Ewakuacja
przedmedyczna
Rzadko zdarza się, aby świadkiem zdarzenia był zespół
ratownictwa medycznego. Często natomiast
bezpośrednio po wypadku zachodzi bezwzględna
konieczność ewakuacji pacjenta. Świadkowie zdarzenia
niedysponujący odpowiednim sprzętem i nie dość liczni,
aby przeprowadzić bezpieczną ewakuację rannego,
mogą się podjąć przemieszczenia go w sytuacjach
wyższej konieczności, a mianowicie:
gdy wokół miejsca zdarzenia istnieje strefa zagrożenia,
np. wybuchem, pożarem, skażeniem toksycznymi
substancjami (także gazami) - nie należy jednak
zapominać o własnym bezpieczeństwie i ograniczeniach
związanych ze zbliżaniem się do miejsca wypadku;
gdy poszkodowany znajduje się w przymusowej pozycji
stanowiącej bezpośrednie zagrożenie (np. pozycja
siedząca dla osoby we wstrząsie lub utrudniającej
przeprowadzenie niezbędnych natychmiastowych
zabiegów ratujących życie (resuscytacja).
Ewakuacja przedmedyczna
c.d.
Kiedy okoliczności zdarzenia nie stanowią
zagrożenia dla poszkodowanych, należy ograniczyć
się do udzielenia pierwszej pomocy, pamiętając o
unieruchomieniu głowy (u poszkodowanych po
wypadkach, pobitych, ale także nieprzytomnych,
których zawsze należy traktować jako urazowych
do momentu wykluczenia) i utrzymywaniu
drożności dróg oddechowych do czasu
przybycia kwalifikowanej pomocy.
Jedna osoba powinna zająć się utrzymywaniem
głowy w osi ciała z jednoczesnym wysunięciem
żuchwy do przodu w razie potrzeby; czynności tej
nie wolno przerwać aż do założenia profesjonalnego
unieruchomienia. Zabezpieczenie kręgosłupa
szyjnego jest daleko ważniejsze od
prowizorycznego unieruchomienia złamań, co
należy brać pod uwagę, gdy pomocy udziela jedna
osoba.
Chwyt Raudkego
(Rauteka)
Chwyt Raudkego (Rauteka)
c.d.
Najbezpieczniejszą metodą wyciągnięcia
poszkodowanego z pojazdu w pojedynkę w
sytuacji zagrożenia jest chwyt Raudkego
(Rauteka).
Pozycja powyższa nie zapewnia stabilizacji
kręgosłupa szyjnego, warto więc
zastosować modyfikację tego chwytu,
polegającą na przytrzymaniu ręką
wkładaną pod dalsze ramię pacjenta jego
żuchwy i dociśnięciu jej do własnej klatki
piersiowej. Powyższa modyfikacja chwytu
Raudkego umożliwia stabilizację kręgosłupa
szyjnego. Można ją zastosować, gdy nie ma
dużych dysproporcji między gabarytami
osoby wyciąganej i wyciągającej.
Chwyt Raudkego z
unieruchomieniem głowy
Ewakuacja z miejsca
wypadku
Jeżeli w pobliżu miejsca zdarzenia znajduje się duży
płaski przedmiot, na przykład drzwi, oraz kilka osób
do pomocy, można przy użyciu tego przedmiotu
ewakuować poszkodowanego ze strefy zagrożenia,
a także wyjąć go z samochodu w sposób
atraumatyczny. Za priorytet należy przyjąć
oddelegowanie jednej osoby do zabezpieczenia
kręgosłupa szyjnego - jej zadaniem będzie
utrzymywanie głowy w osi ciała niezależnie od
zmian pozycji rannego oraz utrzymanie drożności
dróg oddechowych.
Drzwi należy podsunąć jak najbliżej pośladków
osoby wyciąganej, a przesunięcie powinno się
odbywać na zasadzie wyciągu osiowego. Kolejne
osoby powinny być odpowiedzialne za stabilizację i
przesuwanie klatki piersiowej, miednicy i nóg
pacjenta. Technika ta zbliżona jest do ewakuacji z
pojazdu przy użyciu deski ortopedycznej.
Ewakuacja z miejsca wypadku
c.d.
Chorego z urazem po ewakuacji należy
położyć płasko na ziemi. Jeżeli nie ma
potrzeby prowadzenia zabiegów
resuscytacyjnych, należy zadbać o
stabilizację kręgosłupa szyjnego do czasu
założenia profesjonalnego unieruchomienia.
Do prowizorycznego unieruchomienia głowy
najlepiej wykorzystać własne ręce i kolana.
