Mechanizm działania hormonów o budowie peptydowej

Układ endokrynny-

hormonalny

W porównaniu do układu nerwowego:



Kontrola narządów poprzez hormony



Dłuższy czas dotarcia do narządów



Dłużej utrzymują się skutki działania



Nie rozpoczyna nowych czynności

modyfikacja /+ -/

Hormon

fizjologicznie czynny związek chemiczny

wytwarzany w specjalnych komórkach

dokrewnych

wydzielany do otaczającego środowiska

transportowany do komórek docelowych

- reaguje z kk receptorowymi poprzez

swoisty receptor

Wywołuje reakcje

fizjologiczną, morfologiczną i

biologiczną

nie podlega zużyciu ani jako

źródło energii, ani jako produkt

metaboliczny

Podział hormonów wg miejsca

działania i wydzielania

Hormony autokrynne

- działanie na kk

własne, zmiana aktywności

Hormony parakrynne

działają na przylegającą komórki w której jest dla nich

receptor)

Hormony endokrynne

(przenoszone drogą krwi do

odległych komórek w których znajduje się dla nich receptor)

Hormony neurokrynne

(wydzielany przez komórkę

wydzielniczą hormon – neurotransmiter do przestrzeni

synaptycznej lub na łączach synaptycznych działa na

przylegającą do niej komórkę w której jest dla niego

receptor)

Podział cd

Hormony miejscowe

(autakoidy)

–np.

Ach,Serotonina, PG

działają w najbliższym sąsiedztwie

miejsca uwalniania

uwalniane w różnych komórkach

Podział cd

Hormony tkankowe

–

wytwarzane w komórkach nie skupionych

w podzielnych gruczołach

wpływaja a czynność innych narządów w

miejscu swego uwalniania

(parakrynne,

neurokrynne)

lub poprzez układ krążenia

(endokrynne)

np.gastryna /p.pok/

renina /nerki/

przedsionkowy czynnki natiuretyczny

/serce/

Hormony ogólnodziałające

(

endokrynne)

–

wydzielane są przez swoiste

gruczoły dokrewne

działają na komórki docelowe

wyłącznie za pośrednictwem układu

krążenia krwi

Podział chemiczny

Hormony aminokwasowe:

Adrenalina

Dopamina

Tyroksyna (T

)

Tróijodotyronina (T

)

Melatonina

rozpuszczalne są w wodzie

(za wyjątkiem

i T

z trudnością przenikają przez bariery

lipidowe

po zastosowaniu doustnym albo są

aktywne

i T

lub tracą swą aktywność

(adrenalina,

noradrenalina)

Podział chemiczny cd

Hormony polipeptydowe

od trójpeptydów do złożonych

białek

są rozpuszczalne w wodzie

działają na receptory błony

komórkowej

nieskuteczne po podaniu doustnym



Np..TSH,STH

Hormony steroidowe

poch.cholesterolu

wytwarzane są przez korę nadnerczy,

gonady i łożysko

są rozpuszczalne w tłuszczach,

łatwo przenikają przez barierę lipidową

wywierają wpływ na OUN



np. aktywna hormonalna postać vit.

3 ,

ch.płciowe

BIOSYNTEZA HORMONÓW

HORMONY
POLIPEPTYDOWE

HORMONY STEROIDOWYCH

1) Synteza w ziarnistej
siateczce
śródplazmatycznej w
postaci prohormonu lub

preprohormonu

2) Przemieszczany do
aparatu Golgiego gdzie
przekształca się w postać
hormonu ostatecznego

3) Ostatecznie
magazynowany w

ziarnistościach komórki
dokrewnej

1) Pobudzenie komórki
gruczołowej przez hormon
tropowy przysadki

2) Przemiany cholesterolu w
mitochondriach w pregnenolol i
hormony ostateczne

MECHANIZMY UWALNIANIA

HORMONÓW

Różne mechanizmy wewnątrzkomórkowe

wspólne dla wielu różnych gruczołów :



Cykliczny adenozynomonofosforan

(cAMP)



