background image

 

 

PRAWO PRACY

PRAWO PRACY

 

 

PODSTAWOWE PRAWA I OBOWIĄZKI 

PODSTAWOWE PRAWA I OBOWIĄZKI 

PRACOWNIKA

PRACOWNIKA

Praca 

pozwala 

na 

zaspakajanie 

Praca 

pozwala 

na 

zaspakajanie 

ekonomicznych  i  społecznych  potrzeb 

ekonomicznych  i  społecznych  potrzeb 

człowieka.  Odnosi  się  do  działalności 

człowieka.  Odnosi  się  do  działalności 

ludzkiej, 

która 

przejawia 

się 

ludzkiej, 

która 

przejawia 

się 

wykonywaniu czynności zmierzających do 

wykonywaniu czynności zmierzających do 

osiągnięcia 

pewnych 

wartości 

osiągnięcia 

pewnych 

wartości 

materialnych 

lub 

niematerialnych 

materialnych 

lub 

niematerialnych 

mających  zdolność  zaspokajania  potrzeb 

mających  zdolność  zaspokajania  potrzeb 

ludzkich. 

Wykonywanie 

pracy 

daje 

ludzkich. 

Wykonywanie 

pracy 

daje 

możliwość 

samorealizacji, 

rozwijania 

możliwość 

samorealizacji, 

rozwijania 

umiejętności,  a  także  kształtowania 

umiejętności,  a  także  kształtowania 

własnej osobowości

własnej osobowości

background image

 

 

Umowa o pracę

Umowa o pracę

       

Zasady  wykonywania  pracy  w  Polsce  są  ujęte  w 

Zasady  wykonywania  pracy  w  Polsce  są  ujęte  w 

kodeksie  pracy.  Wśród  wymienionych  w  artykule  2 

kodeksie  pracy.  Wśród  wymienionych  w  artykule  2 

kodeksu  pracy  podstaw  nawiązania  stosunku  pracy 

kodeksu  pracy  podstaw  nawiązania  stosunku  pracy 

wyjątkowo silną pozycję ma umowa o pracę. 

wyjątkowo silną pozycję ma umowa o pracę. 

     

     

Umowa  o  pracę  jest  najczęściej  występującym 

Umowa  o  pracę  jest  najczęściej  występującym 

sposobem nawiązania stosunku pracy. Zawierana jest 

sposobem nawiązania stosunku pracy. Zawierana jest 

w  formie  pisemnej.  Artykuł  29  §  1  kodeksu  pracy 

w  formie  pisemnej.  Artykuł  29  §  1  kodeksu  pracy 

stanowi, że 

stanowi, że 

umowa o pracę powinna określać:

umowa o pracę powinna określać:

- strony umowy

- strony umowy

- rodzaj umowy

- rodzaj umowy

- datę zawarcia umowy

- datę zawarcia umowy

- warunki pracy i płacy. 

- warunki pracy i płacy. 

background image

 

 

Umowa na czas

nieokreślony

Umowa na czas określony Umowa na czas wykonania

określonej pracy

Umowa na okres próbny

- umowa bezterminowa

- cechuje ją brak oznaczenia

końcowego terminu trwania
stosunku pracy

- jest najbardziej dogodna

dla pracownika
- zapewnia relatywnie daleko

idącą ochronę stosunku

pracy

- umowa terminowa

- czas trwania może być

określony przez wskazanie
daty lub okresu jej trwania

- długość trwania umowy

zależy od woli stron
- zawarcie trzeciej z kolei

umowy na czas określony,

jest równoznaczne w

skutkach prawnych z
zawarciem umowy na czas

nieokreślony

- umowa terminowa

- pracodawca przyjmuje

pracownika na czas trwania
konkretnej pracy

- strony określają precyzyjnie

rodzaj zadań
- nie podlega ona

rozwiązaniu przez

wypowiedzenie, z wyjątkiem

upadłości lub likwidacji
pracodawcy

- stosunek pracy ustaje z

dniem ukończenia pracy

- umowa terminowa

- służy pracownikowi do

zapoznania warunków pracy,
a pracodawcy umożliwia

poznanie walorów

pracownika (kwalifikacji
zawodowych)

- strony stosunku pracy

określają długość okresu

próby (max okres próbny
wynosi 3 m-ce)

- umowa nie gwarantuje

stabilizacji zatrudnienia 

Rodzaje umów o pracę są następujące: (art. 11 k. p.)

Rodzaje umów o pracę są następujące: (art. 11 k. p.)

- na czas nieokreślony,

- na czas określony,

- na czas wykonania określonej pracy,

- na okres próbny. 

Rodzaje umów o pracę są następujące: (art. 11 k. p.)

Rodzaje umów o pracę są następujące: (art. 11 k. p.)

- na czas nieokreślony,

- na czas określony,

- na czas wykonania określonej pracy,

- na okres próbny. 

background image

 

 

Umowa o pracę może 

Umowa o pracę może 

zostać zawarta w formie 

zostać zawarta w formie 

ustnej, jednak w ciągu 7 

ustnej, jednak w ciągu 7 

dni od dnia rozpoczęcia 

dni od dnia rozpoczęcia 

pracy  musi zostać 

pracy  musi zostać 

potwierdzona na piśmie

potwierdzona na piśmie

UMOWA O PRACĘ

Zawarta w dniu 1 maja 205 roku między firmą „Casto” z siedzibą w Tczewie, ul. Wojska Polskiego 9, 

zwanej dalej Zakładem Pracy, reprezentowaną przez Krzysztofa Kowalskiego, 

a Panią Katarzyną Nowak, zwanej dalej Zatrudnioną,
urodzoną 2 lutego 1976 roku, 

zamieszkałą w Tczewie przy ulicy 30 Stycznia 5.

Zatrudniona zostaje przyjęta na czas nieokreślony , w wymiarze pełnego etatu, na stanowisku specjalisty ds.
sprzedaży i marketingu.

W czasie trwania umowy  o pracę Zatrudniona będzie otrzymywać wynagrodzenie płatne w sposób i na

warunkach przewidzianych w regulaminie obowiązującym w Zakładzie Pracy. 

Płaca zasadnicza: 2500 brutto.
Dzień rozpoczęcia pracy: 02.05.2005 r. 

