Rachunek
dochodu
narodowego
Rachunek
dochodu
narodowego
Ruch okrężny w gospodarce
Ruch okrężny - model uproszczony
Założenia:
- brak państwa i transakcji z zagranicą,
- wszystkie dochody są wydatkowane
na dobra i usługi, całkowity przychód
ze sprzedaży przedsiębiorstw jest
wydatkowany na czynniki produkcji.
Ruch okrężny w gospodarce
dobra i usługi (produkcja)
wydatki na dobra i usługi (zapłata)
Gospodarstwa
Przedsiębiorstwa
domowe
usługi czynników produkcji
dochody z usług czynników produkcji (zapłata)
Wnioski:
- istnieją trzy równoznaczne
sposoby pomiaru skali działalności
gospodarczej:
1. wartość wytworzonej produkcji,
2. strumień dochodów czynników
produkcji
3. wartość wydatków na dobra i usługi
a zatem: dochody = wydatki =
produkt krajowy
Rachunek dochodu
narodowego
Miernikiem poziomu aktywności
gospodarczej kraju oraz jego zmian jest
wielkość produkcji dóbr i usług, jaką
uzyskuje gospodarka w danym okresie
W ujęciu gospodarczym działalność
gospodarczą wyraża PKB (miernik
strumieni)
Produkcja globalna
wartość wszystkich dóbr i usług
materialnych i niematerialnych
wytworzonych w ciągu roku w danej
gospodarce (dobra finalne i dobra
pośrednie)
Dobra i usługi finalne
(końcowe)
nabywane są przez ostatecznych
użytkowników, czyli w danym okresie
obrachunkowych nie są dalej przetwarzane lub
odsprzedawane
Są to
dobra konsumpcyjne - nabywane przez
gospodarstwa domowe
dobra produkcyjne – nabywane przez
przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolne (nie
zużywają się w całości w jednym lub kilku
cyklach wytwórczych)
Dobra i usługi pośrednie
służą do wytwarzania innych dóbr i
usług (zużywają się w całości przy
wytwarzaniu innych dóbr i usług;
stanowią one nakład i nie uwzględnia
się ich w pomiarze produktu
społecznego, by uniknąć ich liczenia;
określa się je jako zużycie pośrednie)
PRODUKT KRAJOWY BRUTTO
Całkowita wartość produkcji finalnej
(końcowej), wytworzona przez
czynniki produkcji zlokalizowane na
terytorium danego kraju, niezależnie
od tego, kto jest ich właścicielem
Mierzony w danym okresie
PKB jest miernikiem wartości
produkcji wytworzonej tylko przez
gospodarkę krajową, przez
rodzimych producentów. Nie ujmuje
się w tej definicji powiązań z
zagranicą. Te powiązania ujmuje się
w definicji PNB
PRODUKT NARODOWY
BRUTTO
Całkowita produkcja finalna
osiągnięta przez czynniki produkcji
danego kraju, niezależnie od miejsca
świadczenia przez nie usług
PNB koryguje PKB o przepływy
dochodów
W rezultacie przepływu dochodów
wartość produkcji krajowej może
odbiegać od łącznych dochodów
uzyskiwanych przez krajowe
gospodarstwa domowe
Dochody netto z tytułu
własności za granicą
= Napływ dochodów z tytułu
świadczenia usług czynników
produkcji za granicą – odpływ
dochodów powstałych w wyniku
świadczenia przez cudzoziemców
usług czynników produkcji w kraju
PNB = PKB + dnztwzg
W miarach produkcji PKB i PNB nie
bierze się pod uwagę zużywania się
w procesie produkcji wyposażenia
kapitałowego
Proces zużywania się jest powolny,
ekonomicznym jego
odzwierciedleniem jest amortyzacja
Amortyzacja
odzwierciedla równowartość zużycia się
zasobu kapitału w danym okresie
Część inwestycji (Inwestycje brutto) musi być
przeznaczona na odtworzenie zużytego
zasobu kapitału w rozmiarach
odpowiadających amortyzacji; pozostałą
część inwestycji (inwestycje netto) można
wykorzystać na powiększenie zasobu kapitału
PNN = PNB – A
Państwo - wydatki
Wydatki transferowe – wydatki, za które
państwo nie otrzymuje dóbr i usług, np.
renty, emerytury, dotacje, zasiłki dla
bezrob., stypendia – bezpośrednio nie
zmieniają PKB
Wydatki rządowe – wydatki, za które
państwo otrzymuje dobra i usługi, np..
płace dla nauczycieli, wydatki na służbę
zdrowia, armie, naprawę dróg.