Jony Ca



Kurczliwe elementy mikrotubularne

(mikrofilamenty, mikrotubule)

MECHANIZM DZIAŁANIA

HORMONÓW O BUDOWIE

PEPTYDOWEJ

Receptor w błonie

komórkowej

Hormon

polipeptydowy

Receptor

związany z
hormonem

Cykleaza

adenylowa

aktywna

Cykleaza

adenylowa nie

aktywna

Kinazy białkowe

aktywne

cAMP

ATP

Kinazy białkowe

nieaktywne

mRNA siateczki

śródplazmatycznej

ziarnistości

DNA jądra

komórkowego

System polipepydów w

rybosomach

Aminokwasy

cytoplazmie

MECHANIZM DZIAŁANIA

HORMONÓW O BUDOWIE

STEROIDOWEJ

Receptor

cytoplazmatyczny

wolny

Hormon steroidowy

Receptor

cytoplazmatyczny z

hormonem

Obszar chromosomu

aktywny a jądrze

komórkowym

Obszar chromosomu

nieaktywny w jądrze

komórkowym

m RNA siateczki

śródplazmatycznej

ziarnistej

DNA jądra

komórkowego

Synteza polipeptydów w

rybosomach

Aminokwasy w

cytoplazmie

NERWOWA KONTROLA WYDZIELANIA

DOKREWNEGO

komórka gruczołowa
wydzielania
wewnętrznego

Neuron

przedzwojowy

Neuron

pozazwojowy

komórka rdzenia
nadnerczy

ACh

Podwzgórzow
e czynniki
uwalniające

AVP

Płat tylny

Płat przedni

Hormon tropowy

Neurony poza zwojowe bezpośrednio

działają na komórki dokrewne

Neurony

neurosekrecyjne

uwalniają

wazopresynę

argininową w tylnym

płacie przysadki

Czynniki uwalniane przez

neurony podwzgórza

przedostają się do

przedniego płata przysadki i

stymulują uwalnianie

hormonów tropowych

METABOLICZNA KONTROLA

WYDZIELANIA DOKREWNEGO

Insulina

Glukoza
(+)

Glukagon

(-
)

Insulina

Glukagon

Stężenie glukozy we krwi

Komórki B

Komórki A

HORMONALNA KONTROLA WYDZIELANIA

DOKREWNEGO

Przysadkowy

hormon

tropowy

Hormon gruczołu

docelowego

(wolny)

Płat

przedni

Gruczoł

docelow

Podwzgórz

Hormony

podwzgórzo

Neuron bioaminergiczny

Neuron peptydergiczny

Ujemne sprzężenie

zwrotne



Ultrakrótka pętla/hamowanie przez

hormony podwzgórza swojego

wydzielania/



Krótka pętla/podwzgórze-

przysadka- podwzgórze/



Długa pętla /wzrost stężenia

hormonów – hamowanie

wydzielania podwzgórza, przysadki

CECHY WSPÓLNE HORMONÓW



Okres utajonego pobudzenia (letencji)od kilku sek

do dni



Zapewniają homeostazę/ sprzężenie zwrotne



Kontrolują reakcje lub procesy o kluczowym

znaczeniu dla metabolizmu komórkowego



Działanie występuje przy przy stosunkowo

niskim stężeniu (10

-7

-10

–12

mol/l)



Działanie przez swoiste receptory



Pojedynczy hormon może wywierać wpływ na

wiele tkanek i odwrotnie



Prawidłowo istnieje równowaga hormonalna

(wytwarzanie -metabolizm)

Wydzielanie



Istnieje charakterystyczny rytm

wydzielania



Np..okołogodzinowy



Okołodobowy



Okołomiesięczny

Transport hormonów

Związane; z białkami osocza:

Ruchomy magazyn

Zabezpieczenie przed wydaleniem

Zabezpieczenie przed



metabolizmem

2. Wolne, niezwiązane

Transport hormonów

Związane; z białkami osocza:

Ruchomy magazyn

Zabezpieczenie przed wydaleniem

Zabezpieczenie przed



metabolizmem

2. Wolne, niezwiązane

Receptory



Działanie:

Rozpoznawanie

Transdukcja/ przekazywanie –

zmiana biochemiczna/

Receptory - cechy

Swoistość strukturalna

Wysycenie/ określona gęstość/

Duże powinowactwo

Odwracalność kinetyczna

Rodzaje receptorów



Błonowe/np.dla insuliny/



Cytoplazmatyczne



tzw.ruchowe



Jądrowe



Przechodzenie hormonów

przez błony

Dyfuzja bierna

Transport ułatwiony

Transport aktywny

Pinocytoza

Egzocytoza

MECHANIZM DZIAŁANIA

HORMONÓW O BUDOWIE

PEPTYDOWEJ

Receptor w błonie

komórkowej

Hormon

polipeptydowy

Receptor

związany z
hormonem

Cykleaza

adenylowa

aktywna

Cykleaza

adenylowa nie

aktywna

Kinazy białkowe

aktywne

cAMP

ATP

Kinazy białkowe

nieaktywne

mRNA siateczki

śródplazmatycznej

ziarnistości

DNA jądra

komórkowego

System polipepydów w

rybosomach

Aminokwasy

cytoplazmie

MECHANIZM DZIAŁANIA

HORMONÓW O BUDOWIE

STEROIDOWEJ

Receptor

cytoplazmatyczny

wolny

Hormon steroidowy

Receptor

cytoplazmatyczny z

hormonem

Obszar chromosomu

aktywny a jądrze

komórkowym

Obszar chromosomu

nieaktywny w jądrze

komórkowym

m RNA siateczki

śródplazmatycznej

ziarnistej

DNA jądra

komórkowego

Synteza polipeptydów w

rybosomach

Aminokwasy w

cytoplazmie

EFEKT DZIAŁANIA HORMONÓW

NA KOMÓRKI DOCELOWE



Zmiany aktywności enzymów



Zmiany syntezy enzymów



Zmiany działania receptorów błony

komórkowej



Zmiany działania receptorów

cytoplazmatycznych lub jądrowych

Podwzgórze

Jądro przykomorowe

Jądro nadwzrokowe

Hormony
podwzgórzowe
uwalniające

Wyniosłość
pośrodkowa

Wazo

pres

yna

Wchłanian
ie
zwrotne
wody

Skurcz

Gruczoł
sutkowy

Skurcz

Macica

Oksytocyna

Komórki
kwasochłonne

Hormon
melanotropowy

Melanocyty

Wzrost

Somatomedyny

Mięśnie

Hiperglikemia

Tkanka tłuszczowa

Czynnik
hipoglikeniczny

Gruczoł
sutkowy

Wydzielanie

Prolaktyna

FSH

TSH

ACTH

Androgeny

Progesteron

Estrogeny

Kortyzol

(-) Chromofobne

Komórki
zasadochłonne

Hormony
Podwzgórzowe
uwalniające

Układ
wrotny

Kora nadnerczy

Gruczoł tarczowy

Jajniki

Jądra

Owulacja

(-)

HORMONY PODWZGÓRZA I PRZYSADKI I ICH

KONTROLA PRZEZ HORMONY GRUCZOŁÓW

OBWODOWYCH

Hormony podwzgórza-

fizjotropowe dla przedniego

płata przysadki



Uwalniające

liberyny



TRH

– tyreoliberyna



GnRH

- gonadoliberyna



CRH /ACTH-RH

kortykoliberyna



GH-RH

uwalniający hormon wzrostu



PRH

uwalniający prolaktynę



MSH-RH

uwalniający h.melanotropowy

Hormony podwzgórza



Hamujące

IH –



SRIF –

hamujący uwalnianie

hormonu wzrostu tzw.somatostatyna



PIH

– hamujący uwalnianie

prolaktyny



MRIH

–

hamujący uwalninie

h.melanotropowego

PRZYSADKA

Przedni płat

przysadki o

budowie

gruczołowej

(adenihypophysis)

Tylny płat

przysadki

będący częścią

mózgowia

(neurohypophisis)