  

                                                                                           

                                                                                                     ………………………….
                                                                                               pieczątka i podpis pracodawcy 

                                                                                        lub osoby reprezentującej pracodawcę

Oświadczenie pracownika

Oświadczam, że egzemplarz niniejszej umowy otrzymałem, a po zapoznaniu się z jej treścią zaproponowane mi

warunki pracy i wynagrodzenia przyjmuję. Równocześnie przyjmuję do wiadomości treść obowiązującego w
Zakładzie regulaminu pracy i płacy oraz zasad premiowania. Zobowiązuję się do przestrzegania porządku i

dyscypliny pracy. Ponadto oświadczam, że znane mi są przepisy dotyczące naruszenia tajemnicy państwowej i

zakładowej.

                           ………………………..                          ………………………….
                           data  i podpis pracownika          podpis przyjmującego oświadczenie

Wzór przykładowej umowy o pracę

background image

 

 

Pracownik  i    pracodawca  –  podmioty 

Pracownik  i    pracodawca  –  podmioty 

stosunku 

pracy

stosunku 

pracy

     

     

Podmiotami  stosunku  pracy  są  pracownik  i  pracodawca. 

Podmiotami  stosunku  pracy  są  pracownik  i  pracodawca. 

     

     

 

 

Pracownikiem

Pracownikiem

  jest  osoba  zatrudniona  na  podstawie  umowy  o 

  jest  osoba  zatrudniona  na  podstawie  umowy  o 

pracę,  powołania,  wyboru,  mianowania  lub  spółdzielczej  umowy  o 

pracę,  powołania,  wyboru,  mianowania  lub  spółdzielczej  umowy  o 

pracę.  Pracownikiem  może  być  osoba,  która  ukończyła  18  lat. 

pracę.  Pracownikiem  może  być  osoba,  która  ukończyła  18  lat. 

Ponadto  na  warunkach  określonych  w  dziale  dziewiątym  kodeksu 

Ponadto  na  warunkach  określonych  w  dziale  dziewiątym  kodeksu 

pracy  pracownikiem  może  być  osoba  młodociana  (młodocianym  jest 

pracy  pracownikiem  może  być  osoba  młodociana  (młodocianym  jest 

osoba,  która  ukończyła  16  lat  a  nie  przekroczyła  18  lat). 

osoba,  która  ukończyła  16  lat  a  nie  przekroczyła  18  lat). 

     

     

 

 

Pracodawcą

Pracodawcą

 

 

jest  jednostka  organizacyjna,  choćby  nie  miała 

jest  jednostka  organizacyjna,  choćby  nie  miała 

osobowości  prawnej,  która  zatrudnia  pracowników  w  tym  również 

osobowości  prawnej,  która  zatrudnia  pracowników  w  tym  również 

osoba  fizyczna.  Pracodawcą  jest  wiec  każda  osoba  prawna  (z 

osoba  fizyczna.  Pracodawcą  jest  wiec  każda  osoba  prawna  (z 

wyjątkiem Skarbu Państwa ) bez względu na przyjętą formę prawną, 

wyjątkiem Skarbu Państwa ) bez względu na przyjętą formę prawną, 

a także każda ta jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości 

a także każda ta jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości 

prawnej,  która w świetle przepisów aktu prawnego powołującego do 

prawnej,  która w świetle przepisów aktu prawnego powołującego do 

życia,  posiada  prawo  samodzielnego,  we  własnym  imieniu, 

życia,  posiada  prawo  samodzielnego,  we  własnym  imieniu, 

zatrudniania  pracowników.  Jednostką  taką  jest  więc  np.  urząd 

zatrudniania  pracowników.  Jednostką  taką  jest  więc  np.  urząd 

państwowy,  muzeum,  szpital  ,  a  także  wyodrębniony  zakład  w 

państwowy,  muzeum,  szpital  ,  a  także  wyodrębniony  zakład  w 

przedsiębiorstwie 

wielozakładowym, 

jeżeli 

uzyskał 

prawo 

przedsiębiorstwie 

wielozakładowym, 

jeżeli 

uzyskał 

prawo 

samodzielnego 

zatrudniania 

pracowników. 

samodzielnego 

zatrudniania 

pracowników. 

Pracodawcą  dany  podmiot  staje  się  dopiero  z  chwilą  zatrudnienia   

Pracodawcą  dany  podmiot  staje  się  dopiero  z  chwilą  zatrudnienia   

pierwszego 

pracownika. 

pierwszego 

pracownika. 

 

 

 

 

 

 

Obowiązki  i prawa pracownika i pracodawcy zawarte są w art. 22 § 1 

Obowiązki  i prawa pracownika i pracodawcy zawarte są w art. 22 § 1 

kodeksu pracy. 

kodeksu pracy. 

background image

 

 

Do obowiązków pracownika należy między 

Do obowiązków pracownika należy między 

innymi:

innymi:

-

 sumienne i staranne wykonywanie pracy służące 

 sumienne i staranne wykonywanie pracy służące 

zapewnieniu pracy należytej jakości; 

zapewnieniu pracy należytej jakości; 

- stosowanie się do poleceń przełożonych, które 

- stosowanie się do poleceń przełożonych, które 

dotyczą pracy;

dotyczą pracy;

- przestrzeganie ustalonego w zakładzie pracy czasu 

- przestrzeganie ustalonego w zakładzie pracy czasu 

pracy – oznacza wymóg punktualnego stawiania się w 

pracy – oznacza wymóg punktualnego stawiania się w 

miejscu pracy wykonywania pracy, rozpoczynania i 

miejscu pracy wykonywania pracy, rozpoczynania i 

przerywania i kończenia pracy w porach określonych 

przerywania i kończenia pracy w porach określonych 

regulaminem pracy;

regulaminem pracy;

- przestrzeganie przepisów oraz zasad 

- przestrzeganie przepisów oraz zasad 

bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów 

bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów 

przeciwpożarowych;

przeciwpożarowych;

- dbanie o dobro zakładu, ochrona jego mienia – 

- dbanie o dobro zakładu, ochrona jego mienia – 

troska o utrzymanie w należytej czystości i 

troska o utrzymanie w należytej czystości i 

sprawności wszelkich maszyn i urządzeń, narzędzi, z 

sprawności wszelkich maszyn i urządzeń, narzędzi, z 

którymi pracownik się styka się w procesie pracy ;

którymi pracownik się styka się w procesie pracy ;

- zachowanie w tajemnicy informacji, które mogłyby 

- zachowanie w tajemnicy informacji, które mogłyby 

narazić pracodawcę na szkodę.

narazić pracodawcę na szkodę.

background image

 

 

 

Czas pracy

Czas pracy

 to czas, w którym pracownik pozostaje do dyspozycji 

 to czas, w którym pracownik pozostaje do dyspozycji 

pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym 

pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym 

do wykonywania pracy (art. 128 § 1 k. p.) 

do wykonywania pracy (art. 128 § 1 k. p.) 

