PROGRAM SZCZEPIEŃ JAKO PRZYKŁAD DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH

Szczepionka

►

Preparat pochodzenia

biologicznego,

zawierający żywe, o

osłabionej zjadliwości (

atenuowane

) lub zabite

drobnoustroje

chorobotwórcze lub

fragmenty ich struktury,

czy metabolity;

stosowany w celu

wywołania

odpowiedzi immunologic

znej

(odporności

poszczepiennej -

sztucznej czynnej).

Pochodzenie szczepionek

►

Drobnoustroje używane do produkcji szczepionki pochodzą

z izolowanych szczepów o ustalonych właściwościach - o

zmniejszonej zjadliwości - atenuowane (np. na drodze

wielokrotnych pasaży), zabite lub nie chorobotwórcze dla

gatunku biorcy, np. człowieka (szczepionka BCG przeciw

gruźlicy, wytworzona ze szczepu prątków atakujących

bydło). W celu uśmiercania zarazków wykorzystywanych w

szczepionkach używa się zazwyczaj wysokiej temperatury,

środków chemicznych (fenol, alkohol) lub promieniowania

jonizującego. Szczepienia wykonuje jednorazowo lub z

powtórzeniem w celu uzyskania większego miana

przeciwciał w surowicy (tzw.

booster effect

- dosł.

efekt

wzmacniacza

Typy szczepionek

►

Szczepionki klasyczne:



żywe o pełnej wirulencji. Jedyna do dziś stosowana

(pierwsza w historii) to szczepionka Edwarda Jennera

przeciw

ospie prawdziwej

. Zawiera on wirusa krowianki.



żywe atenuowane - w 1881 wprowadzone przez Ludwika

Pasteura, obecnie przykładem są: BCG,

szczepionka Sabina

MMR

. Ryzyko stanowi możliwość

przejścia atenuowanych szczepów w formę w pełni

wirulentną.



zabite - wywołują odporność krótkotrwałą, zwykle

poprzez

odpowiedź humoralną

. Przykłady: Szczepionka

krztusiec

(Per z Di-Per-Te)



anatoksyny - toksyny pozbawione zjadliwości, lecz o

zachowanych właściwościach antygenowych. Przykład:

szczepionka przeciw

błonicy

tężcowi

z Di-Per-Te.

►

Szczepionki nowej generacji:



żywe atenuowane patogeny zmodyfikowane genetycznie

(najczęściej delecja)



podjednostkowe - antygen danego patogenu na większym nośniku.

Przykład: antygen

Haemophilus influenzae

na cząsteczce

difosforybozylofosforanu (PRPP)



z czystego DNA "wbijana" w komórki szczepionego - słaba

odpowiedź limfocytów TC



w roślinach zakażonych genetycznie modyfikowanymi bakteriami

produkującymi antygen patogenu - brak kontroli dawki antygenu,

niestabilność bakterii (możliwe mutacje).

►

Szczepionki poliwalentne:

Aktualnie coraz częściej stosuje się szczepionki, które

uodparniają przed kilkoma chorobami - są to tzw. szczepionki

skojarzone (poliwalentne). Przykładem takiej szczepionki jest

Di-Per-Te przeciw błonicy, tężca i krztuśca. Ponadto takie

szczepionki dają wyższą odporność niż antygeny podane

osobno.

Szczepionki dzielimy na:



szczepionki swoiste

- zapobiegające

konkretnym jednostkom chorobowym

(bruceloza, wścieklizna, ospa)



szczepionki nieswoiste

- zwiększające

poziom ogólnej odporności (np. preparat

Panodina lub Wetastymina).

Na czym polega działanie

szczepionek?

►

Szczepienie polega na podaniu zabitych lub

żyjących, pozbawionych zjadliwości

mikroorganizmów, celem wywołania swoistej

odpowiedzi immunologicznej. Po zetknięciu się

komórek układu odpornościowego z

antygenami bakterii lub wirusów zawartych w

szczepionce, układ odpornościowy uczy się je

rozpoznawać, eliminuje je oraz "zapamiętuje"

na przyszłość. Wytworzona w ten sposób

odporność może w niektórych przypadkach być

długotrwała, nawet przez całe życie, i można ją

łatwo odnowić poprzez powtórne szczepienie.