Państwo - dochody
Podatki
Bezpośrednie – płacone od dochodu lub
od zysku
Pośrednie – płacone przy nabyciu
określonych dóbr i usług (VAT, akcyza)
PKB w cenach czynników
produkcji = PKB w cenach
rynkowych – podatki pośrednie +
subsydia
PNN w cenach czynników produkcji
nazywany jest DOCHODEM
NARODOWYM (DN, Y)
DOCHODY OSOBISTE
Łączna wartość dochodów
uzyskiwanych przez gospodarstwa
domowe w przedsiębiorstwach
DO = DN – Zyski nierozdzielone –
T spółek + Płatności transferowe
ROZPORZĄDZALNE
DOCHODY OSOBISTE
(dochody dyspozycyjne)
Łączna wartość dochodów
gospodarstw domowych,
przeznaczanych na konsumpcję i
oszczędności
RDO (DD) = DO – T bezp.GD
Metody liczenia PKB
1. Metoda sumowania produkcji
(metoda wartości dodanej)
Sumowanie wartości produktów i usług
wytworzonych w danej gospodarce w
pewnym okresie
Wartość dodana – przyrost wartości
dóbr będący rezultatem danego procesu
produkcji
Wartość dodana
etap
produkcji
wartość
sprzedaż
y
wartość
dóbr
pośrednic
h
wartość dodana
drwal
20
0
20
właściciel
tartaku
50
20
30
producent
mebli
120
50
70
sprzedawca
mebli
200
120
80
Przyrost wartości dóbr w procesie produkcji 200
2. Metoda sumowania dochodów
Sumowanie dochodów, powstających
w procesie wytwarzania dóbr i usług
z czynników produkcji
Płatności transferowe – płatności
nie wiążące się z koniecznością
świadczenia za nie usługi (nie są
dochodami z tytułu udziału w
procesie produkcji)
3. Metoda sumowania wydatków:
Sumowanie wydatków na dobra finalne
wytworzone przez przedsiębiorstwa
Wydatki na dobra konsumpcyjne (C)
Wydatki na dobra inwestycyjne (I)
Wydatki rządowe (z wyłączeniem
płatności transferowych) (G)
Wydatki zagranicy na dobra
eksportowane – wartość łącznego
importu (Ex – Imp)
PKB = C + I + G + Exnetto
Mankamenty kategorii PNB
jako miernika dobrobytu
społecznego
nie uwzględnia usług wykonywanych
nieodpłatnie (paradoks gospodyni domowej)
nie uwzględnia produkcji w szarej strefie
nie uwzględnia degradacji środowiska
naturalnego
nie uwzględnia niektórych elementów
dobrobytu takich, jak np.: czas wolny
nie uwzględnia się nierówności podziału
dochodu narodowego
Kategorie PKB, PNB odnoszą się do
całej gospodarki, są przydatne do
porównywania rozmiarów
gospodarek. Nie są przydatne do
oceny poziomu rozwoju
gospodarczego kraju i przeciętnego
standardu życia ludności
PKB per capita =PKB /liczba
mieszkańców
W celu porównania rozmiaru
gospodarki w kolejnych latach należy
wziąć pod uwagę PKB realny
PKB nominalny mierzony jest w
cenach bieżących, czyli takich, które
istniały w okresie, gdy wytwarzano
wchodzące w jego skład dobra i usługi
PKB realny (w cenach stałych)
koryguje nominalny PKB o skutki
inflacji i wyraża go w cenach
istniejących w pewnym okresie
(bazowym)