GNILNE I SWOISTE 

ZAKAŻENIA 

CHIRURGICZNE

STANY ZAGROŻENIA ŻYCIA 

 W CHIRURGII

ZGORZEL GAZOWA 

(GANGRAENA 

EMPHYSEMATOSA)

• Zakażenie wywołane przez bakterię 

Clostridium perfringens, która rośnie i 

rozwija się bardzo szybko w środowisku ubogim 

w tlen.

• Clostridium perfringens  jest Gram-dodatnią, 

beztlenową laseczką, wytwarzającą zarodniki 

należącą do rodzaju Clostridium. 

• C. perfringens jest wszechobecna w 

środowisku i może być odnaleziona jako 

normalny składnik kompostu, osadu dennego, 

układu pokarmowego człowieka i innych 

kręgowców, a także u owadów oraz w glebie 

POSTACIE ZGORZELI GAZOWEJ:

1. W TKANCE PODSKÓRNEJ:

–

wytwarzany gaz z obumarłych i 
obumierających tkanek wywołuje obrzęk, 
bladość lub zasinienie, ochłodzenie skóry

–

charakterystyczne trzeszczenie podczas 
dotyku

2. W MIĘŚNIACH POD POWIĘZIAMI:

–

skóra może być nie zmieniona

–

z rany wydziela się skąpa brunatna wydzielina 
(pęcherzyki gazu można wykryć RTG)

ZGORZEL GAZOWA

Rozwija się ona w ciągu kilku 

godzin lub dni.

OBJAWY ZGORZELI GAZOWEJ

• OBJAWY MIEJSCOWE: w okolicy rany 

pojawia się obrzęk i zaczerwienienie, dookoła 

występują pęcherze wypełnione gazem i 

wysiękiem ropnym o zapachu gnilnym.

Pęcherzyki gazu są wyczuwalne palpacyjnie i 

widoczny w badaniu RTG

•  OBJAWY OGÓLNE: przyspieszenie tętna, 

spadek ciśnienia krwi, zamroczenie, 

zaburzenia świadomości, wstrząs, twarz 

ziemista, gorączka może nie występować. 

ZAPOBIEGANIE ZGORZELI 

GAZOWEJ

– dokładne wycięcie tkanek martwych podczas 

chirurgicznego opracowania rany

– pozostawienie podejrzanej rany do powtórnego 

zeszycia lub gojenia się przez ziarninowanie, 

– drenowanie rany
– usunąć ciała obce i unieruchomić kończynę
– kontrolować okolicę rany
– duże dawki penicyliny krystalicznej, 

cefalosporyny II i III generacji

LECZENIE ZGORZELI GAZOWEJ

– antybiotyki
– nacięcie obumarłych tkanek
– szerokie nacięcie tkanek sąsiednich by stworzyć jak 

największy dopływ tlenu z powietrza

– niekiedy odjęcie kończyny
– leczenie tlenem w komorze hiperbarycznej (wytwarzane 

nadciśnienie tlenowe)

– duże dawki surowicy przeciwzgorzelinowej 
– izolacja 
– stosowanie reżimu sanitarnego aby nie przenieść 

zakażenia na rany innych pacjentów

– kontrola parametrów życiowych (tętno, ciśnienie, 

oddech, świadomość, temperatura ciała)

– wysokoenergetyczne odżywianie

ZAKAŻENIA SWOISTE

Są to zakażenia wywołane przez 

drobnoustroje, z których każdy 

jest swoisty dla danego rodzaju 

schorzenia.

RODZAJE ZAKAŻEŃ:
A.

OSTRE:

- tężec
B. PRZEWLEKŁE:
- gruźlica, promienica, kiła 

TĘŻEC (TETANUS)

•  schorzenie powstające na skutek zarażenia 

laseczkami beztlenowych bakterii Clostridium tetani. 

Znajdują się one w postaci zarodników w ziemi, 

kurzu, kale zwierząt i ludzi. 

• bakterie rozwijające się w ranie. nie przedostają się 

do krwi, tylko wydzielają toksyczne związki, które 

uszkadzają układ nerwowy. 

• okres wylęgania, czyli czas od momentu zakażenia 

do wystąpienia pierwszych objawów wynosi od 3 do 

50 dni. najczęściej mieści się w przedziale od 5-10 

dni 

• toksyna tężcowa (tetanospazmina) wywołuje skurcze 

mięśni, dochodzi do zaburzeń oddychania i połykania 

a wreszcie do uogólnionego skurczu wszystkich 

mięśni  

OBJAWY ZWIASTUJĄCE ZAKAŻENIE 

TĘŻCEM (objawy poprzedzające 

wystąpienie choroby)

– niepokój, 
– bezsenność, 
– złe samopoczucie, 
– bóle głowy
– pocenie się, ziębnięcie, gorączka
– bóle w ranie, mrowienie

OBJAWY KLINICZNE TĘŻCA

 wzmożone napięcie mięśni szyi i karku- pierwsze 

objawy;

 skurcz żwaczy, który utrudnia otwarcie ust 

(szczękościsk);

 skurcz mięśni mimicznych, co nadaje twarzy 

charakterystyczny wyraz szyderczego uśmiechu 

(risus sarconicus);

 skurcz mięśni tułowia- przewaga mięśni grzbietu nad 

mięśniami zginającymi tułów (łukowate wygięcie 

kręgosłupa- oparcie na potylicy i pośladkach)

 zaburzenia połykania
 kurcze mięśni oddechowych i zapalenie płuc
 bolesne skurcze mięśni prążkowanych całego ciała

PAMIĘTAJ!

