UPRAWNIENIA
ZWIĄZANE Z
RODZICIELSTWEM
UPRAWNIENIA
ZWIĄZANE Z
RODZICIELSTWEM
PODSTAWY PRAWNE
• Dział VIII kodeksu pracy (art.176 –
189
1
)
• Rozporządzenie Rady Ministrów z
10.09.1996r. w sprawie wykazu
prac szczególnie uciążliwych dla
zdrowia kobiet;
Uprawnienia związane z
rodzicielstwem
• Ochrona zdrowia kobiet w ciąży;
• Ograniczenia w zatrudnianiu kobiet w tym kobiet w ciąży
i karmiących dzieci przy określonych pracach;
• Ograniczenia dotyczące pracy w określonych godzinach
lub miejscach kobiet w ciąży oraz osób opiekujących się
dzieckiem w wieku do lat 4;
• Prawo do urlopu macierzyńskiego;
• Prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego;
• Prawo do urlopu ojcowskiego;
• Prawo do urlopu rodzicielskiego;
• Prawo do urlopu wychowawczego;
• Trwałość stosunku pracy (ochrona przed rozwiązaniem
stosunku pracy
Dokumentowanie stanu
ciąży
• Stan ciąży poświadczony
zaświadczeniem lekarskim .
• Od dnia przedłożenia
zaświadczenia kobieta jest pod
szczególną ochroną!!!!
Dokumentowanie
karmienia dziecka piersią
Przepisy prawa pracy nie
przewidują sposobu
dokumentowania faktu
karmienia dziecka piersią oraz
nie określają maksymalnej
długości okresu karmienia
dziecka piersią!!!!
Obowiązki pracodawcy
związane z zatrudnianiem
kobiet w ciąży
• Obowiązek udzielania zwolnień od pracy
na zlecone przez lekarza badania lekarskie
przeprowadzane w związku z ciążą z
zachowaniem prawa do wynagrodzenia;
• Obowiązek przeniesienia pracownicy do
pracy nieszkodliwej i nieuciążliwej dla
zdrowia znajdującej się w wykazie prac
wzbronionych kobietom w ciąży (wykaz w
regulaminie pracy);
Obowiązki pracodawcy
związane z zatrudnianiem
kobiet w ciąży c.d.
• Obowiązek zwolnienia pracownicy z
obowiązku świadczenia pracy na czas
niezbędny (przy braku możliwości
zatrudnienia przy pracach nieszkodliwych
lub nieuciążliwych);
• Obowiązek dostosowania warunków pracy
do wymagań określonych w odrębnych
przepisach celem wyeliminowania
zagrożeń dla zdrowia lub bezpieczeństwa
pracownicy;
Obowiązki pracodawcy
związane z zatrudnianiem
kobiet w ciąży c.d.
• Obowiązek zwolnienia pracownicy z
obowiązku świadczenia pracy na czas
niezbędny (w przypadku braku
możliwości wyeliminowania zagrożeń);
• Obowiązek dostosowania warunków
pracy lub zwolnienia pracownicy z
obowiązku świadczenia pracy na czas
niezbędny wg. wskazań lekarza;
Obowiązki pracodawcy
związane z zatrudnianiem
kobiet w ciąży c.d.
