Psychologia procesów poznawczych

June 27, 2021

Wprowadzenie

Pojęcie schematu jest często nadużywane. Przedmiotem rozdziału jest przedstawienie

koncepcji poznawczej, z której to pojęcie wzięło swój początek.

2. Po co są schematy psychologii poznawczej?

Szcześć składników, z których powstała koncepcja schematowa:

(i) konstrukcjonizm, (ii) argument ubóstwa bodźca, (iii) hipoteza wykorzystywana, (iv)

stereotypizacja pamięci, (v) teza o łagodnej degradacji wyniku, (vi) zasada

oszczędności poznawczej.

2.1. Konstrukcjonizm

Produktem procesu percepcji jest reprezentacja umysłowa świata zerwnętrznego.

Postrzeganie tego samego różni się między ludźmi, a to ze wzgl.na wiele czynników,

m.in. Na ogólny stan umysłu. Reprezentacja jest pewnego rodzaju interpretacją

sygnałów receprotycznych i ta reprezentacja jest podatna na wpływ naszego stanu

umysłu. Świat zewn.nie jest odbierany, lecz konstruowany. Kompromis między

oczekiwaniami a rzeczywistością

2.2. Argument ubóstwa bodźca

Jest tak, że dopływające do receptorów sygnały są na ogół zbyt ubogie, by wyjaśniać

procesy rozpoznawania w nich określonych obiektów. Wygląda na to, że je

rozpoznajemy, bo się ich spodziewamy, a nie dlatego, żę same z siebie posiadają

cechy umożliwiające ich rozpoznanie. Więc sys.poznawczy nie tylko walczy o

kompromis, ale też znacznie uzupełnia braki bodźców. Im uboższe dane tym większe

uzupełnienie.

Schematy poznawcze

June 27, 2021

Psychologia procesów poznawczych

2.3. Hipoteza wykorzystywania

Zawartość pamięci długotrwałej podczas wydobywania jest budulcem w przywoływaniu danego

np. Wspomnienia a nie mechanicznie wydobywana i nienaruszona. To co odpamiętujemy

jest zależne od naszego obecnego stanu umysłowego.

2.4. Stereotypizacja pamięci

Zarówno w rozpoznawaniu jak i odpamiętywaniu mamy do czynienia z tym efektem. Zdarzenia

czy jakieś rzeczy odpamiętujemy jako bardziej zbliżone do stereotypów niż były w

rzeczywistości im dawniej dane np.zdarzenie miało miejsce. Nie tylko treść, ale też

i kolejność zdarzeń ulega stereotypizacji.

2.5. Łagodna degradacja wyniku

Komputer działa na zasadzie – mam wszystkie przesłanki podaje bezbłędny wynik, nie mam

jakiejś przesłanki wyniku nie podaje.

Człowiek inaczej. CZegoś mu brakuje, nie przejmuje się tym. Podaje wynik nie bezbłędny.

Zdegradowany, ale podaje, a komp nie.

2.6.Oszczędność poznawcza

Struktury poznawcze powinny być zbudowane w sposób dostarczający maksimum użyteczności

przy jednoczenym minimalnym koszcie-liczba operacji.

Schematy poznawcze

June 27, 2021

Psychologia procesów poznawczych

3. Co to są schematy poznawcze?

Koncepcja schematowa uwzględnia wszystkie sześć czynników i jest spójna.

3.1. Szcześć elementów razem

Okazuje się, że nie trudno jest wyprowadzić wszystkie sześć elementów z założenia

argumentu ubóstwa bodźca i konstrukcjonizmu. TErmin moduł zastępujemy terminem

schemat.

3.2. Definicja schematu poznawczego

Jest to moduł systemu poznawczeko służący do budowania percepcyjnych i pamięciowych

reprezentacji danej klasy obiektów lub zdarzeń. Zawiera zarówno dane dotyczące

wartości domyślnych, jak i procedury dobierania jednych wartości przy założeniu

innych wartości.

Schematy poznawcze

June 27, 2021

Psychologia procesów poznawczych

3.3. Schematy a pokrewne konstrukty w psychologii poznawczej

Schemat = pojęcie?

3.3.1.Schemat a pojęcie

Oba są narzędziami kategoryzacji świata. I jedno i drugie może mieć strukturę

hierarchiczną.

Prototyp to zbiór wartości domyślnych dotyczących obiektu najbardziej typowego dla

kategoirii będącej „specjalnością” schematu w koncepcji schematowej.

Kuczem do rozróżnienia terminów schemat i pojęcie jest to, że oznaczają one konstrukty

zbudowane na dwóch różnych poziomach opisu systemu poznawczego, a nie dwa różne

jego elementy. Pojęcie jest konstruktem na poziomie semantycznym, a schemat na

poziomie syntaktycznym.

Zależność między tymi koncepcjami: zestaw możliwych realizacji schematu jest tym samym co

pojęcie. Teoria pojęć opisuje , CO zawaarte jest w schematach. Teoria schematów

próbuje częściowo określić JAK wygląda mechanizm tworzenia i stosowania pojęć! Do

tego wszystkiego dochodzi jeszcze pojęcie pamięci semantycznej... Masakra...?!