U OSOBY ZAKAŻONEJ TĘŻCEM NALEŻY 

ZASTOSOWAĆ OCHRONĘ PRZED 
BODŹCAMI WZROKOWYMI I 
ŚWIETLNYMI- ponieważ nawet 
niewielki bodźce wzrokowe i 
słuchowe mogą wywołać skurcze 
wielu mięśni i drgawki.

ZAPOBIEGANIE ZAKAŻENIU TĘŻCEM

– wycięcie rany – wycięcie martwych lub 

niedokrwionych tkanek w granicach żywych i 

dobrze ukrwionych

– właściwe miejscowe leczenie rany
– usprawnienie usuwania wydzieliny z rany
– antybiotyki
– anatoksyna tężcowa
– antytoksyna tężcowa
– preparaty immunoglobuliny ludzkiej pochodzące 

z krwi zdrowych dawców czynnie uodpornionych 

przeciw tężcowi (zawierają gotowe przeciwciała 

przeciw tężcowi) – TETABULIN, TETAGAM

ANATOKSYNA I ANTYTOKSYNA 

TĘŻCOWA

Anatoksyna tężcowa -  odzjadliwiona toksyna tężcową, 

powodującą czynne powstawanie przeciwciał w organizmie 

ludzkim dając trwałą, czynną i wieloletnią odporność.

ANTYTOKSYNA TĘŻCOWA KOŃSKA 
(ANTITOXINUM TETANICUM EQUINUM) – SUROWICA 

PRZECIWTĘŻCOWA 

antytoksyna tężcowa w postaci liofilizowanej 3000 j. m.
ampułka z rozpuszczalnikiem – woda do iniekcji po 2 ml
CEL STOSOWANIA – swoista zdolność zobojętniania toksyny 

wytwarzanej przez CLOSTRIDIUM TETANI. 

Powoduje ona wystąpienie odporności nabytej biernej (podanie 

gotowych przeciwciał). 

PROFILAKTYKA TĘŻCA

• Profilaktyka pierwotna -  zgodnie z kalendarzem szczepień

• Profilaktyka wtórna - po zaistnieniu zranienia

– jeśli od zakończenia pełnego szczepienia podstawowego lub 

ostatniej dawki przypominającej minął mniej niż rok, a rana 

jest nieduża i nie zanieczyszczona, nie stosuje się 

profilaktyki swoistej.

– jeśli odstęp ten wynosi 1-8 lat, podaje się dawkę 

przypominającą anatoksyny (1 ml podskórnie).

– wobec osób, które: 

- nie były uprzednio szczepione lub szczepienie podstawowe 

było niepełne, 

- nie znają terminów szczepień, 

- ostatnią dawkę szczepienia podstawowego lub 

przypominającego otrzymały przed ponad 8 laty, 

- uległy zranieniom szczególnie ciężkim lub podejrzanym o 

masywne zakażenie obowiązuje szczepienie anatoksyną i 

antytoksyną. 

LECZENIE TĘŻCA

– surowica przeciwtężcowa (antytoksyna 

tężcowa)

– leki zwiotczające
– oddech zastępczy
– żywienie do- i pozajelitowe
– antybiotyki 
– chirurgiczne opracowanie rany

WŚCIEKLIZNA (RABIES)

1. ETIOLOGIA

- wywołana przez reowirus zawierający RNA

- choroba jest przenoszona przez zakażoną 

ślinę lub kontakt z tkanką nerwową zwierząt

2. PATOGENEZA

- wirus wścieklizny rozprzestrzenia się 

poprzez płytkę ruchową wzdłuż nerwów 

obwodowych do rdzenia kręgowego, a 

następnie do OUN, gdzie się namnaża

- okres wylegania wynosi średnio 35-64 dni

OBJAWY ZAKAŻENIA WŚCIEKLIZNĄ

• mrowienie, kłucie, pieczenie w miejscu 

pokąsania;

• gorączka,
• bóle głowy, 
• zaburzenia mowy,
• omamy wzrokowe i słuchowe,
• naprzemienne napady szału lub 

depresji. 

Choroba kończy się śmiercią 

POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU POGRYZIENIA 

PRZEZ NIEZNANE ZWIERZĘ

– chirurgiczne opracowanie rany

– uodpornienie czynne – szczepionka- s

zczepionka z 

ludzkich komórek diploidalnych(hDCV)- jest podawana w 

pięciu dawkach- w 0, 3. 7. 14. 28 dniu

– uodpornienie bierne – surowica przeciw 

wściekliźnie

immunoglobulina hiperimmmunizowana przeciwko 

wściekliźnie (RIG) podawana jest: 20 j. m./ kg m. c., 

połowę dawki podaje się nasiękowo w miejsce 

narażenia na zakażenie oraz pozostałą połowę 

domięśniowo.

       -  profilaktyka przeciwtężcowa

ZALECENIE

KAŻDY PACJENT PODEJRZANY O 

WŚCIEKLIZNĘ POWINIEN ZOSTAĆ 

PRZYJĘTY NA ODDZIAŁ PRZYPADKÓW 

NAGŁYCH NA LECZENIE 

PODTRZYMUJĄCE.