• Konieczność wypłaty dodatku
wyrównawczego przypadku obniżenia
wynagrodzenia z powodu przeniesienia do
innej pracy lub skrócenia czasu pracy;
• Wypłacanie wynagrodzenia za czas
zwolnienia od pracy;
• Konieczność zatrudnienia pracownicy przy
pracy i w wymiarze czasu pracy określonym
w umowie o pracę po ustaniu przyczyn
uzasadniających przeniesienie lub
zwolnienie lub skrócenie czasu pracy;
Ochrona zdrowia kobiet
karmiących dziecko
piersią
Obowiązki pracodawcy identyczne
jak przy kobietach w ciąży
Ograniczenia co do czasu
pracy kobiet w ciąży
Zakaz :
- zatrudniania w godzinach
nadliczbowych;
- zatrudniania w porze nocnej;
- delegowania poza stałe miejsce
pracy (bez zgody pracownicy);
- świadczenia pracy w systemie
przerywanym czasu pracy
Obowiązki pracodawcy
związane z zakazem pracy w
porze nocnej
• Zmienić rozkład czasu pracy, by umożliwić
wykonywanie pracy poza porą nocną lub
• Przenieść pracownicę do innej pracy ( w
przypadku niemożliwości lub niecelowości
zmiany rozkładu) lub
• Zwolnić pracownicę z obowiązku świadczenia
pracy na czas niezbędny;
• Nie zmniejszać wynagrodzenia;
• Wypłacać dodatek wyrównawczy;
• Zatrudnić ponownie przy stałej pracy po
ustaniu przyczyn;
Uprawnienia pracownika
opiekującego się dzieckiem w
wieku do lat 4
Zakaz (bez zgody pracownika) :
- zatrudniania w godzinach
nadliczbowych;
- zatrudniania w porze nocnej;
- delegowania poza stałe miejsce
pracy
Ogólne zasady
• Tydzień urlopu odpowiada 7 dniom
kalendarzowym (urlop macierzyński i
urlop na warunkach urlopu
macierzyńskiego);
• W przypadku nie korzystania z urlopu
macierzyńskiego przed przewidywaną
datą porodu, pierwszym dniem urlopu
macierzyńskiego jest dzień porodu.
Wymiar urlopu
macierzyńskiego
1)
20 tygodni w przypadku urodzenia
jednego dziecka przy jednym porodzie,
2)
31 tygodni w przypadku urodzenia dwojga
dzieci przy jednym porodzie,
3)
33 tygodni w przypadku urodzenia trojga
dzieci przy jednym porodzie,
4)
35 tygodni w przypadku urodzenia
czworga dzieci przy jednym porodzie,
5)
37 tygodni w przypadku urodzenia
pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.
Warunki udzielenia urlopu
macierzyńskiego
• nie więcej niż 6 tygodni urlopu
macierzyńskiego może przypadać
przed przewidywaną datą porodu;
• po porodzie przysługuje urlop
macierzyński
niewykorzystany
przed porodem aż do wyczerpania
okresu ustalonego wyżej;
Skrócenie urlopu
macierzyńskiego
pracownica, po wykorzystaniu po
porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu
macierzyńskiego, ma prawo
zrezygnować z pozostałej części tego
urlopu;
w przypadku niewykorzystanej części
urlopu macierzyńskiego udziela się
pracownikowi-ojcu wychowującemu
dziecko, na jego pisemny wniosek
Zasady rezygnacji z
urlopu
• pracownica zgłasza pracodawcy pisemny wniosek
w sprawie rezygnacji z części urlopu
macierzyńskiego, najpóźniej na 7 dni przed
przystąpieniem do pracy;
• do wniosku dołącza się zaświadczenie pracodawcy
zatrudniającego pracownika-ojca wychowującego
dziecko, potwierdzające termin rozpoczęcia urlopu
macierzyńskiego przez pracownika, wskazany w
jego wniosku o udzielenie urlopu, przypadający
bezpośrednio po terminie rezygnacji z części
urlopu macierzyńskiego przez pracownicę
Zgon pracownicy w
trakcie urlopu
Pracownikowi - ojcu
wychowującemu
dziecko
przysługuje
prawo
do
niewykorzystanej
części
tego
urlopu;
Urlop macierzyński w razie
urodzenia martwego dziecka lub
jego zgonu
-
W razie urodzenia martwego dziecka lub
zgonu dziecka przed upływem 8 tygodni życia,
pracownicy przysługuje urlop macierzyński w
wymiarze 8 tygodni po porodzie, nie krócej jednak
niż przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka.
