ORGANIZACJA 

NARODÓW 

ZJEDNOCZONYCH

Geneza ONZ

ONZ powstała na podstawie Karty Narodów Zjednoczonych 

podpisanej 26 VI 1945 w San Francisco, a weszła w życie 24 X 

1945. Utworzenie ONZ zapowiadały następujące akty: 

•Karta Atlantycka z 14 VIII 1941 
•Deklaracja Narodów Zjednoczonych z 1 I 1942
•Deklaracja Moskiewska z 1 XII 1943 
•Projekt Karty NZ z VIII/IX 1944 
•Postanowienia Konferencji w Teheranie 28 IX - 1 XII 
1943
•Postanowienia Konferencji w Jałcie 4-11 II 1945 
•Konferencja założycielska w San Francisco 25 IV-26 
VI 

Istota ONZ i podstawy 

prawne funkcjonowania

Kartę Narodów Zjednoczonych 

sporządzono w 5 językach: 

• Angielskim
• Francuskim
• Hiszpańskim
• Rosyjskim
• Chińskim

Godło, Flaga i Siedziba 

ONZ

• Obecne godło ONZ Zgromadzenie Ogólne zatwierdziło 7 

grudnia 1946r.

• Flaga ONZ, zatwierdzona przez Zgromadzenie Ogólne 20 

października  1947 r.

• Siedzibą ONZ jest Nowy York 

                                                                              Sala Obrad, Genewa
Główna kwatera ONZ,
Nowy York

                                      

 

Cele ONZ

• Utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa 

międzynarodowego

• Popieranie rozwoju społeczno-gospodarczego 

i przyjaznych stosunków  miedzy państwami

• Popieranie współpracy międzynarodowej w 

dziedzinie: gospodarczej, społecznej,  
kulturalnej, humanitarnej oraz ochrony praw 
człowieka

• Tworzenie warunków współpracy 

międzynarodowej

Zasady działania ONZ

• Suwerenna równość
• Nieinterwencja 
• Wykonywanie zobowiązań międzynarodowych 
• Pokojowe załatwianie sporów
• Wyrzeczenie się siły
• Bezpieczeństwo zbiorowe 

Członkostwo w ONZ

• Członkiem ONZ, wg artykułu 4. Karty NZ może 

być "każde państwo miłujące pokój, które 
przyjęło zobowiązania zawarte w Karcie" i – 
zdaniem ONZ – "jest w stanie je wypełniać"

• Przyjęcie następuje na podstawie uchwały 

Zgromadzenia Ogólnego podjętej na zalecenie 
Rady Bezpieczeństwa 

• Za członków pierwotnych lub członków 

założycielskich ONZ uznanych jest 51 państw

• Obecnie członkami ONZ są 192 państwa 

Do ONZ nie należą :

• Watykan (status obserwatora), 

•  Palestyna (status obserwatora), 

•  Niue (państwo stowarzyszone z Nową Zelandią) 

•  Wyspy Cooka (terytorium stowarzyszone z Nową Zelandią) 

•  Republika Chińska (Tajwan) - uznawana za część ChRL, 

•  Kosowo - uznawane za autonomiczną część Serbii pod 

zarządem międzynarodowym, 

•  Sahara Zachodnia - terytorium o nieustalonym statusie 

międzynarodowym (roszczenia zgłaszają Maroko i Front 

Polisario) 

•  Somaliland - uznawany za część Somalii, 

•  Abchazja - uznawana za część Gruzji, 

•  Górski Karabach - uznawany za część Azerbejdżanu, 

•  Naddniestrze - uznawany za część Mołdawii, 

•  Cypr Północny - uznawany za część Cypru. 