Schematy poznawcze

June 27, 2021

Psychologia procesów poznawczych

3.4. Schemat poznawczy i reprezentacja poznawcza

Każda reprezentacja ma formę dyskrypcji strukturalnej (ogólna forma dotycząca

reprezentacji, do których zakłada się, że ich elementy wchodza ze sobą w relacje;

opozycja reprezentacji macieżowej, gdzie te elementy nie wchodzą ...).

Reprezentacja jako suma elementów połączonych relacjami. Opisując proces budowy

reprezentacji nie możemy odwoływać się tylko do jednego schematu, ponieważ będzie

to opis budowy tylko jej fragmentu. Każdy schemat jest złożoną strukturą

podschematów itd.

3.5. Przetwarzanie dół-góra i góra-dół

System: receptor > > > im wyżej tym silniej zinterpretowane informacje

Dol-gora = sterowane pojeciowo > rozpoznawanie na kolejnych piętrach systemu konfiguracji

elementów, posiadających własne nazwy w systemie /interpretacja/

Gora-dol = sterowane danymi> przygotowanie systemu na oczekiwany dopływ danych

receptorycznych

Oba systemy działają równocześnie = schematy nadrzędne aktywizują schematy podrzędne(gora

dół), które starają się zinterpretować dane dopływające z receptora (doł-góra),

przy czym w razie niezgodności następuje przełączenie na inny schemat nadrzędny,

który aktywizuje swoje podschematy etc.

Proces kończy się gdy osiągnięta zostaje pierwsze nie zawierająca elementów nie

wyjaśnionych interpretacja.

3.6 Wartości domyślne

Jeśli system poznawczy przygotowany jest na percepcję pokoju to stawia hipotezę, jaki

konkretnie pokój zobaczy. Wszystkie zmienne schematu pokój (przykłądowy) wypełnione

są wartościami domyślnymi, tzn. Schemat posiada założnoną, preferowaną realizację.

W tej hierarchi schematów, podschematów itd. Nazwy założone z góry jako produkty

schematów podrzędnych to właśnie wartości domyślne schematu danego poziomu.

Wartości domyślne na wyższych piętrach będą tym bardziej „oporne” na modyfikację,

im więcej pięter (nadschematów) nad nimi wskazuje właśnie taki ich zestaw. Ważne

jest, że ta hierarchia nie kończy się na najniższym poziomie systemu, ale gdzieś

indziej, gdzieś „wyżej”.

Schematy poznawcze

June 27, 2021

Psychologia procesów poznawczych

3.7. Zagnieżdżanie schematów

Zawieranie się (pod)schematu w (nad)schemacie nazywane jest w koncepcjach schematowych

zagnieżdżaniem. Na stopień „integracji” elementów budowanych reprezentacji poznawczych

wpływa jak wiele ma dany schemat w sobie podschematów... Systemy schematowe działają na

zasadzie: wszystkie dane należy zinterpretować w jakimś schemacie, cały świat wtłoczony

byłby w ramy dominującego wsółzawodnictwa. Zależne by to było od siły i głębokości

zagnieżdżenia.

3.8 Rola schematów w przywołaniach pamięciowych

W koncepcji schematowej pamięć służy przede wszystkim tworzeniu interpretacji aktualnej

rzeczywistości, a nie przywołaniom pamięciowym. Żeby wydobyć daną info z magazynu potrzeba

jakiejś wskazówki. W koncepcji schematowej te wskazówki nazywane są opisami wydobycia, a

opisują one schematy uczestniczące w budowie danej reprezentacji percepcyjnej. Te opisy są

w schematach. Przyjmuje się teorię Ockhama. Jeśli oczekiwania sugerowały, że się pojawi

krzesło, a pojawił się fotel to schemat krzesła musi być odwołany, a przywołany schemat

fotela z magazynu. To było nt. Przekazywania kontroli.

W konsekwencji system adresowy schematów staje się względy, tj. Taki, w którym pozycje schematów

określone są tylko względem siebie, a nie w sposób absolutny.

Zakłądając powyższe możemy domniemać jak będą wyglądały przywołania pamięciowe.

Będą one bardzo silnie zależne od aktualnego stanu systemu, który uczestniczył w epizodzie

i który chcemy przywołać, gwarantuje, że opis wydobywania jednoznacznie wskaże nam choćby

część pozostałych, zrealizowanych wówczas schematów.

Im większa część percepcji danego epizodu kontrolowana była przez jeden schemat, tym po

aktywizacji tego schematu więcej się dowiemy o tej sytuacji.

Im mniej dokładna była obróbka danych w sytuacji percepcji tym mniej dokładany będzie opis

wydobycia i więcej w przywołaniu będzie dodawanych wartości domyślnych

Im więcej razy wystąpiła podobna konfiguracja schematów, tym większa będzie tendencja

systemu do mylenia jednego z drugim

Nic nie gwarantuje, że na skutek następnych doświadczeń dany schemat nie zmieni swojej

charakterystyki i że nawet najdokładniejszy opis wydobycia nie doprowadzi do

nieprecyzyjnego przywołania.

