Analizował problem szczęścia i
wolności człowieka oraz jego
naturalnych uprawnień
Do najważniejszych źródeł zagrożeń
tych wartości zaliczył: naruszenie
„ładu” ustanowionego w świecie i
ludziach oraz nieprzestrzeganie zasad
sprawiedliwości, norm moralnych i
prawnych
Uważał, że usunąć te zagrożenia może
jedynie dobrze urządzone państwo
Wiązał szczęśliwe życie z kształtowaniem
cnót duchowych, cielesnych, z
działalnością „doskonałego państwa”;
Wiązał sprawę bezpieczeństwa człowieka
z odpowiednim stanem gospodarki,
kultury, instytucji publicznych;
Podkreślał rolę wychowania w
uświadomieniu ludziom istoty
sprawiedliwości, wolności i prawa;
powrót do życia zgodnego z naturą, z ogólną
harmonią świata,
Nawiązywał do poglądów stoików
głoszących tezę, że uniwersalne prawa
panujące we wszechświecie implikują
harmonijne stosunki między jednostkami,
grupami społ., państwami.
EPIKUR
wprowadził do rozważań nad
człowiekiem nowy element- „ spokój
wewnętrzny”. Poszukiwał gwarancji
bezpieczeństwa i szczęścia nie tylko w
otoczeniu ale w samym człowieku.
Dążenie do stworzenia sprawiedliwego ustroju
zdolnego zagwarantować ludziom ich
uprawnienia, pokój i bezpieczeństwo;
Można być bezpiecznym i szczęśliwym tylko w
„państwie szczęśliwym”;
Państwo powinno być bogate, silne i powinno
kierować się zasadami sprawiedliwości i
moralności:
„nie szkodzić drugiemu, chyba, że się dozna
krzywdy”
„służyć powszechnej korzyści”
Filozofia chrześcijańska wysunęła ideał
wspólnoty skupionej wokół wartości
najwyższych, ideał solidarności i świadomego
uczestnictwa w doskonaleniu tej wspólnoty;
Św. Augustyn kładł nacisk na wartości
eschatologiczne.
Starał się wprowadzić ideę jednolitego
systemu praw rządzących światem
stworzonym przez Boga;
Twierdził, że przestrzeganie praw i
ustalonej hierarchii bytów (w tym
człowieka) zapewni ład i porządek w
całym świecie;
W tym ujęciu prawa człowieka miały sens
wtedy, gdy były zgodne z prawem Bożym.
RENESANS:
Mikołaj Machiavelli
Tomasz Morus
(„Utopia”)
Jan Bodin
Franciszek Bacon
(„Nowa Atlantyda”)
Tomasz Campanella
(„Państwo słońca”)
Hugo Grocjusz
Stanisław Orzechowski
Andrzej Frycz
Modrzewski
OŚWIECENIE:
Baruch Spinoza
John Locke
Georg Berkeley
Dawid Hume
Franciszek Maria
Arouet
Jan Jakub Rousseau
Klaudiusz Helwecjusz
Immanuel Kant
Wilhelm Fryderyk
Hegel
Człowiek z natury obdarzony jest energią i
wolą działania,
właściwości te może w pełni zrealizować tylko
w ramach państwa opartego na znajomości
dążeń i praw człowieka oraz zasad i
„instrumentów” panowania.
Zadanie to jest możliwe do zrealizowania w
państwie mającym „dobre prawo i dobre
wojsko”, dobry stan gospodarki i sprawiedliwe
stosunki wewnętrzne.
Poznawanie praw natury, spraw ludzkich i
boskich pozwoli na lepsze poznanie natury
człowieka i jego potrzeb, racjonalne urządzenie
państwa i mądre kierowanie nim w celu
realizacji tych potrzeb, w tym prawa do życia i
bezpieczeństwa;
Mówił o takich prawach i wolnościach jak:
nienaruszalność własności prywatnej, wolność
handlu, wolność podatkowa, wolność wyznania
i ochrona „praw nabytych”, które to prawa i
wolności zapewnić może tylko wspólnota
(państwo) oparta o „prawa naturalne i prawa
boskie.”
„stan natury to stan powszechnej wrogości”
Każdy człowiek z natury jest egoistą, nie liczy
się z prawami innych ludzi;
Twierdził, że ta sama natura wyposażyła
człowieka w uczucia i rozum, dzięki którym
możliwe stało się przejście do „stanu
społeczeństwa”, stanu gwarantującego
bezpieczeństwo i harmonię, realizację wielu
praw człowieka przy poszanowaniu praw
innych ludzi.
Wyróżnił obok prawa boskiego prawo ludzkie,
a w nim- prawo stanowione i prawo natury;
Zakładał, że prawo natury jest jedno zawsze i
dla wszystkich, wynika bowiem z samej natury
ludzkiej, która zawsze jest ta sama
Źródłem władzy jest umowa społeczna na
mocy której panujący ma czuwać nad
realizacją przysługujących poddanym praw, w
tym prawa do bezpieczeństwa i dostatniego
życia.