Na postawia badania imunocytochemicznego

tkanki przysadki wyróżniono pięć typów
komórek:

1. Somatotropowe
2.K ortykotropowe
3.Tyreotropowe
4.Gonado tropowe
5.Laktotropowe

Na podstawie zwykłego barwienia tkanki

przysadki wyróżniono

1. Komórki barwnikooporne (chromofobowe)
2. Komórki barwnikochłonne (chromofilne)



Komórki kwasochłonne (alfa)



Komórki zasadochłonne (beta)

HORMONY PRZYSADKI – płat

przedni



hormon wzrostu



PRL

prolaktyna



hormon luteinizujący



FSH

hormon folikulotropowy



TSH

hormon tyreotropowy



ACTH

hormon

adrenokortykotrpowy

Hormony części pośredniej



POMC

proopiomelanokortyna

której powstaje



LPH

hormon beta

lipotropowy



MSH

hormony

melanotropowe



beta endorfina

Jądro
przykomoroweWłókna nerwowe

eferentne

Wazopresyna
Oksytocyna

Ciało
suteczkowate

Lejek

Hormony podwzgórzowe
uwalniające

Tętnica

Część nerwowa
przysadki

Wazopresywne
Oksytocyna

Hormon wzrostu
Prolaktyna
ACTH
Hormon tyreotropowy
Hormon folikulotropowy
+ hormon luteinizujący

Jądro
nadwzrokowe

Skrzyżowanie
nerwów
wzrokowych

Tętnica przysadkowa
górna

Część gruczołowa
przysadki

SCHEMAT UKŁADU PODWZGÓRZOWO-

PRZYSADKOWEGO

Jądro przykomorkowe

Jądro nadwzrokowe

Wyniosłość
pośrodkowa

Przedni płat
przysadki

Gruczoł tarczowy

Gruczoł sutkowy

Kora nadnerczy

Melanocyty

Kości MięśnieTkanka

tłuszczowa

Jądro

Jajnik

TSH

ACTH

Prolaktyna

MSH

Hormon
wzrostu

Gonadotropiny

FSH

Podwzgórze

Układ wrotny

Lejek

Tylny płat przysadki

DZIAŁANIE HORMONÓW PRZEDNIEGO PŁATA

PRZYSADKI NA GRUCZOŁY DOKREWNE I TKANKI

DOCELOWE

Wazopresyna – Hormon

antydiuretyczny



9 aminokwasów



Z kk podwzgórza



Magazynowana w płacie tylnym



– 16- 20 min

GŁÓWNE CZYNNIKI POBDZAJĄCE

WYDZIELANIE WAZOPRESYNY



Wzrost ciśnienia osmotycznego osocza

krwi i płynu mózgowo rdzeniowego o 1-

2% ponad wartość prawidłową



Zmniejszenie objętości krwi i ciśnienia

tętniczego o 5-10%



Działanie angiotensyny II



Pobudzenie OUN w stanach

,,stressowych” w wyniku urazu fizycznego

lub bodźców emocjonalnych



Działanie prostaglandyn



Działanie nikotyny

Działanie VP



Działanie antydiuretyczne :