CZyli: Przywołania tego samego epizody będą się różnić między sobą i będą przybliżać się do

sytuacji stereotypowych (najczęstszych, nastawionych na wartości domyślne.

Była tu mowa o Zasadzie Specyficzności Kodowania Tulvinga, koncepcji poziomu przetwarzania Craika

i lockharta oraz o prawach interpreacji pro- i retroaktywnych.

Schematy poznawcze

June 27, 2021

Psychologia procesów poznawczych

4. Trzy najważniejsze teorie schematowe

Teoria systemów ram Minsky’ego

Oryginalny pomysł zagnieżdżenia pewnego zestawu schematów w wielu komunikujących się bezpośrednio ze sobą

schematach nadrzędnych. System ram(schematów). Minsky opierając się na zasadzie ekonomiczności

poznawczej mówił, żę system poznawczy buduje reprezentację obiektu przemieszczającego się, używając

do tego zawsze dwóch pięter schematów.

Niższe piętro będzie się składało ze schematów reprezentującyhc elementy obiektu, na górnym piętrze

natomiast będą się znajdować schematy organizujące szczyty w struktury odpowiadające relacjom tych

elementów widzianym przez obserwatora z danej pozycji.

Teoria skryptów-planów-tematów Schanka i Abelsona

Dwa wyróżniające się elementy ich koncepcji schematowej...

Jakościowa typologia schematów, znacznie ułatwiająca odbiór teorii

Autorzy starali się wyjaśnić przede wszystkim sposób budowy reprezentacji epizodów społecznych:

zdarzeń, w których uczestniczy wielu aktorów.

Typologia obejmowała 3 główne grupy: skrypty, plany i tematy. Skrypt jest schematem budującym reprezentacje

często powtarzających się, codziennych zdarzeń z punktu widzenia jednego z uczestników zdarzenia i

zawierającym jako zestaw wartości domyślnych możliwe następstwa kolejnych scen tego konkretnego

zdarzenia: wizyty u lekarza czy czegoś takiego..

Plan to schemat budujący reprezentację zdarzeń też, ale różni się od skryptu tym, żę jest bardziej ogólny i

nie podaje standardowego następstwa zdarzeń z punktu widzeniajednego z aktorów zdarzenia, lecz tylko

informacje o tym, jak aktorzy sytuacji społecznych osiągają pewne cele.

Temat jest nadrzędnym schematem dla pozostałych, określającyh, jakie typowe cele mają aktorzy sytuacji

społecznych...

Teoria schematów grupy LNR

Jak poprzednia koncepcja zbudowany przy wykorzystaniu wcześniej opreacowanego języka pamięci semantycznej

ASN.

Utworzenie reprezentacji w ASN dla konkretnej czynności polega na ustaleniu wartości zmiennych. LNR jest

rozwinięciem poprzednich koncepcji pamięci semantycznej. Próby usystematyzowania koncepcji

schematowej, ujawnienia założeń i ustalenia standardowej terminoogii.

Schemat=rama=skrypt=plan=temat

Schematy poznawcze

June 27, 2021

Psychologia procesów poznawczych

5. Empiryczne potwierdzenie koncepcji schematowej

Koncepcja schematowa jest bardzo szczegółowa a jak była tworzona to nie

przejmowano się kwestią jej empirycznego udowadniania. TEraz jest to

możliwe jedynie za pomocą symulacji komputerowych. Ale dużo

eksperymentów rzeczywiście potwierdziło tą koncepcję. Zwłaszcza w

badaniu pamięci narracji słownych. Wpływ przygotowania na pamięć

tekstu., modularyzację jednostek interpretujących, oraz silne efekty

uzupełniające wartościami domyślnymi.

Ale w społecznej jest traktowana jako pewnik, bo dostarcza całościowego,

intuicyjnie przekonywającego obrazu systemu poznawczego, zawierającego

mechanizm wielu zjawisk wyjaśniających poprzednio dopiero za pomocą

całego zbioru innych teorii.

6.Zakończenie

Po części została udowodniona, po części jest krytykowana. Jak to zwykle

bywa. Ma mocną pozycję i się z tego cieszy. Nie nadaje się np. Do opisu

rozwoju poznawczego. Nadal nie rozwiązany jest problem schematów

pierwotnych.

Ta koncepcja ma dużą moc wyjaśniającą, ale jednocześnie niewielką moc

predyktywną. Przejmując koncepcję schematową zyskujemy wprawdzie kofort

wiedzy, jaka klasa parametrów będzie się odnosiła do danych

przewidywać, ale ich wartości pozostają nie znane. Ale w sumie cała

koncepcja poznania jest skazana na niską predyktywność więc znowu nie

jest tak źle.

Schematy poznawcze

Document Outline