Stan natury to stan, w którym pokój był
pierwszym naturalnym prawem.
Wojnie mogą zapobiec tylko dobre prawa
regulujące stosunki między ludźmi i
narodami w myśl zasady:
(…) w czasie pokoju rozmaite narody
powinny sobie świadczyć najwięcej dobra, a
w czasie wojny najmniej zła jak można bez
szkody dla swoich zasadniczych interesów.
Człowiekowi z natury przysługują prawa do
własności, równości i wolności;
Własność prywatna jest prawem naturalnym,
wcześniejszym od państwa, które powołano dla
jego ochrony;
• Własność prywatna jest podstawą dobrze
zorganizowanego społeczeństwa;
• Ochrona praw własności jest podstawowym
obowiązkiem władzy, państwa;;
• Doskonałość moralna polega nie tylko na
zapewnieniu przyjemności i korzyści samemu
sobie, ale i na osiągnięciu tego, co pożyteczne
dla nas i dla innych.
Nierówności między ludźmi nie da się
wyeliminować tak długo, jak długo trwać będzie
walka o byt;
Twierdzenie o nierówności ludzi jest prawdą,
gdy ma się na myśli równe prawa do wolności,
swobodnego rozporządzania majątkiem, do
obrony przez prawo;
Dzięki sile rozumu nie tylko poznamy świat ale
potrafimy złagodzić występujące w nim
nierówności, cierpienia, ciemnotę i
nietolerancję.
Krytykował kulturę i cywilizację współczesną,
która pozbawiała ludzi równości i wolności;
Cywilizacja i kultura powinna odpowiadać
naturalnemu rozwojowi i potrzebom
współczesnego człowieka;
Równość i niezależność jednostkom może
przywrócić tylko takie społeczeństwo, w którym
panują dobre prawa i moralność, w którym jedni
szanują prawa innych i są zjednoczeni w dążeniu
do wspólnego dobra;
Człowiek będzie szczęśliwy i bezpieczny, jeśli:
będzie żył w sprawiedliwym społeczeństwie i
będzie posiadał własność zapewniającą mu
dobrobyt;
pracując (pojawia się prawo do pracy) utrzyma
siebie i swoją rodzinę;
respektowane będą jego naturalne prawa.
Człowiek jest podmiotem w procesie
poznania;
Człowiek jest istotą moralną, a moralność
związana jest z wolnością i autonomią, które
wynoszą człowieka ponad przyrodę;
Kant wysunął ideę społeczeństwa
obywatelskiego, powstałego w drodze umowy
społecznej;
Podkreślał, że ustrój obywatelski w każdym
państwie powinien być republikański
Odrzucił ideę „umowy społecznej”,
wedle której państwo powstało z woli
jednostek po to, by zaspokajać ich
potrzeby;
Uważał, że jednostka i państwo to
jedność warunkująca realizację wielu
wartości, praw i wolności ludzi.
Uważał, że światem rządzi Rozum;
Wolność powinna być konstruktywna;
Wolność powinna być rozumna
Wolność rozumna czyli świadomość
moralna może zaistnieć wtedy, gdy
;ludzie zrozumieją, że zasady ich
postępowania zgodne są z nakazami
rozumu, z zasadami ogólnymi
uznawanymi przez innych ludzi.
Zbudowanie nowego ładu społecznego;
Jego filozofia miała przyczynić się do
racjonalizacji działań ludzkich, prawa i
moralności, do rozkwitu nauk pozytywnych i
kultury materialnej;
Egoizm miał ustąpić miejsca altruizmowi,
miłości i przyjaźni wszystkich ludzi,
wartościom opartym na jedności
intelektualnej,na prawdziwej wiedzy o
świecie przyrody i społeczeństwie ludzkim,
na przestrzeganiu dobrych praw
W walce o podmiotowość człowieka, o jego
wolność i autonomię brali udział
reprezentanci filozofii egzystencjalnej:
Kierkegaard, Marcin Heidegger, Karl
Jaspers,
Gabriel Marcel.
Problem praw i wolności człowieka nie był
również obcy reprezentantom filozofii
fenomenologicznej:
Edmund Husserl, Max
Scheler,
A także przedstawicielom strukturalizmu,
m.in.
Claudowi Levi Strausowi.
Wśród myślicieli, którzy podjęli próbę
wyjaśnienia miejsca i roli człowieka w
świecie, w tym należnych mu praw i
wolności należy wymienić
reprezentantów „Szkoły
Frankfurckiej”:
Maks Horkheimer
Theodor Adoro
Herbert Marcuse
Erich Fromm
LITERATURA:
Red. Ryszard Rosa, Prawa i wolności człowieka w
edukacji, Siedlce 2001, s.5-22.