkowo tam, gdzie

mykobakterie są słabiej rozpowszechnione. Z tego

powodu w USA nie zaleca się rutynowo wszystkim

ludziom

Gruźlica



Aby doszło do zakażenia u osoby z

nieuszkodzonym układem obronnym okres

ekspozycji na prątki musi być bardzo długi.



Zdarza się to u szczepionych dzieci, np. gdy jeden

z domowników jest chory na postać gruźlicy.



Znaczenie w zapobieganiu ma także

przestrzeganie higieny pomieszczeń (wietrzenie,

a w placówkach opieki zdrowotnej dodatkowo

używanie lamp nadfioletowych).



W obszarach tropikalnych częstość występowania

atypowych form mykobakterii jest wysoka i daje

to pewien stopień ochrony przeciw gruźlicy.

Kiła



przenoszona drogą płciową (weneryczna),

bakteryjna, choroba zakaźna wywoływana przez

krętka bladego (Treponema pallidum ssp. pallidum).



Kiłę można podejrzewać na podstawie wywiadu

epidemiologicznego i badania fizykalnego, ale

ostateczne rozpoznanie ustala się na podstawie

badań laboratoryjnych. Odpowiednio wcześnie

wykryta może być skutecznie leczona za pomocą

antybiotyków, jednak w skali makro równie ważne

znaczenie w walce z tą chorobą ma nadzór

epidemiologiczny i właściwa polityka zdrowotna

państwa.

Kiła



Zakażenie kiłą jest wynikiem stosunku pochwowego,

analnego lub oralnego z osobą zakażoną.



Narażone są również osoby zdrowe przez pocałunek z

osobą zakażoną, u której zmiany kiłowe są obecne w

gardle. Każde uszkodzenie skóry u osoby zdrowej naraża

ją na ryzyko podczas intymnego kontaktu z osobą

zakażoną.



Nieleczona kiła prowadzi do uszkodzenia układu

nerwowego, utraty wzroku, zaburzeń psychicznych,

uszkodzenia układu krążenia, kości, stawów i narządów

miąższowych, a także w niektórych przypadkach może

być przyczyną śmierci.



Ponadto w przebiegu ciąży kobiety chorej na kiłę dochodzi

do wewnątrzmacicznego zakażenia płodu bakteriami

znajdującymi się we krwi matki. Może dojść do śmierci

wewnątrzmacicznej płodu lub dziecko może urodzić się z

poważnymi wadami rozwojowymi.

Kiła



Profilaktyka



higiena osobista i unikanie przypadkowych kontaktów

płciowych



badania kobiet w ciąży



prezerwatywa zmniejsza prawdopodobieństwo zarażenia



Abstynencja od aktywności seksualnej jest bardzo efektywna

w zapobieganiu zarażenia kiłą, chociaż należy zaznaczyć, że

Treponema

pallidum

łatwo przechodzi przez nienaruszone

śluzówki oraz uszkodzoną skórę.



Wszyscy chorzy na kiłę powinni być przebadani na HIV. Osoby

narażone poprzez kontakty seksualne z chorym na pierwszo-,

drugorzędową lub wczesną utajoną kiłą w ciągu 90 przed

postawieniem rozpoznania powinny być leczone, nawet jeśli

aktualnie są seronegatywne. Jeśli ekspozycja nastąpiła

wcześniej niż 90 dni względem momentu rozpoznania,

leczenie zapobiegawcze jest wskazane, gdy badania

serologiczne nie są dostępne natychmiast lub wynik badania

jest niepewny.

Krztusiec



Krztusiec

(dawna i potoczna nazwa

koklusz

) – ostra

choroba zakaźna układu oddechowego,

charakteryzująca się nawracającymi napadami

kaszlu i przedłużającą się dusznością, wywoływana

przez pałeczkę krztuśca (

Bordetella pertussis



Przebycie krztuśca pozostawia trwałą odporność.



Dawniej choroba często kończyła się śmiercią,

obecnie praktycznie nie występuje dzięki

szczepieniom ochronnym (w Polsce stosowane są

szczepienia szczepionkami skojarzonymi

Di-Te-Per

które służą także do uodparniania przeciw błonicy i

tężcowi).