Wystąpienie i wykluczenie z 

ONZ

• Karta NZ nie określa konkretnych 

procedur wystąpienia z ONZ, 
wystąpienie takie jest możliwe na 
mocy jednostronnej deklaracji 

• Za uporczywe łamanie zasad Karty 

NZ państwo członkowskie może być 
usunięte z ONZ przez Zgromadzenie 
Ogólne na wniosek Rady 
Bezpieczeństwa 

Struktura ONZ

Zgromadzenie Ogólne

• To jeden z sześciu organów głównych ONZ. Ma swoją 

siedzibę w Nowym Jorku w USA

• Składa się ze wszystkich członków ONZ, któremu 

przysługuje 1 głos, a każdy członek może mieć nie 

więcej niż pięciu przedstawicieli 

• Podejmuje decyzje w formie uchwał, które mają 

charakter obowiązujący w kwestiach wewnętrznych, a 

zalecający, czyli nieobowiązkowy, dla państw 

członkowskich 

• Do kompetencji Zgromadzenia należy omawianie 

wszelkich zagadnień i spraw wchodzących w zakres 

działalności ONZ lub dotyczących funkcji i 

kompetencji któregokolwiek organu ONZ, jak również 

wydawanie zaleceń we wszystkich tych sprawach pod 

adresem państw członkowskich i organów ONZ 

Rada Bezpieczeństwa

• Odpowiada za utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa na świecie

• Rada Bezpieczeństwa składa się z 5 stałych członków oraz 10 

członków niestałych, wybieranych na 2 lata zgodnie z tzw. 

kluczem regionalnym 

• Przyjmuje uchwały większością 9 głosów spośród 15 członków. 

Wśród uchwał wyróżnia się uchwały dotyczące spraw 

proceduralnych oraz uchwały dotyczące innych spraw

         

                                                                               Sala posiedzeń Rady 

Bezpieczeństwa

Rada Gospodarcza i Społeczna 

ONZ

•

Obraduje w Genewie oraz w Nowym Jorku

•

Tworzy ją 54 członków wybieranych przez Zgromadzenie 

Ogólne ONZ na trzyletnią kadencję 

•

Rada zajmuje się sprawami gospodarczymi, społecznymi i 

kulturalnymi, prawami człowieka, przygotowuje projekty 

konwencji, ustala wytyczne dla organów pomocniczych i 

wyspecjalizowanych agencji 

•

Uchwały Rady Gospodarczej i Społecznej są 

podejmowane zwykłą większością głosów

                                                                                                                                  Rada Gospodarcza i Społeczna ONZ

Ciała pomocnicze Rady 

Gospodarczej i Społecznej

• Komisje Regionalne
         Komisja Gospodarcza ds. Afryki

(Economic Commission for Africa - ECA)

Komisja Gospodarcza ds. Ameryki Łacińskiej i Karaibów

(Economic Commission for Latin America and the Caribbean - ECLAC)

Komisja Gospodarczo - Społeczna ds. Azji i Pacyfiku

(Economic and Social Commission for Asia and the Pacific - ESCAP)

Komisja Gospodarczo - Społeczna ds. Azji Zachodniej

(Economic and Social Commission for Western Asia - ESCWA)

Komisja Gospodarcza ds. Europy

(Economic Commission for Europe - ECE)

• Komitety Stałe
         Komitet Programu i Koordynacji

(Committee for Programme and Coordination)

Komitet do spraw Organizacji Pozarządowych

(Committee on Non-Governmental Organizations)

Komisja do spraw Osiedli Ludzkich

(Commission on Human Settlements)

Komisja do spraw Negocjacji z Agencjami Międzyrządowymi

(Commission on Negotiations with Intergovernmental Agencies)

• Organy ad hoc
        Otwarta Grupa Robocza do spraw Informatyki (Ad hoc Open-ended Working Group on 

Informatics) 

Ciała pomocnicze Rady 

Gospodarczej i Społecznej

• Komisje Funkcjonalne (między innymi)
      Komisja Statystyczna

(Statistical Commission)

Komisja ds. Ludności i Rozwoju

(Commission on Population and Development)

Komisja Rozwoju Społecznego

(Commission for Social Development) 

Komisja Praw Człowieka

(Commission on Human Rights)

Komisja ds. Środków Odurzających

(Commission on Narcotic Drugs)

Komisja ds. Statusu Kobiet

(Commission on the Status of Women)

• Organy specjalistyczne złożone z ekspertów rządowych, między innymi:
      Grupa ad hoc Ekspertów do spraw Międzynarodowej Współpracy w Dziedzinie Podatków

(Ad Hoc Group of Experts on International Cooperation in Tax Matters)

Komitet do spraw Praw Ekonomicznych, Społecznych i Kulturowych

(Committee on Economic, Social and Cultural Rights)

Komitet do spraw Energii i Zasobów Naturalnych dla Rozwoju

(Commitee on Energy and Natural Resources for Development)