Jeżeli zastaje się poszkodowanego w pozycji
na brzuchu lub na boku, niekiedy istnieje
konieczność wykonania obrotu i ułożenia
pacjenta na plecach. Ma to miejsce w razie
trudności z utrzymaniem drożności dróg
oddechowych, konieczności wykonania
zabiegów resuscytacyjnych czy opanowania
krwotoków na przedniej powierzchni ciała.
Ewakuacja z miejsca wypadku
c.d.
Do bezpiecznego wykonania takiego
obrotu są niezbędne przynajmniej trzy
osoby. Jedna odpowiada za utrzymanie
głowy w osi kręgosłupa, a kolejne za
stabilizację i obrócenie barków i miednicy
pacjenta.
Ręce obracających powinny być
skrzyżowane dla uzyskania jak najbardziej
zsynchronizowanych ruchów.
Naprzemienne ułożenie rąk przez
kolejnych ratowników umożliwia lepszą
synchronizację podczas manewru
obracania. Należy pamiętać o stabilizacji
głowy; osoba za to odpowiedzialna
dyryguje pracą zespołu.
Ułożenie rąk podczas
obracania pacjenta na bok
Ewakuacja z miejsca wypadku
c.d.
Dla pacjentów z wydolnym
krążeniem i oddychaniem, ale
nieprzytomnych, u których istnieje
ryzyko wymiotów, odpowiednia jest
pozycja boczna ustalona (inaczej
zwana pozycją bezpieczną).
Powyższa pozycja zabezpiecza
przed zachłyśnięciem. Można ją
zastosować u pacjentów z
zachowanym oddechem i
krążeniem, u których wykluczono
możliwość urazu.
Ewakuacja medyczna
Do podnoszenia osób bez urazów może służyć wiele
rodzajów noszy: od deski ortopedycznej począwszy,
przez nosze karetkowe, płachtę ratowniczą, krzesło
transportowe, na zwykłym kocu kończąc. Stosując
sprzęt przygodny, bez atestu np. koc czy krzesło,
trzeba zwrócić uwagę na wytrzymałość tych
przedmiotów i dostosowanie do masy pacjenta. W
wypadku sprzętu medycznego należy zaznajomić się z
instrukcjami obsługi i bezpieczeństwa (dopuszczalne
obciążenie, zasady prawidłowego trzymania
uchwytów, niezbędna liczba osób do obsługi).
Bezpieczne przeniesienie pacjenta na nosze wymaga
współpracy kilkorga ratowników. Optymalna liczba to 5
osób, ale można również wykonać tę czynność w
mniejszym składzie.
UWAGA! Przy podnoszeniu ręce podkładamy jak
najgłębiej pod pacjenta; niedopuszczalne jest np.
trzymanie za pasek, które doprowadza do powstania
nadmiernej lordozy lędźwiowej.
Ustawienie ratowników w celu
przełożenia pacjenta na nosze
Ewakuacja medyczna
c.d.
Pamiętaj !
Gdy nie ma na miejscu wystarczającej
liczby ratowników do przeprowadzenia
bezpiecznej ewakuacji pacjenta, a
miejsce zdarzenia jest dla
poszkodowanego niebezpieczne
(możliwość pożaru, wybuchu, skażenia -
decyduje straż pożarna) lub jego stan
wymaga natychmiastowej ewakuacji,
należy wynieść pacjenta, za priorytet
uznając ratowanie jego życia. Gdy
natomiast stan rannego jest stabilny, a
miejsce zdarzenia bezpieczne, asekuruje
się kręgosłup szyjny i wykonuje czynności
ratunkowe, oczekując na posiłki (większą
liczbę ratowników).
Przekładanie na nosze
przez tzw. rolowanie
Przekładanie na nosze
przez tzw. rolowanie c.d.
Przekładanie na wsuniętą
deskę (zespół 5 ratowników)
Przekładanie pacjenta na
leżącą obok deskę
Metoda przekładania na
deskę ortopedyczną przez 3
osoby
Układanie na desce
Po położeniu pacjenta na desce należy go umiejscowić
dokładnie na środku. Przemieszczenie pacjenta może
dokonywać się jedynie poprzez wyciąg osiowy, nie wolno
przesuwać poszkodowanego w bok z uwagi na możliwość
traumatyzacji uszkodzonego kręgosłupa
Dwie osoby mogą bezpiecznie jedynie podnieść pacjenta
leżącego na plecach za pomocą noszy podbierających.
Jedna osoba stabilizuje głowę (również po założeniu
kołnierza). Drugi ratownik zapina zamek podbieraków od
strony głowy pacjenta, a następnie przechodzi na drugą
stronę noszy i zwiera obie ich części jak najmocniej
dociskając do podłoża podczas przesuwania.