   Aby dany okres czasu można było uznać za pracy

   Aby dany okres czasu można było uznać za pracy

 

 

muszą więc 

muszą więc 

zostać spełnione dwie przesłanki:

zostać spełnione dwie przesłanki:

- pracownik musi pozostawać w dyspozycji pracodawcy – przez 

- pracownik musi pozostawać w dyspozycji pracodawcy – przez 

dyspozycję należy rozumieć gotowość do wykonywania poleceń, 

dyspozycję należy rozumieć gotowość do wykonywania poleceń, 

wykonywanie tychże poleceń.

wykonywanie tychże poleceń.

- pracownik musi przebywać w zakładzie pracy lub w innym miejscu 

- pracownik musi przebywać w zakładzie pracy lub w innym miejscu 

wyznaczonym do wykonywania pracy.

wyznaczonym do wykonywania pracy.

   Jak z powyższego wynika faktyczne pracy

   Jak z powyższego wynika faktyczne pracy

 

 

nie jest konieczne do 

nie jest konieczne do 

tego aby dany okres był do czasu pracy wliczony. Wystarczy że 

tego aby dany okres był do czasu pracy wliczony. Wystarczy że 

pracownik jest w dyspozycji pracodawcy, czyli oczekuje na polecenia 

pracownik jest w dyspozycji pracodawcy, czyli oczekuje na polecenia 

pracodawcy będąc gotowym do ich wykonania.

pracodawcy będąc gotowym do ich wykonania.

   

Wymiar czasu pracy

Wymiar czasu pracy

 to liczba jednostek (godzin), w ramach 

 to liczba jednostek (godzin), w ramach 

których pracownik ma obowiązek pozostawać w dyspozycji 

których pracownik ma obowiązek pozostawać w dyspozycji 

pracodawcy. 

pracodawcy. 

Maksymalną długość wymiaru, jego górną granicę – zarówno w 

Maksymalną długość wymiaru, jego górną granicę – zarówno w 

ujęciu dobowym, jak i średniotygodniowym – określamy mianem 

ujęciu dobowym, jak i średniotygodniowym – określamy mianem 

normy czasu pracy

normy czasu pracy

.  Normy są ustalonymi prawem miernikami 

.  Normy są ustalonymi prawem miernikami 

czasu pracy. 

czasu pracy. 

   Czas pracy w pełnym wymiarze wynosi 8 godzin dziennie i średnio 

   Czas pracy w pełnym wymiarze wynosi 8 godzin dziennie i średnio 

40 godzin tygodniowo. Nie może jednak przekraczać 12 godzin na 

40 godzin tygodniowo. Nie może jednak przekraczać 12 godzin na 

dobę oraz 48 godzin tygodniowo.

dobę oraz 48 godzin tygodniowo.

background image

 

 

Wybrane prawa pracownika obejmują

Wybrane prawa pracownika obejmują

:

:

- prawo do terminowego otrzymywania wynagrodzenia, które 

- prawo do terminowego otrzymywania wynagrodzenia, które 

ustalone tak, aby odpowiadało w szczególności rodzajowi 

ustalone tak, aby odpowiadało w szczególności rodzajowi 

wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej 

wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej 

wykonywaniu;

wykonywaniu;

- równe traktowanie kobiet i mężczyzn;

- równe traktowanie kobiet i mężczyzn;

- prawo do płatnego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 

- prawo do płatnego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 

uzależnionym os stażu pracy - celem urlopu jest zapewnienie 

uzależnionym os stażu pracy - celem urlopu jest zapewnienie 

pracownikowi rzeczywistego wypoczynku, pozwalającego na 

pracownikowi rzeczywistego wypoczynku, pozwalającego na 

zregenerowanie sił fizycznych i stanu psychicznego;

zregenerowanie sił fizycznych i stanu psychicznego;

- tworzenie organizacji powołanych w celu ochrony praw 

- tworzenie organizacji powołanych w celu ochrony praw 

pracowniczych (związków zawodowych) i przynależności do nich;

pracowniczych (związków zawodowych) i przynależności do nich;

- prawo do świadczeń socjalnych i do ubezpieczenia (emerytalnego i 

- prawo do świadczeń socjalnych i do ubezpieczenia (emerytalnego i 

zdrowotnego).

zdrowotnego).

Do obowiązków pracodawcy należy miedzy innymi:

Do obowiązków pracodawcy należy miedzy innymi:

- poszanowanie godności i dóbr osobistych pracownika;

- poszanowanie godności i dóbr osobistych pracownika;

- jednakowe traktowanie pracowników bez względu na płeć, wiek, 

- jednakowe traktowanie pracowników bez względu na płeć, wiek, 

rasę, narodowość, przekonania;

rasę, narodowość, przekonania;

- zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy;

- zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy;

- ułatwienie pracownikom podnoszenia kwalifikacji polegające  na 

- ułatwienie pracownikom podnoszenia kwalifikacji polegające  na 

wyposażeniu pracownika w odpowiednią wiedzę;

wyposażeniu pracownika w odpowiednią wiedzę;

- w wypadku wygaśnięcia lub rozwiązania umowy o pracę wydanie 

- w wypadku wygaśnięcia lub rozwiązania umowy o pracę wydanie 

świadectwa pracy. Świadectwo pracy pracodawca wydaje każdemu 

świadectwa pracy. Świadectwo pracy pracodawca wydaje każdemu 

pracownikowi bez względu na podstawę nawiązania stosunku pracy.

pracownikowi bez względu na podstawę nawiązania stosunku pracy.

background image

 

 

Regulamin pracy

Regulamin pracy

   

   

Pracodawca w porozumieniu z zakładową organizacją 

Pracodawca w porozumieniu z zakładową organizacją 

zawodową jest zobowiązany do stworzenia wewnętrznego 

zawodową jest zobowiązany do stworzenia wewnętrznego 

regulaminu pracy, który stanowi uszczegółowienie praw i 

regulaminu pracy, który stanowi uszczegółowienie praw i 

obowiązków pracodawcy i pracowników wynikających z 

obowiązków pracodawcy i pracowników wynikających z 

kodeksu pracy. 

kodeksu pracy. 