Drogi podania szczepionek

►

Większość szczepionek podawana jest w postaci

zastrzyku

, lecz są także takie, które aplikuje się

doustnie

(przeciw poliomyelitis). Można szczepić

drogą wziewną

- rozpylając szczepionkę do nosa

(przeciw grypie). Przeciwko ospie prawdziwej

szczepiono (do 1980 roku, aktualnie nie są

prowadzone powszechne szczepienia) przy pomocy

skaryfikatora

, czyli przyrządu do zadraśnięcia

naskórka (skaryfikacji) lub cienkiej igły, którą

uciskano wielokrotnie powierzchnię skóry.

Przeciwwskazania do

szczepień

►

zaburzenia odporności (przy szczepionkach

atenuowanych)

►

ostre choroby zakaźne

►

ostre choroby z temp. > 38°C

►

okres zaostrzenia choroby przewlekłej

►

alergie na składniki szczepionki

►

ciąża (dotyczy głównie pierwszego trymestru,

przede wszystkim szczepionki atenuowane, głównie

przeciw różyczce).

Program obowiązkowych szczepień

ochronnych

W Polsce szczepień obowiązkowych dokonuje się do

18. roku życia i u osób szczególnie narażonych

(studentów nauk medycznych, pracowników służby

zdrowia i weterynaryjnej, przed niektórymi zabiegami

medycznymi, przed wyjazdem do niektórych krajów

tropikalnych, etc.). Osoba poddawana szczepieniu

powinna być zdrowa.

Główny Inspektorat Sanitarny

ma obowiązek

wprowadzania tzw. Programu Szczepień Ochronnych

(

Program obowiązkowych szczepień ochronnych

) na

każdy rok. Lista ta zawiera spis szczepień

obowiązkowych i zalecanych.

Program szczepień ochronnych

na rok 2008

►

Program Szczepień Ochronnych (PSO) składa się z

następujących części:



I.* Szczepienia obowiązkowe –

kalendarz szczepień

A. Szczepienia obowiązkowe dzieci i młodzieży według

wieku

B. Szczepienia obowiązkowe osób narażonych w

sposób szczególny na zakażenie



II.* Szczepienia zalecane – nie finansowane ze

środków znajdujących się w budżecie Ministra Zdrowia



III. Informacje uzupełniające

I.A. SZCZEPIENIA OBOWIĄZKOWE DZIECI I

MŁODZIEŻY WEDŁUG WIEKU

►

Wiek

w ciągu 24 godzin

po urodzeniu

►

Szczepienie przeciw

WZW typu B –

domięśniowo

(pierwsza dawka)

GRUŹLICY -

śródskórnie

szczepionką BCG

2 miesiąc życia

( 6-8 tydzień)

WZW typu B

–

domięśniowo

(druga

dawka)

BŁONICY, TĘŻCOWI,

KRZTUŚCOWI

(pierwsza

dawka)

- podskórnie lub

domięśniowo

szczepionką DTP

3-4 miesiąc życia

(po 6-8 tygodniach od

poprzedniego szczepienia)

BŁONICY, TĘŻCOWI,

KRZTUŚCOWI

(druga dawka)

- podskórnie lub domięśniowo

szczepionką DTP

POLIOMYELITIS

- podskórnie lub domięśniowo

szczepionką inaktywowaną

IPV poliwalentną (1,2,3 typ

wirusa) (

pierwsza dawka)

zakażeniom HAEMOPHILUS

INFLUENZAE typu b

- domięśniowo lub podskórnie

(druga dawka)

5-6 miesiąc życia

(po 6-8 tygodniach od

poprzedniego szczepienia)

7 miesiąc życia

BŁONICY, TĘŻCOWI,

KRZTUŚCOWI

(trzecia

dawka)

- podskórnie lub domięśniowo

szczepionką DTP

POLIOMYELITIS -

podskórnie lub domięśniowo

szczepionką inaktywowaną

IPV poliwalentną (1,2,3 typ

wirusa) (

druga dawka)

zakażeniom

HAEMOPHILUS INFLUENZAE

typu b

- domięśniowo lub podskórnie

(trzecia dawka)

WZW typu B –

domięśniowo

(trzecia dawka)

13-14 miesiąc

życia

16-18 miesiąc

życia

ODRZE, ŚWINCE,

RÓŻYCZCE

- podskórnie żywą szczepionką

skojarzoną (pierwsza dawka)