Dwóch ratowników może również bezpiecznie ewakuować
osobę siedzącą (np. pasażera samochodu). Procedurę tę
mogą bezpiecznie przeprowadzić dwie osoby jedynie przy
użyciu kamizelki Kendricka (KED), która prawidłowo
założona, pozwala na unieruchomienie głowy, klatki
piersiowej i miednicy. Kamizelka KED nadaje się do
zastosowania jedynie wobec pacjentów w dość dobrym
stanie ogólnym, bez znacznych zaburzeń oddychania i
krążenia.
Kamizelka Kendricka
Transport pacjenta po
urazie
Osoby udzielające pomocy zobowiązane są
przestrzegać następujących zasad:
1.
Transport pacjenta urazowego w obrębie
miejsca zdarzenia oraz na oddział
ratunkowy w szpitalu musi się odbywać w
myśl zasady jednych noszy. Zarówno
materac próżniowy, jak i deska
ortopedyczna, są przenikliwe dla promieni
rentgenowskich. Pacjent nie powinien być
przekładany z noszy, na których został
przywieziony, do momentu wykluczenia
urazu kręgosłupa i miednicy.
2.
W przypadku wymiotów u pacjenta
prawidłowo unieruchomionego na desce lub
materacu próżniowym obraca się na bok
całą deskę, a nie głowę poszkodowanego.
Transport pacjenta po
urazie
3.
Do transportu pacjentów z urazami lub z
podejrzeniem urazów nadają się wyłącznie
nosze ortopedyczne, takie jak deska
ortopedyczna czy materac próżniowy. Na
miękkich noszach karetkowych można
przewozić tego typu pacjentów jedynie po
zdjęciu materaca. Nosze podbierające
nadają się jedynie do podniesienia pacjenta
i przełożenia go na właściwe nosze
ortopedyczne. Do ewakuacji pacjenta z
urazami nie nadaje się miękka płachta
ratownicza.
4.
Po położeniu deski ortopedycznej lub
materaca na nosze karetkowe zawsze
należy przypiąć do nich pacjenta.
Transport pacjenta po
urazie
5.
Do transportu pacjenta z ubytkami neurologicznymi
czy porażeniami wynikającymi z urazu kręgosłupa
trwającego powyżej 60 min należy używać
wyłącznie materaca próżniowego. Powoduje on
równomierny nacisk na całą tylną powierzchnię
ciała, w przeciwieństwie do deski ortopedycznej,
która uciska głównie na kolce kości biodrowych,
pośladki i łopatki. Pacjent z porażeniami jest
narażony na bardzo szybkie powstawanie odleżyn,
dlatego tak ważne jest rozłożenie nacisku na
większą powierzchnię.
6.
Pacjenci we wstrząsie powinni być transportowani z
uniesionymi nogami. Istotna jest możliwość
ustawienia noszy karetkowych w pozycji
Trendelenburga; podnoszenie samych nóg u
pacjenta z podejrzeniem urazu miednicy jest
niewskazane.
Transport pacjenta po
urazie
7.
Przytomni pacjenci z dusznością (np.
wynikającą z odmy) powinni mieć uniesiony
tułów. Manewr ten również należy wykonać
przy użyciu całych noszy. Jedynie pacjenta z
wykluczonym urazem miednicy można
przewozić w pozycji półsiedzącej.
8.
Jeżeli na miejscu zdarzenia nie ma
wystarczającej liczby ratowników, aby
bezpiecznie ułożyć pacjenta do transportu
na noszach ortopedycznych, a stan rannego
jest stabilny - należy czekać na posiłki. Gdy
jednak stan poszkodowanego się pogarsza
lub wymaga natychmiastowej interwencji w
szpitalu, trzeba podjąć decyzję o
natychmiastowym transporcie dla ratowania
życia pacjenta.
Transport pacjenta po
urazie
9.
Pacjentów z dusznością pochodzenia
nieurazowego należy przewozić w pozycji
półsiedzącej lub siedzącej, pamiętając o
możliwości szybkiego ułożenia płaskiego w
przypadku pogorszenia stanu pacjenta i
konieczności wykonywania zabiegów
ratowniczych. Niektórym pacjentom z
dusznością pewną ulgę przynosi odgięcie
głowy do tyłu.
10.
Pacjentom z dolegliwościami związanymi
z tzw. ostrym brzuchem znaczącą ulgę
może przynieść ugięcie nóg w kolanach,
pozwalające rozluźnić mięśnie brzucha. W
wypadku towarzyszącego urazu można
jedynie uruchomić funkcję amortyzacji
lawety noszy.
Transport pacjenta po
urazie
11.
Kobiety w widocznej ciąży powinny mieć uniesione
prawe biodro, w miarę możliwości unieść prawą
stronę całych noszy (lub deski, materaca
próżniowego), a nie samo biodro. Podczas
zagrażającego w karetce porodu należy zadbać o
przewożenie ciężarnej przodem do kierunku jazdy,
aby umożliwić personelowi wykonywanie
niezbędnych czynności bez przemieszczania się po
samochodzie.