Pracownicy, która urodziła więcej niż jedno dziecko
przy jednym porodzie, przysługuje w takim
przypadku
urlop
macierzyński
w
wymiarze
stosownym do liczby dzieci pozostałych przy życiu.
- W razie zgonu dziecka po upływie 8 tygodni
życia, pracownica zachowuje prawo do urlopu
macierzyńskiego przez okres 7 dni od dnia zgonu
dziecka.
Dziecko wymagające
opieki szpitalnej
W razie urodzenia dziecka
wymagającego opieki szpitalnej
pracownica, która wykorzystała po
porodzie 8 tygodni urlopu
macierzyńskiego, pozostałą część
tego urlopu może wykorzystać w
terminie późniejszym, po wyjściu
dziecka ze szpitala
Rezygnacja z wychowania
dziecka
Jeżeli
matka
rezygnuje
z
wychowywania dziecka i oddaje je
innej osobie w celu przysposobienia
lub do domu małego dziecka, nie
przysługuje
jej
część
urlopu
macierzyńskiego przypadająca po dniu
oddania dziecka. Jednakże urlop
macierzyński po porodzie nie może
wynosić mniej niż 8 tygodni.
Urlop z tytułu przysposobienia
dziecka
- Pracownica, która przyjęła dziecko na
wychowanie i wystąpiła do sądu opiekuńczego
z wnioskiem o wszczęcie postępowania w
sprawie przysposobienia dziecka, ma prawo
do 16 tygodni urlopu na warunkach urlopu
macierzyńskiego, nie dłużej jednak niż do
ukończenia przez dziecko 12 miesięcy życia.
- Pracownica, która przyjęła dziecko w
wieku do jednego roku, ma prawo do 8
tygodni
urlopu
na
warunkach
urlopu
macierzyńskiego.
Dodatkowy urlop
macierzyński
• Do 6 tygodni w przypadku jednego dziecka
przy jednym porodzie;
• Do 8 tygodni w pozostałych przypadkach;
• Urlop udzielany jednorazowo albo w dwóch
częściach bezpośrednio po sobie w wymiarze
tygodnia lub krotności bezpośrednio po
wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego;
• Urlop udzielny na wniosek pracownicy
składany w terminie nie krótszym niż 14 dni
przed jego rozpoczęciem
Dodatkowy urlop
macierzyński i praca
• Pracownik uprawniony do dodatkowego urlopu macierzyńskiego może
łączyć korzystanie z tego urlopu z wykonywaniem pracy u pracodawcy
udzielającego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego
wymiaru czasu pracy;
• Dodatkowego urlopu macierzyńskiego udziela się wtedy na pozostałą
część dobowego wymiaru czasu pracy;
• Podjęcie pracy następuje na pisemny wniosek pracownika, składany w
terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem wykonywania
pracy, w którym pracownica wskazuje wymiar czasu pracy oraz okres,
przez który zamierza łączyć korzystanie z dodatkowego urlopu
macierzyńskiego z wykonywaniem pracy;
• Pracodawca uwzględnia wniosek pracownika, chyba że nie jest to
możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy
wykonywanej przez pracownika – o przyczynie odmowy
uwzględnienia wniosku pracodawca informuje pracownika na piśmie.