Regulamin określa w szczególności:

Regulamin określa w szczególności:

- organizację pracy, warunki przebywania na terenie zakładu 

- organizację pracy, warunki przebywania na terenie zakładu 

pracy w czasie pracy i po jej zakończeniu, wyposażenie 

pracy w czasie pracy i po jej zakończeniu, wyposażenie 

pracowników;

pracowników;

- systemy i rozkłady czasu pracy oraz przyjęte okresy 

- systemy i rozkłady czasu pracy oraz przyjęte okresy 

rozliczeniowe;

rozliczeniowe;

- porę nocną;

- porę nocną;

- termin, miejsce, czas i częstotliwość wypłaty wynagrodzenia;

- termin, miejsce, czas i częstotliwość wypłaty wynagrodzenia;

- wykazy prac wzbronionych pracownikom młodocianym oraz 

- wykazy prac wzbronionych pracownikom młodocianym oraz 

kobietom;

kobietom;

- rodzaje prac i wykaz stanowisk pracy dozwolonych 

- rodzaje prac i wykaz stanowisk pracy dozwolonych 

pracownikom młodocianym w celu przygotowania zawodowego;

pracownikom młodocianym w celu przygotowania zawodowego;

- obowiązki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy oraz 

- obowiązki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy oraz 

ochrony przeciwpożarowej;

ochrony przeciwpożarowej;

- przyjęty u danego pracodawcy sposób potwierdzenia przez 

- przyjęty u danego pracodawcy sposób potwierdzenia przez 

pracowników przybycia i obecności w pracy oraz 

pracowników przybycia i obecności w pracy oraz 

usprawiedliwiania nieobecności w pracy. 

usprawiedliwiania nieobecności w pracy. 

  Za nieprzestrzeganie regulaminu pracodawca może ukarać 

  Za nieprzestrzeganie regulaminu pracodawca może ukarać 

upomnieniem, naganą lub zwolnieniem dyscyplinarnym. 

upomnieniem, naganą lub zwolnieniem dyscyplinarnym. 

background image

 

 

Pracodawca ma prawo 

Pracodawca ma prawo 

wypowiedzieć 

wypowiedzieć 

umowę o pracę

umowę o pracę

.  Skutek w postaci ustania 

.  Skutek w postaci ustania 

stosunku pracy następuje po upływie 

stosunku pracy następuje po upływie 

przewidzianego 

przewidzianego 

okresu wypowiedzenia

okresu wypowiedzenia

.  

.  

   Okres wypowiedzenia uzależniony jest od 

   Okres wypowiedzenia uzależniony jest od 

rodzaju zawartej umowy i czasu zatrudnienia 

rodzaju zawartej umowy i czasu zatrudnienia 

pracownika:

pracownika:

umowa zawarta na czas określony

umowa zawarta na czas określony

, jak 

, jak 

również umowa zawarta w celu wykonania 

również umowa zawarta w celu wykonania 

określonej pracy mogą być rozwiązane za 2 

określonej pracy mogą być rozwiązane za 2 

tygodniowym wypowiedzeniem

tygodniowym wypowiedzeniem

umowa zawarta na czas nieokreślony

umowa zawarta na czas nieokreślony

 

 

wynosi:

wynosi:

    

    

* 2 tygodnie – jeśli pracownik był 

* 2 tygodnie – jeśli pracownik był 

zatrudniony poniżej 6 m-cy

zatrudniony poniżej 6 m-cy

    * 1 miesiąc – jeżeli pracownik był 

    * 1 miesiąc – jeżeli pracownik był 

zatrudniony co najmniej 6 m-cy

zatrudniony co najmniej 6 m-cy

    * 3 miesiące – jeżeli pracownik był 

    * 3 miesiące – jeżeli pracownik był 

zatrudniony co najmniej 3 lata u danego 

zatrudniony co najmniej 3 lata u danego 

pracodawcy.

pracodawcy.

 

 

background image

 

 

Umowa o dzieło i umowa zlecenie

Umowa o dzieło i umowa zlecenie

Umowa  o  pracę  nie  jest  jedyną  formą  podejmowania  pracy.  Na  podstawie  prawa 

Umowa  o  pracę  nie  jest  jedyną  formą  podejmowania  pracy.  Na  podstawie  prawa 

cywilnego można zawrzeć umowę – zlecenie lub umowę o dzieło. 

cywilnego można zawrzeć umowę – zlecenie lub umowę o dzieło. 

   

   

   

   

Zgodnie z art. 627 kodeksu cywilnego przez 

Zgodnie z art. 627 kodeksu cywilnego przez 

umowę o dzieło

umowę o dzieło

 przyjmujący 

 przyjmujący 

zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do 

zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do 

zapłaty wynagrodzenia. Zawarta umowa jest typową umową rezultatu, który może 

zapłaty wynagrodzenia. Zawarta umowa jest typową umową rezultatu, który może 

być natury materialnej lub niematerialnej ( materialnym rezultatem może być np. 

być natury materialnej lub niematerialnej ( materialnym rezultatem może być np. 

uszycie odzieży, niematerialnym np. plany techniczne). 

uszycie odzieży, niematerialnym np. plany techniczne). 

Istotne cechy tej umowy:

Istotne cechy tej umowy:

- jest umową rezultatu;

- jest umową rezultatu;

- praca nie musi być wykonana osobiście;

- praca nie musi być wykonana osobiście;

- przyjmujący zamówienie korzysta ze swobody i samodzielności w wykonaniu 

- przyjmujący zamówienie korzysta ze swobody i samodzielności w wykonaniu 

zobowiązania;

zobowiązania;

- wynagradza się rezultat w zależności od wartości dzieła.