BŁONICY, TĘŻCOWI,

KRZTUŚCOWI (czwarta dawka)

- podskórnie lub domięśniowo

szczepionką DTP

POLIOMYELITIS

- podskórnie lub domięśniowo

szczepionką inaktywowaną IPV

poliwalentną (1,2,3 typ wirusa)

(trzecia dawka).

zakażeniom HAEMOPHILUS

INFLUENZAE typu b

- domięśniowo lub podskórnie

6 rok życia

10 rok życia

BŁONICY, TĘŻCOWI,

KRZTUŚCOWI

- domięśniowo

szczepionką

DTaP

zawierająca

bezkomórkowy

komponent krztuśca

POLIOMYELITIS -

doustnie

szczepionką

atenuowaną

poliwalentną

OPV

(1,2,3

typ wirusa)

ODRZE, ŚWINCE,

RÓŻYCZCE

- podskórnie żywą

szczepionką skojarzoną

11 rok życia

12 rok życia

14 rok życia

19 rok życia lub ostatni rok

nauki w szkole

ODRZE, ŚWINCE,

RÓŻYCZCE

- podskórnie żywą

szczepionką skojarzoną

ODRZE, ŚWINCE,

RÓŻYCZCE

- podskórnie żywą

szczepionką skojarzoną

WZW typu B-

domięśniowo,

3-krotnie w cyklu 0; 1; 6

miesięcy

BŁONICY, TĘŻCOWI-

podskórnie lub domięśniowo

szczepionką Td

BŁONICY, TĘŻCOW-

podskórnie lub domięśniowo

szczepionką Td

I. B. SZCZEPIENIA OBOWIĄZKOWE OSÓB NARAŻONYCH W

SPOSÓB SZCZEGÓLNY NA ZAKAŻENIE



Szczepienie

przeciw



WZW typu B

- domięśniowo



Osoby podlegające

szczepieniu

- osoby wykonujące zawody medyczne

narażone na zakażenie,

- uczniowie średnich i policealnych szkół

medycznych, studenci akademii

medycznych i innych uczelni wyższych

kształcących na kierunkach

medycznych, w ciągu pierwszego roku

szkolnego akademickiego,

- osoby z bliskiego otoczenia chorych na

WZW typu B i nosicieli HBV

(domownicy oraz osoby przebywające w

zakładach opiekuńczych,

wychowawczych i zakładach

zamkniętych),



ZAKAŻENIOM

HAEMOPHILUS

INFLUENZAE typu b

- domięśniowo lub podskórnie



BŁONICY

- podskórnie szczepionką

monowalentną (d, D),

lub

skojarzoną ze

szczepionką

przeciwtężcowi (Td, DT)

- dzieciom do ukończenia 2

roku życia nie zaszczepionym

w schemacie

podstawowym od 2 miesiąca

życia - dawkowanie wg

wskazań producenta

szczepionki

- ze wskazań

indywidualnych,

- osoby ze styczności z

chorymi na błonicę,

- w zależności od sytuacji

epidemiologicznej



DUROWI BRZUSZNEMU

- podskórnie szczepionką

monowalentną (Ty), lub

skojarzoną ze szczepionką

przeciwtężcowi (TyT)



WŚCIEKLIŹNIE

- domięśniowo lub

podskórnie



TĘŻCOWI

- podskórnie

- ze wskazań indywidualnych,

- w zależności od sytuacji

epidemiologicznej.

- ze wskazań indywidualnych,

osoby podejrzane o zakażenie

wirusem

wścieklizny.

ze wskazań indywidualnych,

osoby narażone na

zakażenie tężcem,

- w zależności od sytuacji

epidemiologicznej.

II. SZCZEPIENIA ZALECANE

NIEFINANSOWANE ZE ŚRODKÓW ZNAJDUJĄCYCH SIĘ W BUDŻECIE

MINISTRA ZDROWIA

►

Szczepienie przeciw



WZW typu B

- domięśniowo;

dawkowanie i cykl szczepień wg

wskazań producenta szczepionki

►

Szczególnie zalecane

osobą

- osobom, które ze względu na tryb

życia lub wykonywane zajęcia są

narażone na zakażenia

związane z uszkodzeniem ciągłości

tkanek lub poprzez kontakt

seksualny,

- przewlekle chorym o wysokim

ryzyku zakażenia nieszczepionym w

ramach szczepień obowiązkowych,

- chorym przygotowywanym do

zabiegów operacyjnych,

- dzieciom i młodzieży, nie objętym

dotąd szczepieniami

obowiązkowymi,

- osobom dorosłym, zwłaszcza w

wieku starszym.