Nosacizna



przewlekła zakaźna i zaraźliwa choroba zwierząt

nieparzystokopytnych wywołana przez pałeczkę

nosacizny. Nosacizna jest najczęściej chorobą

koni. Mogą też zachorować kotowate. Może też

być niebezpieczną zoonozą dla ludzi



Źródłem zakażenia są chore zwierzęta a

dokładniej rzecz biorąc wyciek z nosa,

wykrztusina z płuc, ropa z owrzodzeń. Czasami

dochodzi do zarażenia poprzez kał i mocz.



Pałeczki nosacizny wnikają do organizmu głównie

poprzez przewód pokarmowy, dodatkowo mogą

wnikać przez skórę



PROFILAKTYKA - Nosaciźnie zapobiega się poprzez

stosowanie przepisów sanitarno-weterynaryjnych

Płonica



Szkarlatyna jest ostrą chorobą zakaźną wieku

dziecięcego wywołaną przez bakterię –

paciorkowca grupy A.



Źródłem zakażenia jest człowiek chory na

zakażenie paciorkowcowe, ozdrowieniec lub

nosiciel paciorkowca. Osoba dorosła, która

choruje na anginę paciorkowcową, może być

źródłem zakażenia dla dziecka. Zakażenie jest

przekazywane na drodze kropelkowej. Wrota

zakażenia: błony śluzowe gardła, uszkodzona

skóra (płonica przyranna, jako nadkażenie).

Rzeżączka



Choroba przenoszona drogą płciową, której czynnikiem

etiologicznym jest Gram-ujemna bakteria - dwoinka

rzeżączki (

gonokok



Źródłem zakażenia jest chory człowiek (np. kontakty

seksualne) lub zakażone przedmioty codziennej

higieny, których używał. Do zakażenia może także

dojść u noworodków w trakcie porodu od chorej matki.

Prowadzi to do gonokokowego zapalenia spojówek i

może być przyczyną trwałego uszkodzenia wzroku.



Główną przyczyną zakażenia są kontakty płciowe z

osobami chorymi na rzeżączkę (choroba dotyczy

zarówno kobiet jak i mężczyzn) oraz używanie

wspólnych np. ręczników, pościeli



Profilaktyka wydaje się oczywista

Salmonelloza



Wywołująca zapalenia jelita cienkiego i grubego choroba zakaźna

układu pokarmowego, spowodowana zakażeniem bakterią

chorobotwórczą z rodzaju

Salmonella



Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową po spożyciu pokarmów

zawierających bakterię salmonelli, po około 12-24 godzinach

dochodzi do wystąpienia pierwszych objawów chorobowych. Należą

do nich: kurczowe bóle brzucha , biegunka, gorączka, wymioty



Przyczyną zakażenia często są lody, wyroby cukiernicze lub

garmażeryjne. Niekiedy źródłem zakażenia mogą być pracownicy

będący nosicielami salmonelli, którzy mają styczność z produkcją

żywności.



Źródłem zakażenia mogą być również różne gatunki gadów np.

żółwie, z których większość jest nosicielami salmonelli.



Zapobieganie polega na spożywaniu świeżych produktów

spożywczych, dokładnym myciu jajek wrzącą wodą, przechowywaniu

produktów w lodówce, nie spożywaniu podczas upałów ciast z

kremem i sałatek z majonezem. Należy także unikać jaj kaczych,

które bardzo często są skażone salmonellą. Dobrym sposobem na

uniknięcie salmonelli jest dokładne i w miarę częste mycie rąk wodą

z mydłem, zwłaszcza w kontaktach ze zwierzętami (ptactwem,

gadami) a także w przypadku obcowania z produktami spożywczymi.

Tężec



Ciężka choroba przyranna zwierząt i ludzi. Tężec jest chorobą

zakaźną (wywoływana przez czynnik zakaźny), ale niezaraźliwą,

ponieważ jej przyczyną są egzotoksyny (o charakterze

neurotoksyn) wytwarzane przez laseczki tężca (Clostridium

tetani).