- wynagradza się rezultat w zależności od wartości dzieła.

   

   

Zgodnie z art. 734 kodeksu cywilnego przez 

Zgodnie z art. 734 kodeksu cywilnego przez 

umowę zlecenia

umowę zlecenia

 przyjmujący zlecenie 

 przyjmujący zlecenie 

zobowiązuje się do dokonania czynności prawnej dla dającego zlecenie.

zobowiązuje się do dokonania czynności prawnej dla dającego zlecenie.

 

 

Przedmiotem umowy zlecenia jest dokonanie określonej czynności prawnej, np. 

Przedmiotem umowy zlecenia jest dokonanie określonej czynności prawnej, np. 

zawarcie określonej umowy. Ponieważ jednak do umów o świadczenie usług, które 

zawarcie określonej umowy. Ponieważ jednak do umów o świadczenie usług, które 

nie są uregulowane innymi przedmiotami, stosuje się odpowiednio przepisy o 

nie są uregulowane innymi przedmiotami, stosuje się odpowiednio przepisy o 

zleceniu, możliwe jest zawieranie tej umowy także do czynności natury faktycznej 

zleceniu, możliwe jest zawieranie tej umowy także do czynności natury faktycznej 

(do wykonywania usług).

(do wykonywania usług).

   

   

Rezultat, do którego powinien zmierzać przyjmujący zlecenie, będzie zawsze 

Rezultat, do którego powinien zmierzać przyjmujący zlecenie, będzie zawsze 

rezultatem niematerialnym.

rezultatem niematerialnym.

Istotne cechy tej umowy:

Istotne cechy tej umowy:

- jest umową o świadczenie usług; zaliczana do umów starannego działania, a nie 

- jest umową o świadczenie usług; zaliczana do umów starannego działania, a nie 

rezultatu;

rezultatu;

- praca w zasadzie powinna być wykonana osobiście;

- praca w zasadzie powinna być wykonana osobiście;

- przyjmujący zlecenie obowiązany jest informować zleceniodawcę o wykonanych 

- przyjmujący zlecenie obowiązany jest informować zleceniodawcę o wykonanych 

czynnościach i o osiągniętych wynikach, tak aby umożliwić zleceniodawcy 

czynnościach i o osiągniętych wynikach, tak aby umożliwić zleceniodawcy 

udzielenie ewentualnych wskazań co do załatwienia sprawy lub wykonania usługi;

udzielenie ewentualnych wskazań co do załatwienia sprawy lub wykonania usługi;

- wysokość wynagrodzenia opiera się na obowiązującej taryfie lub wynika z umowy, 

- wysokość wynagrodzenia opiera się na obowiązującej taryfie lub wynika z umowy, 

choć umowa może mieć charakter nieodpłatny. 

choć umowa może mieć charakter nieodpłatny. 

background image

 

 

UMOWA O DZIEŁO

UMOWA O DZIEŁO

Zawarta w dniu ............... w ....................................... pomiędzy 

1. ..................................... z siedzibą w .................................... ul. ............................................. w imieniu którego 

działają ............................, zwanym w treści umowy „Wykonawcą", a 

2. ..........................................., legitymującym się dowodem osobistym seria nr ...................... wydanym 

przez .................................................. zamieszkałym w ................................. przy ul. ................................., zwanym 

w treści umowy „Zamawiającym" o następującej treści: 

§ 1.

1. 

Zamawiający 

powierza 

wykonanie, 

Wykonawca 

zobowiązuje 

się 

wykonać 

dzieło 

polegające 

na: ..............................................................................................................................

§ 2.

1. 

Dla 

wykonania 

dzieła 

Zamawiający 

zobowiązuje 

się 

wydać 

Wykonawcy 

terminie 

do 

dnia ............................................ następujące materiały i narzędzia: 

.................................................................................................

.................................................................................................

2. Wykonawca zobowiązany jest przedstawić rozliczenie z otrzymanych materiałów i narzędzi, nie zużyte zaś zwrócić 

Zamawiającemu, w dniu wydania dzieła. 

§ 3.

Termin  rozpoczęcia  dzieła  strony  ustaliły  na  dzień  .....................,  a  zakończenie  i  wydanie  Zamawiającemu  na 

dzień ...........................

§ 4.

Odbiór  nastąpi  w  siedzibie  Wykonawcy  na  podstawie  protokółu  przekazania  sporządzonego  w  obecności 

przedstawicieli Zamawiającego i Wykonawcy. 

§ 5.

Wykonawca  ma  prawo  powierzyć  wykonanie  dzieła  innej  osobie,  jednakże  jest  on  odpowiedzialny  wobec 

Zamawiającego za jej działania, jak za własne. 

§ 6.

1.  Wykonawcy  przysługuje  wynagrodzenie  za  wykonanie  dzieła  w  wysokości  ............................  zł                         

(słownie ..............................)

§ 7.

1.  W  razie  zwłoki  w  wykonaniu  dzieła  Zamawiającemu  przysługuje  kara  umowna  w  wysokości  ..............  %  wartości 

dzieła za każdy dzień zwłoki. 

2. W razie niewykonania dzieła Zamawiającemu przysługuje kara umowna w wysokości ............... % wartości nie 

wykonanego dzieła. 

3. Zamawiający może dochodzić na zasadach ogólnych odszkodowania przewyższającego karę umowną. 

4.  W  razie  zwłoki  w  wykonaniu  dzieła  Zamawiający  może  odstąpić  od  umowy  bez  konieczności  wyznaczania 

dodatkowego terminu. 

§ 8.

1.  W  przypadku  wystąpienia  w  dziele  wad,  Zamawiający  prześle  wykonawcy  protokół  reklamacyjny,  a  Wykonawca 

zobowiązany jest odpowiedzieć w ciągu, .............. dni. 

2. Brak odpowiedzi w wyznaczonym terminie uważa się za uznanie tej reklamacji, z obowiązkiem załatwienia jej 

zgodnie z żądaniem Zamawiającego. 

§ 9.

Zmiany umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. 

§ 10.

W sprawach nie uregulowanych niniejszą umową mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego. 

§ 11.