kanaliki nerkowe – wzrost

reabsorbcji H2O

Mniej moczu o większym

zagęszczeniu

Moczówka prosta



Brak lub zmniejszone wydzielania



Brak odpowiedzi w kanalikach na



Objawy: wydalanie moczu do

kilkunastu litrów/24 godz

Efekty działania

oksytocyny



Skurcz kk.mioepitelilnych w czasie laktacji



Skurcz mm.gładkich macicy



Prowokowanie porodu



/wzrost wrażliwości macicy wraz z

rozwojem ciąży/



Rozciąganie macicy –poród – uwalnianie

oksytocyny – nasilenie skurczu



Bierze udział w akcie płciowym

WYDZIELANIE OKSYTOCYNY

Bodźce
wzrokowe,
Słuchowe i inne

Jądro
przykomorkowe

Tylny płat przysadki

Uwalnianie oksytocyny

Ogólne krążenie

Komórka
mioepitelialna

Stres

Neuron
podwzgórzowy

Neuron Rdzeniowy

Czuciowa komórka
zwojowa

Bodziec ssania

Brodawka sutka

Oksytocyna – czynniki

stymulujące uwalnianie



Podrażnienie brodawek sutkowych



Pobudzenie narządów

płciowych/poród, stosunek/



Czynniki psychiczne

Oksytocyna – czynniki

hamujące uwalnianie



Stress, czynniki psychiczne



Etanol/ zmniejszenie kurczliwości

mm.macicy, zmniejszenie

wydzielania

Hormon wzrostu GH -

somatotropina



191 aa



Swoisty gatunkowo



Wydzielany w zwiększonej ilości w

nocy 1-2 godz po fazie snu głębokiego



Cyklicznie co 20 – 30 min



Wydzielanie regulowane : GRRH - SRIF

Pobudzanie wydzielania



Stress,



Głód



Wysiłek



Gorączka



Spadek cukru we krwi



Wzrost aa we krwi



Przemiana

węglowodanów:/odwrotnie niż

insulina/

Podwyższa poziom glukozy

Zmniejsza syntezę glikogenu w

mięśniach

Zmniejsza zużycie glukozy



Przemiana tłuszczowa:

Wzrost spalania

tłuszczów/działanie lipolityczne/

Przemiana mineralna:

Zatrzymywanie Ca

Rozrost kk chrzęstnych

Czynniki wzrostu



IGF- 1



IGF-2



Insulinopodobne

tzw.somatomedyny



Produkowane gł.w wątrobie



Pośredniczą w działaniu GH



Niedobór - karłowatość

Zaburzenia wydzielania

GH –brak niedobór



U dzieci –

karłowatość /

prawidłowy

rozwój, niedoczynność tarczycy,

niewydolność nadnerczy



Dorośli – przyśpieszenie starzenia

Zaburzenia wydzielania -

nadmiar



U dzieci, w okresie dojrzewania –

gigantyzm, nadmierny rozrost

kkdługich

Wzrost > 240 cm



Dorośli – akromegalia –rozrost części

chrzęstnych kości



Duże usta, gruby język, wielkie dłonie

, stopy ,powiększenie wątroby , serca,

śledziony

Prolaktyna PRL



198 aa



Hormon laktogeniczny,

mmammotropowy



Nie działa na inne gruczoły



Wydzielanie kontrolowane PRF –

PIF

Wzrost wydzielania PRL –

zależny od PRF



Stężenie wzrasta we krwi

systematycznie po godzinie od

zaśnięcia



Wzrasta w stresie, przy wysiłku

fizycznym, operacjach, nakłuciach



W ciąży od 8 do 38 tyg



Przy karmieniu piersią, drażnieniu

brodawek sutkowych

Działanie fizjologiczne



Rozwój gruczołów sutkowych



Wzrost produkcji mleka w ciąży, w

czasie karmienia



Pobudzenie syntezy laktozy



Zahamowanie owulacji w czasie

karmienia/zahamowanie LH/



Wzrost instynktu macierzyńskiego

Ssanie brodawki
sutka

Sen

Stres

Podwzgórze

PRH
(+)

TRH
(+)

Dopamina?
PF
(-)

Komórki
laktrotropowe

Estrogeny

Prolaktyna

(-)

(+)

(-)

KONTROLA WYDZIELANIA PROLAKTYNY

Okres ciąży

Poród

Okres karmienia

PRH

Prolaktyna

Progesteron

(+)

Łożysko

Brak
wydzielania
mleka

Łożysko

Odruchy
z kanału
rodnego

Wydziela-
nie mleka

PRH

CRF

Kortyzol

Prolaktyna

Odruchy
z brodawki
sutka

Podwzgórze

Kora
nadnerczy

(+) (+)

(-) (-)

Przysadka

WPŁYW HORMONÓW ŁOŻYSKA NA WYDZIELANIE

PROLAKTYNY I JEGO ZNIESIENIE PO JEGO

WYDALENIU

Document Outline