12.
Każdy pacjent przewożony ambulansem powinien
być przypięty co najmniej trzema pasami
bezpieczeństwa, niezależnie od stanu i pozycji, w
której jest transportowany. Pełne bezpieczeństwo
zapewnia jedynie użycie pasów szelkowych, które
dodatkowo zabezpieczają przed wysunięciem się
pacjenta w wypadku gwałtownego hamowania lub
uderzenia w przód czy tył pojazdu.
Transport pacjenta po
urazie
13.
Należy również zadbać o to aby w ambulansie
znajdowały się składane foteliki dla przewożonych
w pozycji siedzącej dzieci. Jeżeli dziecko nie jest
unieruchomione na noszach, nie powinno jechać
na kolanach matki ani na fotelu dla dorosłych, ale
w foteliku zapewniającym mu maksimum
bezpieczeństwa.
Warto również włączyć do sprzętu karetkowego
specjalną torbę do przewożenia noworodków po
porodzie, który odbył się poza szpitalem. Pozwala
ona na zapewnienie dziecku komfortu cieplnego, a
tym samym zabezpiecza przed powikłaniami
wynikającymi z wyziębienia.
14.
Podczas transportu należy regularnie oceniać
funkcje życiowe pacjenta oraz powtarzać badanie.
Ułożenie na wznak
Z cienką poduszką pod głowę
stosujemy, jeśli nie ma
konieczności zastosowania
jednego ze specjalnych ułożeń.
To ułożenie wymagane jest
podczas sztucznego oddychania
lub masażu serca.
Ułożenie na boku - pozycja
boczna ustalona
Stosujemy u każdego nieprzytomnego
oddychającego samoistnie i mającego
prawidłową akcję serca. Położenie to
zapobiega niedrożności dróg
oddechowych, dodatkowo należy
naciągnąć szyję i odgiąć głowę.
Ułożenie na wznak z
wałkiem pod kolanami
Stosujemy w przypadku zranień
jamy brzusznej i bólów brzucha,
można lekko unieść tułów
Ułożenie
przeciwwstrząsowe
Zalecane nawet przy podejrzeniach rozwijania
się wstrząsu. Chorego kładzie się na plecach
z nogami uniesionymi na wysokość 30-40
cm (nie więcej !). Ułożenia tego nie
stosujemy przy złamaniach miednicy,
uszkodzeniach czaszkowo- mózgowych oraz
uszkodzeniach klatki piersiowej i brzucha
Ułożenie z uniesionym
tułowiem
Stosujemy przy niewielkiej
duszności, urazach czaszkowo-
mózgowych, którym nie
towarzyszy utrata przytomności.
Tułów podciąga się w górę około
30-40
o
, podkładając pod plecy
koce lub poduszki.
Ułożenie półsiedzące
Stosujemy przy ciężkiej duszności
(astma) lub w przypadku
zranienia w obrębie klatki
piersiowej
Bezpieczeństwo
ratowników
Przemieszczanie pacjentów jest ciężką pracą,
niosącą ze sobą ryzyko traumatyzacji układu
kostno-stawowego ratowników. Oprócz kręgosłupa
na urazy narażone są szczególnie ramiona,
nadgarstki, dłonie i stopy. Pracownicy służb
ratowniczych muszą nie tylko dbać o swoją formę
fizyczną (aby zminimalizować ryzyko urazu), ale
również orientować się w sposobach prawidłowego
podnoszenia ciężarów oraz we własnych
możliwościach wykorzystania sprzętu
pomocniczego.
Podczas podnoszenia poszkodowanego z ziemi nie
wolno się schylać! Stojąc jak najbliżej
podnoszonego, należy, jeżeli trzeba, ugiąć nogi w
kolanach, do pozycji kucznej włącznie. Alternatywą
do uginania kolan jest stanięcie okrakiem nad
osobą podnoszoną – taką pozycję można również
uznać za względnie bezpieczną.
Bezpieczeństwo ratowników
c.d.
Właściwe dobranie zespołów
ratunkowych oraz unikanie dużych
dysproporcji wzrostu i masy ratowników
pozwoli bardziej płynne, a tym samym
bezpieczniejsze przeprowadzenie
transportu. Również wspólne ćwiczenia
wpłyną pozytywnie na sprawność
działania i tym samym zmniejszą liczbą
doznawanych kontuzji.
Przed dopuszczeniem pracownika do
ręcznych prac transportowych
pracodawca zobowiązany jest
przeszkolić personel w dziedzinie
bezpieczeństwa i higieny pracy, w
szczególności w zakresie prawidłowych
sposobów podnoszenia ciężarów.