Spory mogące wyniknąć na tle stosowania niniejszej umowy strony poddają pod rozstrzygnięcie sądu właściwego dla 

siedziby ...............................................................

§ 12.

Umowę sporządzono w jednobrzmiących egzemplarzach po dla każdej ze stron. 

                                             

Zamawiający                                                                                             

Wykonawca

                                    ………………………

..                                                                                

……………………….

Przykładowa 

Przykładowa 

umowa o 

umowa o 

dzieło

dzieło

background image

 

 

Przykładowa 

Przykładowa 

umowa 

umowa 

zlecenia

zlecenia

UMOWA ZLECENIE

Zawarta w dniu .............................. w ........................................................................ 

pomiędzy 1. ........................ legitymującym się dowodem osobistym 

nr .................................................... wydanym przez ................................ zamieszkałym 

w .............................................................. 

ul. ........................................................................ zwanym w treści umowy 

„Zleceniodawcą", a 

2. .......................... legitymującym się dowodem osobistym 

nr ................................................... wydanym przez ................................ zamieszkałym w 

............................................................... ul. ......................................... zwanym w treści 

umowy "Zleceniobiorcą", o następującej treści: 

§ 1.

Zleceniodawca  zleca,  a  Zleceniobiorca  zobowiązuje  się  do  wykonania  następującej 
pracy 
(usługi)  .................................................................................................................................
......

w terminie 

do ...........................................................................................................................

§ 2.

Za  wykonane  prace,  po  ich  przyjęciu  przez  Zleceniodawcę  zleceniobiorcy  zostanie 
wypłacone 

wynagrodzenie 

złotych 

..................... 

(słownie:......................................................................... ) na podstawie rachunku. 

§ 3.

Zleceniobiorca nie może powierzyć prac wymienionych w§ 1 innym osobom bez zgody 
Zleceniodawcy. 

§ 4.

W sprawach nie uregulowanych niniejszą umową mają zastosowanie przepisy kodeksu 
cywilnego.

§ 5.

Umowę  sporządzono  w  ...............  jednobrzmiących  egzemplarzach,  po  ..............  dla 
każdej ze stron. 

                                 Zleceniodawca                                   Zleceniobiorca

                        ………………………..                          ………………………

background image

 

 

Samozatrudnienie

Samozatrudnienie

Odnosi się do działalności gospodarczej osób fizycznych 

Odnosi się do działalności gospodarczej osób fizycznych 

oraz wykonywania wolnego zawodu. Charakterystyczne 

oraz wykonywania wolnego zawodu. Charakterystyczne 

jest wykonywanie pracy na własny rachunek i ryzyko. 

jest wykonywanie pracy na własny rachunek i ryzyko. 

Decyzję o samozatrudnieniu  podejmują trzy grupy osób:

Decyzję o samozatrudnieniu  podejmują trzy grupy osób:

- ci, którzy pragną stworzyć od postaw przedsiębiorstwo, 

- ci, którzy pragną stworzyć od postaw przedsiębiorstwo, 

rozwijać je, zarabiając w ten sposób na życie i czerpiąc 

rozwijać je, zarabiając w ten sposób na życie i czerpiąc 

z tego satysfakcję zawodową;

z tego satysfakcję zawodową;

- ci, którzy pragną wykonywać swoją działalność jak 

- ci, którzy pragną wykonywać swoją działalność jak 

wolny zawód, wolny strzelec, na rzecz wielu 

wolny zawód, wolny strzelec, na rzecz wielu 

zleceniodawców, korzystając ze swobody, jaką daje 

zleceniodawców, korzystając ze swobody, jaką daje 

samodzielna organizacja pracy;

samodzielna organizacja pracy;

- ci, którzy ze względu na spodziewane korzyści 

- ci, którzy ze względu na spodziewane korzyści 

ekonomiczne albo nakłonieni do tego przez 

ekonomiczne albo nakłonieni do tego przez 

pracodawcę, podejmują czy kontynuują karierę 

pracodawcę, podejmują czy kontynuują karierę 

pracowniczą, działając formalnie w ramach 

pracowniczą, działając formalnie w ramach 

prowadzonej przez siebie pozarolniczej działalności 

prowadzonej przez siebie pozarolniczej działalności 

gospodarczej.

gospodarczej.

background image

 

 

Przykładowa umowa 

Przykładowa umowa 

o samozatrudnieniu

o samozatrudnieniu

UMOWA Z SAMOZATRUDNIONYM

UMOWA Z SAMOZATRUDNIONYM

                                                                               UMOWA

zawarta w dniu …………………………….…………... w ………………………………….……………… pomiędzy

…………………………………………………………………………………..……………zwanym dalej Zlecającym,

……………………………………………………………………………….………………zwanym dalej Wykonawcą,

                                                                               §1.

1.Umowa określa zasady świadczenia przez Wykonawcę na rzecz Zlecającego usług …………………….. w 

zakresie …………………………………..

2.Usługi, o których mowa w ust. 1, obejmują w szczególności:……………………………

                                                                               § 2.

1.Wykonawca oświadcza, że posiada odpowiednią wiedzę i doświadczenie oraz dysponuje środkami 

technicznymi niezbędnymi do wykonania niniejszej umowy.

2.Wykonawca zobowiązuje się świadczyć usługi z należytą starannością, uwzględniająca profesjonalny 

charakter jego działalności.

                                                                               § 3.

1.Zlecający udostępni Wykonawcy informacje niezbędne dla wykonania umowy oraz będzie udzielał 

Wykonawcy niezbędnych wyjaśnień w trakcie jej wykonywania.

2.Wykonawca zobowiązuje się informować Zlecającego o istotnych problemach, które wynikną w trakcie 

wykonania niniejszej umowy.

                                                                              § 4

1.W przypadku posługiwania się przez Wykonawcę przy świadczeniu usług objętych niniejszą umową 

osobami trzecimi, Wykonawca odpowiada za skutki działania tych osób jak za własne.

2.Koszty związane z zaangażowaniem przez Wykonawcę do wykonania umowy osób trzecich ponosi 

Wykonawca we własnym zakresie.

                                                                             § 5.