Stałe Forum do spraw Ludów Tubylczych

(Permanent Forum on Indigenous Issues)

• Organy pokrewne (między innymi)
      Międzynarodowy Organ Kontroli Środków Odurzających

(International Drug Control Board)

Rada Powiernicza

• Składała się z pięciu stałych członków 

Rady Bezpieczeństwa 

• Powołana ona została do kontroli nad 

terytoriami powierniczymi do momentu 

ich usamodzielnienia, działająca w 

interesie ich mieszkańców 

                         

                                                                                            Rada powiernicza ONZ

  

Międzynarodowy Trybunał 

Sprawiedliwości

• Główny organ sądowy ONZ. Został utworzony w 1945. Siedzibą 

Trybunału jest Haga

• Wszyscy członkowie Organizacji Narodów Zjednoczonych są stronami 

Statutu Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości 

• Składa się z 15 sędziów wybieranych na dziewięcioletnie kadencje 

• Orzeka zgodnie z prawem międzynarodowym. Trybunał wydaje wyroki 

w sporach międzypaństwowych oraz wydaje opinie doradcze 

• Wydaje opinie doradcze na żądanie Zgromadzenia Ogólnego ONZ, 

Rady Bezpieczeństwa oraz Rady Gospodarczej i 

     Społecznej, a także upoważnionych 
     organizacji wyspecjalizowanych

                                
                                                                                                      Siedziba MTS w 

Hadze

Sekretariat

• Siedzibą Sekretariatu jest Nowy Jork
• Pracami Sekretariatu kieruje sekretarz 

generalny ONZ; zatrudnionych jest około 
15 tysięcy pracowników

• Do zadań Sekretariatu obok bieżącego 

nadzoru prac zaliczono także 
sygnalizowanie Radzie Bezpieczeństwa o 
zagrożeniach dla świata i pokoju

Budżet ONZ

• Funkcjonowanie ONZ finansowane jest przez 

kraje członkowskie 

• Budżet ONZ składa się z budżetu zwyczajnego 

oraz z budżetów dotyczących operacji 
pokojowych i międzynarodowych trybunałów 
karnych ustanowionych przez Radę 
Bezpieczeństwa

• Budżet zwyczajny jest przyjmowany na 

dwuletnie okresy przez Zgromadzenie Ogólne 

• W latach 2006- 2007 budżet zwyczajny ustalony 

był na poziomie 3,79 mld USD

.

Kryzys finansowy ONZ

• Wiele krajów członkowskich nie płaci należnych 

składek w terminie i w całości z bardzo wielu 

powodów, tj.: nie jasności budżetowe czy też 

ubóstwo

• W 2005 roku zadłużenie wynosiło 2,2 mld USD, 

przy czym tylko 72 państwa członkowskie 

wnosiły swoje wkłady do budżetu zwykłego

• Największym dłużnikiem są Stany Zjednoczone- 

zalęgają z opłatami na sumę 1,6 mld USD

Operacje pokojowe 

• Misje pokojowe ONZ jest to część sił zbrojnych państw 

oddanych do dyspozycji ONZ w celu przeprowadzenia 

konkretnych operacji pokojowych

• Siły pokojowe stanowią – dla państw w nich 

uczestniczących – nieprzymusowy instrument kontroli 

konfliktów zbrojnych.

• Decyzji o przeprowadzeniu misji nie podejmuje Sekretarz 

generalny, ale 15 Krajów Członkowskich Rady 

Bezpieczeństwa, planując jej również przebieg i cele

• Misje pokojowe dzielą się na dwie kategorie: wojskowe 

misje obserwacyjne i siły pokojowe 

• Żołnierze biorący udział w misjach pokojowych ONZ 

otrzymują wynagrodzenie z rąk własnego rządu, przy 

uwzględnieniu realiów płacowych obowiązujących w ich 

kraju

Misje trwające

Europa

•

1964 – UNFICYP – Siły Pokojowe ONZ na Cyprze – 935 

•

1993 – UNOMIG – Misja Obserwacyjna ONZ w Gruzji – 134 (7 Polaków) 

•

1999 – UNMIK – Misja Tymczasowej Administracji ONZ w Kosowie – 1965 (101 Polaków) 