Urlop rodzicielski
• Bezpośrednio po wykorzystaniu dodatkowego urlopu
macierzyńskiego w pełnym wymiarze pracownik ma
prawo do urlopu rodzicielskiego w wymiarze do 26
tygodni - niezależnie od liczby dzieci urodzonych przy
jednym porodzie;
• Urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo albo nie
więcej niż w trzech częściach, z których żadna nie może
być krótsza niż 8 tygodni, przypadających bezpośrednio
jedna po drugiej - w wymiarze wielokrotności tygodnia;
• Z urlopu rodzicielskiego mogą jednocześnie korzystać
oboje rodzice dziecka - w takim przypadku łączny
wymiar urlopu nie może przekraczać 26 tygodni
;
Urlop rodzicielski -
wniosek
• pisemny wniosek pracownika, składany w terminie nie
krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego
urlopu;
• pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika;
• określa się termin zakończenia dodatkowego urlopu
macierzyńskiego, a w przypadku gdy wniosek dotyczy kolejnej
części urlopu rodzicielskiego - termin zakończenia poprzedniej
części tego urlopu oraz okres dotychczas wykorzystanego
urlopu;
• pracownik składający wniosek dołącza do wniosku pisemne
oświadczenie o braku zamiaru korzystania z urlopu przez okres
wskazany we wniosku przez drugiego z rodziców dziecka albo
o okresie, w którym drugi z rodziców dziecka zamierza
korzystać z tego urlopu w okresie objętym wnioskiem
Wcześniejszy wniosek o
dodatkowy urlop
macierzyński i rodzicielski
• pracownica, nie później niż 14 dni po porodzie,
może złożyć pisemny wniosek o udzielenie jej,
bezpośrednio
po
urlopie
macierzyńskim,
dodatkowego
urlopu
macierzyńskiego
w
pełnym wymiarze wynikającym z art. 182
1
§ 1,
a bezpośrednio po takim urlopie - urlopu
rodzicielskiego
w
pełnym
wymiarze
wynikającym z art. 182
1a
§ 1;
• pracodawca jest obowiązany uwzględnić
wniosek pracownicy
Rezygnacja z dodatkowego urlopu
macierzyńskiego po złożeniu
wcześniejszego wniosku
• pracownica może zrezygnować z korzystania z
dodatkowego urlopu macierzyńskiego w
całości lub w części i powrócić do pracy;
• składa pracodawcy pisemny wniosek w
sprawie rezygnacji z korzystania z
dodatkowego urlopu macierzyńskiego w
całości lub w części, w terminie nie krótszym
niż 14 dni przed przystąpieniem do pracy;
• pracodawca jest obowiązany uwzględnić
wniosek pracownicy.
Uprawnienia ojca po
rezygnacji z urlopu przez
matkę
• pracownik-ojciec wychowujący dziecko może
złożyć pisemny wniosek o udzielenie mu
dodatkowego urlopu macierzyńskiego w
całości lub w części, w terminie nie krótszym
niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z
dodatkowego urlopu macierzyńskiego albo z
części takiego urlopu;
• pracodawca jest obowiązany uwzględnić
wniosek pracownika-ojca wychowującego
dziecko.
Rezygnacja z urlopu
rodzicielskiego po złożeniu
wcześniejszego wniosku
• pracownica może zrezygnować z korzystania z
urlopu rodzicielskiego w całości lub w części i
powrócić do pracy;
• składa pracodawcy pisemny wniosek w
sprawie rezygnacji z korzystania z urlopu
rodzicielskiego w całości lub w części, w
terminie nie krótszym niż 14 dni przed
przystąpieniem do pracy;
• pracodawca jest obowiązany uwzględnić
wniosek pracownicy.
Uprawnienia ojca po
rezygnacji z urlopu
rodzicielskiego przez matkę
• pracownik-ojciec
wychowujący
dziecko
może złożyć pisemny wniosek o udzielenie
mu urlopu rodzicielskiego w całości lub w
części, w terminie nie krótszym niż 14 dni
przed
rozpoczęciem
korzystania
z
dodatkowego urlopu rodzicielskiego albo z
części takiego urlopu;
• pracodawca jest obowiązany uwzględnić
wniosek pracownika-ojca wychowującego
dziecko.
Zamiana rodziców w
zakresie korzystania z
uprawnień
• Pracownik-ojciec wychowujący dziecko
może zrezygnować z korzystania z części
dodatkowego urlopu macierzyńskiego albo
z części urlopu rodzicielskiego;
• do pracownika-ojca wychowującego dziecko
stosuje się odpowiednio art. 179
2
§ 2, a do
pracownicy - odpowiednio art. 179
3
§ 3,
jeżeli skorzystała z pozostałej części
dodatkowego urlopu macierzyńskiego albo
z pozostałej części urlopu rodzicielskiego.