Wykonawca zobowiązany jest do naprawienia szkody w pełnej wysokości, wyrządzonej Zlecającemu 

wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, a w razie skierowania przez osoby trzecie 

roszczeń przeciwko Zlecającemu będących następstwem działań Wykonawcy, Wykonawca zobowiązuje się 

zaspokoić te roszczenia we własnym zakresie.

                                                                           § 6.

1.Za wykonanie umowy Wykonawcy przysługuje wynagrodzenie miesięczne w wysokości  … zł netto, 

powiększone o podatek VAT wg obowiązującej stawki.

2.Wynagrodzenie Wykonawcy płatne będzie po zakończeniu danego miesiąca kalendarzowego, w terminie 

do 7 dnia miesiąca następnego, na podstawie wystawionej przez Wykonawcę faktury VAT.

                                                                          §  7.

1.W razie świadczenia przez Wykonawcę usług w sposób wadliwy lub sprzeczny z umową, Zlecający może 

żądać odpowiedniego obniżenia wynagrodzenia, a ponadto obciążyć Wykonawcę karą umowną w 

wysokości 5% wynagrodzenia, o którym mowa w § 6, za każdy stwierdzony przypadek nienależytego 

wykonania usługi.

2.W przypadku zwłoki w wykonaniu usług, co do których strony ustaliły termin ich wykonania, Zlecający 

może obciążyć Wykonawcę karą umowną w wysokości 0,5% wynagrodzenia, o którym mowa w § 6, za 

każdy dzień zwłoki.

3.Niezależnie od kar umownych Zlecający może żądać od Wykonawcy odszkodowania przenoszącego 

wysokość zastrzeżonych kar umownych.  

                                                                         § 8.

1.Umowa została zawarta na czas nieokreślony.

2.Każda ze stron może rozwiązać umowę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia.

3.Zlecający może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia w przypadku jej niewykonywania lub 

nienależytego wykonywania przez Wykonawcę, po uprzednim wezwaniu Wykonawcy do usunięcia 

stwierdzonych naruszeń.

4.Wykonawca może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia w przypadku, gdy Zlecający zalega z zapłatą 

wynagrodzenia Wykonawcy, po uprzednim wezwaniu Zlecającego do zapłaty długu i wyznaczeniu mu w 

tym celu dodatkowego siedmiodniowego terminu.

                                                                       § 9

Uzupełnienie, zmiana lub rozwiązanie umowy wymaga formy pisemnej.

                                                                       § 10

W sprawach nieuregulowanych niniejszą umową zastosowanie mają przepisy kodeksu cywilnego.

                                                                       § 11

Spory wynikłe z umowy będą rozstrzygane przez sąd właściwy dla siedziby Zlecającego.

                                                                      § 12

Umowa została sporządzona w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stron.

                                               Zlecający                                                              Wykonawca

                           ………………………………..                                  …………………………………….

background image

 

 

Związki zawodowe

Związki zawodowe

Związek  zawodowy  to  dobrowolna  i  samorządna 

organizacja  ludzi  pracy,  powołana  do  reprezentowania  i 

obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych. Jest 

on  niezależny  w  swojej  działalności  statutowej  od 

pracodawców

, 

administracji państwowej

 

samorządu terytorialnego

  oraz  od  innych  organizacji,  a 

organy 

państwowe, 

samorządu 

terytorialnego 

pracodawcy 

obowiązani 

są 

traktować 

jednakowo 

wszystkie związki zawodowe.

      Związek  zawodowy  powołuje  co  najmniej  10  osób, 

którym  prawo  nadaje  taką  możliwość.  Zanim  zostanie 

dokonana rejestracja członkowie związku muszą uchwalić 

statut

, wybierany jest także komitet założycielski w liczbie 

od  3  do  7  osób.  Następnie  składany  jest  wniosek  o 

rejestrację  w 

Krajowym Rejestrze Sądowym

.  Związek 

zawodowy  oraz  jego  jednostki  organizacyjne  wskazane  w 

statucie 

nabywają 

osobowość prawną

 

dniem 

zarejestrowania.

background image

 

 

Prawo tworzenia i wstępowania do 

Prawo tworzenia i wstępowania do 

związków zawodowych mają:

związków zawodowych mają:

- pracownicy bez względu na podstawę stosunku 

- pracownicy bez względu na podstawę stosunku 

pracy;

pracy;

- członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych;

- członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych;

- osoby wykonujące pracę na podstawie umowy 

- osoby wykonujące pracę na podstawie umowy 

agencyjnej, pod warunkiem, że nie są pracodawcami;

agencyjnej, pod warunkiem, że nie są pracodawcami;

- osoby wykonujące pracę nakładczą - w związkach 

- osoby wykonujące pracę nakładczą - w związkach 

zawodowych działających w zakładzie pracy, z którym 

zawodowych działających w zakładzie pracy, z którym 

nawiązały umowę o pracę;

nawiązały umowę o pracę;

- osoby bezrobotne - na zasadach określonych 

- osoby bezrobotne - na zasadach określonych 

statusami związków;

statusami związków;

- osoby skierowane do odbywania służby zastępczej w 

- osoby skierowane do odbywania służby zastępczej w 

danym zakładzie.

danym zakładzie.

background image

 

 

Uprawnienia związków 

Uprawnienia związków 

zawodowych

zawodowych

Nikt nie może ponosić ujemnych następstw z powodu przynależności 

Nikt nie może ponosić ujemnych następstw z powodu przynależności 

do związku zawodowego lub pozostawania poza nim albo 

do związku zawodowego lub pozostawania poza nim albo 

wykonywania funkcji związkowej. W szczególności nie może to być 

wykonywania funkcji związkowej. W szczególności nie może to być 

warunkiem nawiązania stosunku pracy i pozostawania w zatrudnieniu 

warunkiem nawiązania stosunku pracy i pozostawania w zatrudnieniu 

oraz awansowania pracownika. Ponadto:

oraz awansowania pracownika. Ponadto:

- prawo reprezentowania interesów pracowniczych na forum 

- prawo reprezentowania interesów pracowniczych na forum 

międzynarodowym;

międzynarodowym;

- współuczestnictwo w tworzeniu korzystnych warunków pracy, płacy 

- współuczestnictwo w tworzeniu korzystnych warunków pracy, płacy 

i wypoczynku;

i wypoczynku;