Bliski Wschód

•

1948 – UNTSO – Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Nadzorowania Rozejmu – pierwsza akcja w ramach sił 

pokojowych ONZ w Palestynie – celem było i nadal jest kontrolowanie arabsko-izraelskiego porozumienia o 

przerwaniu walk – 155 

•

1974 – UNDOF – Siły ONZ ds. Nadzoru Rozdzielenia Wojsk na Wzgórzach Golan – 1046 (353 Polaków) 

•

1978 – UNIFIL – Tymczasowe Siły ONZ w Libanie – 1990 (214 Polaków) 

Azja

•

1949 – UNIMOGIP – Grupa Obserwatorów Wojskowych ONZ w Indiach i Pakistanie – 43 

Afryka

•

1991 – MINURSO – Misja ONZ na rzecz Referendum w Saharze Zachodniej – 213 (1 Polak) 

•

1999 – MONUC – Misja ONZ w Demokratycznej Republice Konga – 17 692 (3 Polaków) 

•

2000 – UNMEE – Misja ONZ w Etiopii i Erytrei – 3369 (6 Polaków) 

•

2003 – UNMIL – Misja ONZ w Liberii – 15 825 (5 Polaków) 

•

2004 – UNOCI – Operacja ONZ na Wybrzeżu Kości Słoniowej – 7621 (2 Polaków) 

•

2004 – ONUB – Operacja ONZ w Burundi – 3514 

•

2005 – UNMIS – Misja ONZ w Sudanie – 10 224 (2 Polaków) 

Ameryka Łacińska

•

2004 – MINUSTAH – Misja Stabilizacyjna ONZ na Haiti – 7998 

Do tego należy doliczyć 4 misje polityczne ONZ:

•

2002 – UNAMA – Misja ONZ w Afganistanie – 18 

•

2003 – UNAMI – Misja ONZ w Iraku – 145 (głównie żołnierzy z Fidżi, ochraniających placówki ONZ w Iraku) 

•

2005 – UNOTIL – Misja ONZ na Timorze Wschodnim – 39 

•

2006 – UNIOSIL – Misja ONZ w Sierra Leone – 27 

Polacy w misjach ONZ dziś 

(stan - styczeń 2008)

Konferencje ONZ

• Odgrywają kluczową rolę w wyznaczaniu 

celów działań ONZ

• Ogólnoświatowe konferencje ONZ-owskie 

służyły jako forum dyskusyjne dla 
poszukiwania nowych rozwiązań i 
osiągania porozumienia

• Koszty megakonferencji w latach 90 jakie 

z tego tytułu poniosła ONZ były dość 
niskie i wynosiły od 1,7 do 3,4 mln USD na 
jedną konferencje

Konferencja klimatyczna 

ONZ w Poznaniu

• 1-12.12.2008r. w Poznaniu
• Dyskusja polityczna w zakresie ochrony klimatu 
• Uzupełnienie protokołu z Kyoto 
• Konferencja jest  z kolei 14 szczytem 192 państw stron Ramowej 

Konwencji NZ w sprawie zmian klimatu i 4 spotkaniem 183 
państw- sygnatariuszy protokołu z Kyoto

• Udział wzięło około 9 tyś. Delegatów ze 185 państw
• Koszt konferencji wyniósł  co najmniej 90 mln zł

Polska w ONZ

Polacy wnieśli wkład w :

- organizowanie współpracy 
gospodarczej
- ściganie i karanie zbrodniarzy 
wojennych
- w pracach związanych z ochroną 
praw człowieka
-kodyfikację prawa międzynarodowego

Czy świat potrzebuje 

jeszcze ONZ?

Bibliografia

• W. Materski: „Narodziny ONZ”
• Symonides: ,, ONZ- bilans i perspektywy”
• M. Schooyans: „Ukryte oblicze ONZ”
• W. Morawiecki: „ Narody zjednoczone: zamierzenia 

i rzeczywistość”

• Pod. Red. Naukowa D. S. Kozerawskiego: „Działania 

wojenne, pokojowe i stabilizacyjne prowadzone w 
warunkach szczególnych w XX i XXI wieku”

• R. Zapałowski: „ Operacje pokojowe ONZ”
• E. J. Osmańczyk: „ Encyklopedia ONZ i stosunków 

międzynarodowych”

• Internet