EDUKACJA I REEDUKACJA
FUNKCJI KOŃCZYN GÓRNYCH
EDUKACJA I REEDUKACJA
FUNKCJI KOŃCZYN GÓRNYCH
Możliwości kończyn górnych człowieka porównuje się
zwykle do rozmaitych narzędzi. W tym ujęciu odrębnie
rozpatruje się bliższe odcinki kończyny górnej i
możliwości chwytne ręki. Bliższe odcinki pełnią funkcje
wysięgnika, umożliwiającego odpowiednie usytuowanie
ręki w przestrzeni. Ręka jest natomiast właściwym
narzędziem chwytnym i manipulacyjnym.
Wyróżnia się cztery główne typy
chwytu:
hak,
pierścień
,
(chwyty siłowe – trzymanie, przenoszenie)
kleszcze,
szczypce
,
(czynności chwytno-manipulacyjne)
Jednak nie wszystkie czynności wymagają chwytu. Ręka
może wykonywać również tzw. pracę otwartą (np. pisanie
na maszynie).
Edukacja czynności kończyn
górnych
Do normalnego rozwoju funkcji kończyn górnych wystarczą
zwykle bodźce środowiskowe, wsparte atrakcyjnymi
zabawkami i ewentualnym zachęceniem do zabawy,
jedynie umiejętności manualne (złożone zdolności
koordynacyjne) wymagają żmudnej pracy i wielu
powtórzeń precyzyjnego wykonania danej czynności.
Reedukacja funkcji kończyn
górnych
Przy reedukacji funkcji kończyn górnych pojawiają się
problemy, ponieważ przyczyn zaburzenia czy ograniczenia
tej funkcji może być wiele. Gdy mamy do czynienia z
ograniczeniem zakresu ruchu w stawie lub z osłabieniem
mięśnia postępowanie jest stosunkowo proste – usunięcie
przyczyny automatycznie przywraca utraconą funkcję.
Jednak w wielu schorzeniach przyczyny i skutki tworzą
złożony łańcuch, co znacznie utrudnia postępowanie –
stosuje się ćwiczenia, których celem jest zwiększenie
zasięgu, siły i precyzji różnych chwytów, a także zdobycie
umiejętności manipulowania przedmiotami.
Reedukacja funkcji kończyn
górnych
Odrębną grupę stanowią ćwiczenia zmierzające do
zdobywania umiejętności z zakresu higieny osobistej,
przygotowywania i spożywania posiłków, ubierania i
rozbierania się. Czasami, gdy przywrócenie omawianej
funkcji nie jest możliwe, konieczne staje się
kompensacyjne usprawnianie drugiej kończyny. Ogromną
rolę odgrywa tu odpowiednia terapia zajęciowa, w
niektórych przypadkach konieczne jest wyposażenie
pacjenta w przedmiot ortopedyczny, a w innych adaptacja
różnych przedmiotów.
Edukacja funkcji kończyn górnych
u osób amputowanych
Problem ten dotyczy sterowania protezą funkcjonalną i jest
zróżnicowany zależnie od wysokości amputacji i rodzaju
zastosowanej protezy. Źródłem siły dla poruszania
łokciem i końcówką protezy są ruchy głównie górnej
części tułowia i ruchy w stawie barkowym. W innych
rozwiązaniach silę uzyskuje się z tzw. tunelizacji mięśni
bądź z silników elektrycznych i pneumatycznych.
Proteza Sullivana
Działanie urządzenia rozpoczyna
się od świadomego polecenia
Sullivana. Jeżeli, na przykład,
pomyśli on o zaciśnięciu ręki,
polecenie z jego mózgu przenosi
się poprzez nerwy, jako prąd
elektryczny o niskim napięciu, do
zespołu mięśni w klatce
piersiowej. Mięśnie klatki
piersiowej są dla Sullivana
najważniejsze, ponieważ jest to
centrum, w którym nerwy z
amputowanej ręki i ramienia
zostały powtórnie połączone ze
sobą lub zregenerowane podczas
wykonanej wcześniej operacji
.
KSZTAŁCENIE RUCHOWE W KONTEKŚCIE
ZDOLNOŚCI MOTORYCZNYCH
Zdolności motoryczne (umiejętności ruchowe) –
wewnętrzne predyspozycje (czynniki biologiczne i
psychospołeczne) organizmu, które umożliwiają sprawne
wykonanie określonej czynności, zewnętrznym
przejawem jest ich efekt. Mają one ogromne znaczenie w
leczeniu usprawniającym.
Zdolności motoryczne:
1.
Zdolności energetyczne – maksymalna siła i zdolność aerobowa,
która może być rozwijana przez odpowiednie ćwiczenia,
prowadzące do poprawienia sprawności układy krążenia i
oddychania. Może ona zależeć od przekroju mięsni, liczby
aktywizowanych jednostek motorycznych i sprawności
mechanizmów uwalniania energii.
2.
Zdolności kompleksowe – szybkościowe, u ich podłoża leżą
szybkość kurczenia się mięśni, beztlenowe źródła energii oraz
zdolność wykonywania harmonijnych ruchów.
3.
Zdolności koordynacyjne – dotyczą możliwości wykonywania
precyzyjnych ruchów w zmieniających się warunkach w trakcie
wykonywania danego zadania ruchowego. Uwarunkowania tych
zdolności to właściwa struktura całego aparatu ruchu oraz
prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego.
Koordynacja ruchowa (zwinność)
Koordynacja ruchowa (zwinność) – za ruchy skoordynowane
uważa się takie, które wykonywane są celowo, z precyzją,
płynnie i w odpowiednim rytmie. Odmianą zwinności jest
zręczność, która odnosi się głównie do rąk, a także głowy
i stóp.
W grupie zdolności koordynacyjnych można
wyróżnić przede wszystkim (wg W.
Mynarskiego):
zdolność różnicowania kinestetycznego - wyczucie układu ciała
i działających na niego czynników zewnętrznych, właściwy
odbiór, ocena i przetwarzanie informacji o kątowych
ustawieniach w stawach, zaangażowaniu siły mięśni itd.
Parametry te postrzegane są w czasie i przestrzeni, w toku
danej czynności ruchowej, warunkując optymalne jej
wykonanie,
zdolność poczucia równowagi – dotyczy możliwości utrzymania
zrównoważonego układu ciała oraz zachowania i odzyskiwania
równowagi podczas rożnych czynności ruchowych –
lokomocyjnych i obrotowych. Podstawą jest czucie błędnikowe,
dotykowe, optyczne, a także doznania kinestetyczne,
W grupie zdolności koordynacyjnych można
wyróżnić przede wszystkim (wg W.
Mynarskiego):
zdolność szybkiej reakcji – reagowanie na bodźce
akustyczne, dźwiękowe i kinestetyczne,
zdolność orientacji czasowo-przestrzennej – wyczuwanie
pozycji ciała oraz jej zmian podczas wykonywania ruchów
całego ciała w przestrzeni i w czasie,
zdolność rytmizacji – możliwość dostosowania się do
narzuconego rytmu, a także inicjowanie i zmiany
własnego rytmu ruchu.
W edukacji i reedukacji ruchowej poszczególne
zdolności mogą być kształtowane w różny sposób.
Przy prawidłowym rozwoju są kształtowane
odruchowo. Natomiast w rehabilitacji dominuje
podejście analityczne. Na podstawie przyczyny
dysfunkcji i samego zaburzenia dobiera się
ćwiczenia kształtujące daną zdolność motoryczną.
W zdolnościach koordynacyjnych przeważa
podejście syntetyczne – wykonywanie
kompleksowego ruchu jako całości.