- prawo tworzenia ogólnokrajowych zrzeszeń (federacji) związków 

- prawo tworzenia ogólnokrajowych zrzeszeń (federacji) związków 

zawodowych;

zawodowych;

- opiniowanie założeń i projektów aktów w zakresie objętym 

- opiniowanie założeń i projektów aktów w zakresie objętym 

zadaniami tego związku;

zadaniami tego związku;

- opiniowanie dokumentów konsultacyjnych Unii Europejskiej w 

- opiniowanie dokumentów konsultacyjnych Unii Europejskiej w 

zakresie zadań objętych zadaniami związków zawodowych;

zakresie zadań objętych zadaniami związków zawodowych;

- występowanie z wnioskami o wydanie lub zmianę ustawy albo 

- występowanie z wnioskami o wydanie lub zmianę ustawy albo 

innego aktu prawnego w zakresie spraw objętych zadaniami związku 

innego aktu prawnego w zakresie spraw objętych zadaniami związku 

zawodowego;

zawodowego;

- prowadzenie rokowań zbiorowych;

- prowadzenie rokowań zbiorowych;

 

 

- zawieranie układów zbiorowych pracy i innych porozumień 

- zawieranie układów zbiorowych pracy i innych porozumień 

przewidzianych przepisami prawa pracy;

przewidzianych przepisami prawa pracy;

- kontrola nad przestrzeganiem prawa pracy;

- kontrola nad przestrzeganiem prawa pracy;

- uczestnictwo w nadzorze nad przestrzeganiem przepisów oraz 

- uczestnictwo w nadzorze nad przestrzeganiem przepisów oraz 

zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

background image

 

 

Strajk

Strajk

Strajk 

Strajk 

to

to

 

 

  zbiorowe,  dobrowolne  zaprzestanie  pracy  przez 

  zbiorowe,  dobrowolne  zaprzestanie  pracy  przez 

pracowników,  będące  formą  walki  o  zrealizowanie  wspólnych 

pracowników,  będące  formą  walki  o  zrealizowanie  wspólnych 

żądań  ekonomicznych  (strajk  ekonomiczny)  lub  politycznych 

żądań  ekonomicznych  (strajk  ekonomiczny)  lub  politycznych 

(strajk  polityczny).  Strajki  przybierały  i  przybierają  różną 

(strajk  polityczny).  Strajki  przybierały  i  przybierają  różną 

formę:  strajk  włoski  -  pracownicy  nie  porzucają  pracy,  ale 

formę:  strajk  włoski  -  pracownicy  nie  porzucają  pracy,  ale 

zwalniają  tempo,  obniżają  wydajność  i  żądają  normalnej  płacy. 

zwalniają  tempo,  obniżają  wydajność  i  żądają  normalnej  płacy. 

Strajk okupacyjny - pracownicy przerywają pracę i pozostają na 

Strajk okupacyjny - pracownicy przerywają pracę i pozostają na 

terenie  zakładu.  Strajk  głodowy  -  pracownicy  (lub  ich 

terenie  zakładu.  Strajk  głodowy  -  pracownicy  (lub  ich 

reprezentacja)  powstrzymują  się  od  jedzenia.  Strajk  czarny  - 

reprezentacja)  powstrzymują  się  od  jedzenia.  Strajk  czarny  - 

pracę  porzucają  nawet  pracownicy  odpowiedzialni  za 

pracę  porzucają  nawet  pracownicy  odpowiedzialni  za 

bezpieczne funkcjonowanie zakładów. Strajki mogą obejmować 

bezpieczne funkcjonowanie zakładów. Strajki mogą obejmować 

pracowników  jednego  lub  wielu  zakładów  (strajki  grupowe), 

pracowników  jednego  lub  wielu  zakładów  (strajki  grupowe), 

określonej branży (np. nauczycieli), a także całego kraju (strajki 

określonej branży (np. nauczycieli), a także całego kraju (strajki 

generalne). 

Strajk 

może 

być 

dziki 

(żywiołowy) 

lub 

generalne). 

Strajk 

może 

być 

dziki 

(żywiołowy) 

lub 

zorganizowany  (zwykle  przez  związki  zawodowe),  legalny  lub 

zorganizowany  (zwykle  przez  związki  zawodowe),  legalny  lub 

nielegalny.

nielegalny.

   

   

W Polsce prawo do strajku zagwarantowane zostało w 

W Polsce prawo do strajku zagwarantowane zostało w 

ustawie o związkach zawodowych z 1982, następnie w ustawie 

ustawie o związkach zawodowych z 1982, następnie w ustawie 

o rozwiązywaniu sporów zbiorowych z 23 V 1991. Strajki 

o rozwiązywaniu sporów zbiorowych z 23 V 1991. Strajki 

pojawiły się w ustroju kapitalistycznym i narastały w miarę 

pojawiły się w ustroju kapitalistycznym i narastały w miarę 

organizowania się robotników, powstawania związków 

organizowania się robotników, powstawania związków 

zawodowych i partii politycznych przyjmujących ideologię 

zawodowych i partii politycznych przyjmujących ideologię 

socjalizmu.

socjalizmu.

background image

 

 

ŹRÓDŁA

ŹRÓDŁA

1 . 

1 . 

Prawo pracy.  Podręcznik dla studentów prawa

Prawo pracy.  Podręcznik dla studentów prawa

”   U. 

”   U. 

Jackowiak, W. Uziak, A. Wypych – Żywicka. Kantor Wydawniczy 

Jackowiak, W. Uziak, A. Wypych – Żywicka. Kantor Wydawniczy 

ZAKAMCZYCE.  Zakamczyce 2005.

ZAKAMCZYCE.  Zakamczyce 2005.

2 . 

2 . 

Podstawy przedsiębiorczości. Podręcznik dla liceum 

Podstawy przedsiębiorczości. Podręcznik dla liceum 

ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum” 

ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum” 

M. 

M. 

Biernacka, J. Korba, Z. Smutek. Operon.  Gdynia 2007.

Biernacka, J. Korba, Z. Smutek. Operon.  Gdynia 2007.

3 . 

3 . 

Wikipedia wolna encyklopedia.

Wikipedia wolna encyklopedia.

Opr. Kamila Utrata

Opr. Kamila Utrata


Document Outline