Postępowanie zapobiegające zachorowaniu na tężec

(postępowanie profilaktyczne) można podzielić na dwa

zagadnienia:



zapobieganie zachorowaniu osób zdrowych - uodpornienie

czynne przez zastosowanie szczepień



zapobieganie zachorowaniu u osób narażonych na

zachorowanie przy podejrzeniu zanieczyszczenia rany (lub

uszkodzenia ciągłości skóry/błon śluzowych) pałeczkami tężca

lub ich przetrwalnikami - uodpornienie czynne lub czynno-

bierne przez zastosowanie szczepienia lub szczepienia wraz z

podaniem antytoksyny tężcowej

Trąd



Jedna z najdłużej towarzyszących człowiekowi

zakaźnych chorób

skóry

i nerwów. Wywoływana jest

przez

prątki

Mycobacterium leprae



Występuje w dwóch postaciach: lepromatycznej

(

lepra lepromatose tuberosa

) i tuberkuloidowej

(

lepra tuberculoides

). Odmiana lepromatyczna jest

zaraźliwa, a jej objawy to guzowate krosty podobne

do występujących w innych infekcjach i alergiach.

Postać tuberkuloidowa jest mniej zaraźliwa, ale

bardziej groźna dla samego zarażonego, początkowo

pojawiają się plamy na skórze stopniowo utrata

czucia szczególnie w palcach nóg i rąk, nieleczona

prowadzi do zwyrodnień i utraty tkanki.

Tularemia



Ostra bakteryjna choroba zakaźna.



Czynnikiem etiologicznym jest mała,

polimorficzna pałeczka Francisella

tularensis.



Cechą charakterystyczną jest obrzęk

zmienionych

węzłów chłonnych

może również wystąpić posocznica.



Występuje u zwierząt i człowieka.

Wąglik



choroba zakaźna, zaraźliwa,

wywoływana przez Gram-dodatnią

bakterię nazywaną laseczką wąglika

(

Bacillus anthracis

). Znany już od

czasów starożytnych, występuje na

całym świecie. Wąglik występuje

najczęściej u bydła, koni, owiec i kóz.

Świnie rzadko chorują. Psy cechuje

znaczna odporność. Ptaki są

niewrażliwe na zakażenia naturalne

Wąglik



Laseczka wąglika lub jej zarodniki wnikają do

organizmu:



drogą oddechową – postać płucna



drogą pokarmową – postać jelitowa



przez skórę – postać skórna



W miejscu wniknięcia bakterie rozmnażają się

powodując miejscowe zmiany zapalno-martwicze. Z

ogniska pierwotnego dochodzi do rozprzestrzeniania

się infekcji na całym organizm.



Infekcja laseczką wąglika u człowieka występuje w

jednej z trzech postaci:



skórnej (czarna krosta) – 95%



jelitowej



płucnej.

Profilaktyka chorób zakaźnych



Właściwości biologiczne i epidemiologiczne

poszczególnych grup lub gatunków

zarazków warunkują odpowiednie

postępowanie zapobiegawcze



Profilaktyka dzieli się na nieswoistą –

skuteczną przy zwalczaniu szerzenia się

różnych grup i gatunków drobnoustrojów

chorobotwórczych i swoistą (specyficzną)

skierowaną przeciwko pojedynczym

gatunkom a nawet odmianom zarazków.

Profilaktyka nieswoista



Zapobiegawczo stosuje się szereg

metod postępowania, które mają na celu

przerwanie łańcucha epidemicznego.