Urlop ojcowski
• prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze 2 tygodni ,
nie dłużej jednak niż:
1) do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia albo
2) do upływu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się
postanowienia orzekającego przysposobienie i nie
dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a
w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o
odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do
ukończenia przez nie 10 roku życia.
• udziela się na pisemny wniosek pracownika-ojca,
składany w terminie nie krótszym niż 7 dni przed
rozpoczęciem korzystania z urlopu;
Przerwy na karmienie
- jedna przerwa jeżeli czas pracy wynosi
od 4 do 6 godz.;
- dwie przerwy jeżeli czas pracy wynosi
powyżej 6 godzin;
- 30 minutowe przerwy przy karmieniu
jednego dziecka;
- 45 minutowe przerwy przy karmieniu
więcej niż jednego dziecka;
- dopuszczalność łączenia przerw
Urlop wychowawczy
-
obowiązek udzielenia urlopu wychowawczego na wniosek
pracownika w wymiarze do 3 lat nie później niż do
ukończenia 5 roku życia,
- pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może
złożyć pracodawcy wniosek o obniżenie wymiaru czasu
pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru
czasu pracy w okresie, w którym mogłaby korzystać z
takiego urlopu.
- pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek;
- Urlop może być podzielony na 4 części;
- Możliwość
korzystania
z
urlopu
wychowawczego
jednocześnie przez obojga rodziców przez maksymalnie 3
miesiące
Szczególna ochrona
kobiet przed
rozwiązaniem stosunku
pracy
Pracodawca nie może wypowiedzieć ani
rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a
także w okresie urlopu macierzyńskiego
pracownicy, chyba że zachodzą przyczyny
uzasadniające rozwiązanie umowy bez
wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca
pracownicę zakładowa organizacja związkowa
wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy - nie
stosuje się do pracownicy w okresie próbnym,
nie przekraczającym jednego miesiąca
Umowa na czas określony
- Umowa o pracę zawarta na czas
określony
lub
na
czas
wykonania
określonej pracy albo na okres próbny
przekraczający
jeden
miesiąc,
która
uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego
miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia
porodu - nie stosuje się do umowy o pracę
na czas określony zawartej w celu
zastępstwa pracownika w czasie jego
usprawiedliwionej nieobecności w pracy.
Upadłość lub likwidacja
pracodawcy
-
Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę
za wypowiedzeniem w okresie ciąży lub urlopu
macierzyńskiego może nastąpić tylko w razie
ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.
Pracodawca
jest
obowiązany
uzgodnić
z
reprezentującą pracownicę zakładową organizacją
związkową termin rozwiązania umowy o pracę. W
razie niemożności zapewnienia w tym okresie
innego
zatrudnienia,
pracownicy
przysługują
świadczenia określone w odrębnych przepisach.
Okres pobierania tych świadczeń wlicza się do
okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia
pracownicze.
Gwarancja zatrudnienia
Obowiązek dopuszczenia pracownika po zakończeniu:
• urlopu macierzyńskiego,
•urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego,
•dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub
•dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego
•urlopu rodzicielskiego
do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to
możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed
rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku
odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za
wynagrodzeniem za pracę, jakie otrzymywałby, gdyby nie
korzystał z urlopu
Uprawnienia pracownika
opiekującego się dzieckiem w
wieku do lat 14
• W każdym roku kalendarzowym
pracownikowi przysługuje prawo do
dwóch dni opieki nad dzieckiem;
• Termin wykorzystania dni powinien być
uzgodniony z pracodawcą;
• Dni nie wykorzystane nie przechodzą na
rok następny;
• Oświadczenie o korzystaniu z
uprawnienia należy przechowywać w
aktach osobowych;