WZW typu A

- domięśniowo;

dawkowanie i cykl

szczepień wg

wskazań producenta

szczepionki

osobom wyjeżdżającym

do krajów o wysokiej i

pośredniej endemiczności

zachorowań na

WZW typu A,

- osobom zatrudnionym

przy produkcji i dystrybucji

żywności, usuwaniu

odpadów

komunalnych i płynnych

nieczystości oraz przy

konserwacji urządzeń

służących temu celowi,

- dzieciom w wieku

przedszkolnym, szkolnym i

młodzieży, które nie

chorowały na WZW typu A



ODRZE, ŚWINCE,

RÓŻYCZCE

- podskórnie; dawkowanie

wg wskazań producent

- osobom nie szczepionym

przeciw odrze, śwince i

różyczce w ramach szczepień

obowiązkowych należy podać

dwie dawki szczepionki w

odstępie co najmniej 4 tygodni.

U osób

wcześniej szczepionych przeciw

odrze lub różyczce

szczepionkami

monowalentnymi należy

traktować jako szczepienie

przypominające,

- młodym kobietom, zwłaszcza

pracującym w środowiskach

dziecięcych (przedszkola,

szkoły,

szpitale, przychodnie), dla

zapobiegania różyczce

wrodzonej szczególnie

nieszczepionym w 13

roku życia lub, jeżeli od

szczepienia podstawowego w

13 roku życia minęło więcej niż

10 lat.



GRYPIE

- dawkowanie i cykl szczepień

wskazań producenta

szczepionki



KLESZCZOWEMU ZAPALENIU

MÓZGU

- dawkowanie i cykl szczepień wg

wskazań producenta szczepionki

ze wskazań klinicznych i

indywidualnych:

- przewlekle chorym (astma,

cukrzyca, niewydolność układu

krążenia, oddychania, nerek),

- w stanach obniżonej odporności,

- osobom w wieku powyżej 55 lat,

ze wskazań

epidemiologicznych:

- pracownikom ochrony zdrowia,

szkół, handlu, transportu, oraz

innym osobom narażonym na

kontakty z dużą liczbą ludzi

przebywającym na terenach o

nasilonym występowaniu tej

choroby: w szczególności osobom

zatrudnionym przy eksploatacji

lasu, stacjonującemu wojsku,

funkcjonariuszom straży pożarnej

i granicznej, rolnikom, młodzieży

odbywającej praktyki oraz

turystom i uczestnikom obozów i

kolonii.

Historia szczepień

►

1796

ospa

►

1882

wścieklizna

►

1890

tężec

błonica

►

1892

cholera

►

1897

dżuma

►

1926

krztusiec

►

1927

gruźlica

►

1932

żółta febra

►

1945

grypa

►

1952

polio

►

1964

odra

►

1967

świnka

►

1970

różyczka

►

1974

ospa wietrzna

►

1978

zapalenie opon mózgowych

►

1981

wirusowe zapalenie wątroby typu B

HBV

►

1985 bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

►

1992 wirusowe zapalenie wątroby typu A - HAV

►

1998 borelioza (później wycofana z powodu objawów ubocznych)

►

2004 wirus brodawczaka ludzkiego

Odporność poszczepienna

►

Odporność poszczepienna

jest odpornością czynną,

tzn. po immunizacji

antygenem w organizmie

biorcy powstają

przeciwciała; inaczej, niż w

przypadku podania

gotowych przeciwciał w

postaci surowicy (odporność

bierna).



Odporność poszczepienna

utrzymuje się od kilku

tygodni do kilku lat, w

zależności od:

►

rodzaju szczepionki

(atenuowana, żywa, zabita),

►

ilości przebytych szczepień

(rewakcynacja),

►

stanu ogólnego biorcy w

chwili szczepienia

(zarobaczenie, infekcje,

kondycja), itp.

Document Outline