Są to metody oparte na wieloletniej, a

nawet wielowiekowej obserwacji

szerzenia się i przebiegu chorób

zakaźnych, a także na współczesnych

osiągnięciach doświadczalnych

Izolacja



Odosobnienie źródła zakażenia tzn: izolacja chorego

człowieka skutecznie hamuje rozprzestrzenianie się

zarazka na zdrowe organizmy



Izolacji i leczeniu mogą podlegać chorzy i nosiciele



Bezwzględnej izolacji poddawani są chorzy na

choroby szczególnie niebezpieczne dla społeczeństwa

tj: dżuma, cholera, ospa, żółta gorączka, dur plamisty

i wścieklizna



Istnieje obowiązek izolacji chorych na inne choroby

zakaźne



Często zachodzi obowiązek izolacji chorych na inne

banalne choroby zakaźne. Ma to miejsce w dużych

skupiskach ludzkich tj: wojsko, przedszkole czy szkoła

Kwarantanna



Ważną rolę w przerwaniu łańcucha epidemicznego

odgrywa przymusowa obserwacja lekarska ludzi

(czasem zwierząt), którzy mieli kontakt z chorymi,

względnie przyjeżdżają z obszarów endemicznych,

na których panują choroby szczególnie

niebezpieczne



W ten sposób wykrywa się ludzi zakażonych,

których izoluje się i leczy



Na szerszą skalę kwarantannę zarządza się podczas

przewidywanej możliwości wybuchu epidemii

chorób tj: ospa prawdziwa, dżuma, cholera, dur

plamisty, żółta gorączka

Kordon sanitarny



W wyjątkowo niebezpiecznych sytuacjach epidemicznych

można zastosować kordon sanitarny



Postępowanie polega na całkowitym, przymusowym

przerwaniu wszelkiej łączności z obszarem objętym

epidemią



Na obszarze takim pozostają chorzy, nosiciele i zdrowi

ludzie



Konieczne kontakty np.: dowóz żywności czy wody

utrzymuje się stosując szczególne środki ostrożności



Po wyleczeniu wszystkich chorych, przeprowadzeniu

szczepień ochronnych i odpowiednio długiej

kwarantanny kordon zdejmuje się



Uwaga!!! zastosowanie kordonu dezorganizuje

całkowicie życie społeczeństwa.

Przerwanie dróg szerzenia się

zakażeń



Drogi szerzenia się zakażeń wywołanych przez

zarazki przerywa się za pomocą różnych

zabiegów dostosowanych do odpowiednich,

specyficznych warunków



Metodami sanitarnymi tj: dostarczanie czystej

wody do picia, chlorowanie wody,

oczyszczanie wód kanalizacyjnych, walka z

muchami oraz przestrzeganie zasad higieny

żywienia można w skuteczny sposób przerwać

łańcuch epidemiczny chorób przewodu

pokarmowego

Przerwanie dróg szerzenia

się zakażeń



Za pomocą zabiegów dezynfekcyjnych

środkami chemicznymi odkaża się przedmioty

codziennego użytku oraz wydzieliny i wydaliny

chorych



Poważne znaczenie mają metody dezynsekcji.

Walka z muchami, komarami, kleszczami, a w

pewnych warunkach z wszami i pchłami,

przyczynia się do przerwania łańcucha

epidemicznego wielu chorób szczególnie

odzwierzęcych

Przerwanie dróg szerzenia

się zakażeń



Podobnie duże znaczenie w zwalczaniu

niektórych chorób zakaźnych mają

zabiegi deratyzacyjne



Szczury, myszy i inne polne gryzonie są

źródłem takich chorób jak: dżuma,

leptospirozy, kleszczowe zapalenie

mózgu



Przeprowadzanie deratyzacji ma duże

znaczenie przeciwepidemiczne

Ochrona wrót zakażenia



Zakażeniom powietrzno – kropelkowym można

zapobiegać przez zakładanie na usta i nos

odpowiednich masek



Do ochrony śluzówek oczu – odpowiednie okulary

np.: przy badaniu chorych



Przed nakłuciami przez muchy, kleszcze czy

komary chronią odpowiednie kremy odstraszające

oraz ubiory ochronne



Przed skutkami zakażeń przyrannych chronią takie

zabiegi jak: wczesne chirurgiczne opracowanie

rany i odpowiednie leki stosowane zapobiegawczo

Profilaktyka swoista



Polega na stosowaniu:



Prognostyki, czyli wcześniejszego

prowadzenia badań serologicznych i

na ich podstawie przewidywania

wybuchu epidemii



Szczepień ochronnych na terenie

kraju lub danego obszaru



Surowic odpornościowych

Szczepienia



Szczepienie ludzi przeciw chorobom

zakaźnym jest najpewniejszą,

najtańszą i najskuteczniejszą metodą

profilaktyczną, dlatego dotychczas

szczepienia stanowią główny oręż w

walce z niebezpiecznymi chorobami

zakaźnymi, szczególnie w krajach

rozwijających się.

Document Outline