Podstawy ergonomii i fizjologii pracy

Ergonomia - definicja

Ergonomia:

dyscyplina naukowa i działalność

praktyczna zmierzające do zaprojektowania

takiego obiektu technicznego, aby był on:



produktywny i bezpieczny,



łatwy do nauki, obsługi i serwisowania,



estetyczny, wygodny i przyjemny w użyciu.

Obiekty:



stanowiska pracy: maszyny, urządzenia,

oprogramowanie,



artykuły konsumenckie, organizacje i usługi.

Cel:

dopasowanie obiektu do potrzeb i ograniczeń

użytkownika:



aspekt techniczny, organizacyjny i ekonomiczny,



aspekt marketingowo-finansowy.

Ergonomia wchodzi w skład grupy nauk o

pracy, do której zalicza się m.in.:



prakseologię,



organizację i zarządzanie,



socjologię pracy,



fizjologię pracy,



działy ekonomi szczegółowej - ekonomiki:

- przemysłu,

- transportu i łączności,

- rolnictwa,

- handlu i usług,

- przedsiębiorstw,

- pracy.



Istnieją naturalne ograniczenia

psychosomatyczne ustroju ludzkiego, których

nie daje się przekroczyć ani przez kształcenie,

ani przez praktykę, ani przez uruchomienie

bodźców materialnych i niematerialnych,

wymagających najwyższego wysiłku woli czy

najsilniejszych napięć emocjonalnych.



W sytuacji kiedy właściwości

psychofizjologiczne człowieka nie pozwalają

mu na sprawne wykonanie pracy, należy

dokonać zmian technicznych,

technologicznych lub też organizacyjnych na

stanowisku pracy.

ERGONOMIA

Może być określana jako

interdyscyplinarna nauka, zajmująca

się przystosowywaniem narzędzi ,

maszyn, środowiska i warunków pracy

do autonomicznych i psychofizycznych

cech i możliwości człowieka,

zapewniając sprawne, wydajne i

bezpieczne wykonanie przez niego

pracy, przy stosunkowo niskim koszcie

biologicznym.

W ergonomii dominującym elementem jest

CZŁOWIEK.

Powyższe założenie stanowi podstawę

podziału dyscyplin składowych ergonomii

na dwie grupy nauk ;



dotyczących człowieka ( społecznych i

medycznych ) – badają i przystosowują

„element ludzki ”



dotyczących techniki ( technicznych i

ekonomiczno- organizacyjnych )- badają i

dostosowują „ element techniczny ”

Wspólnym celem jest zrównoważony stan

układu człowiek – maszyna i

niezawodność jego funkcjonowania.

Określa się jako zapewnienie

człowiekowi dobrego życia,

zadowolenia, poczucia

bezpieczeństwa i komfortu

psychicznego, jakiego może on

doznawać z chwilą z chwilą

stworzenia mu optymalnych

warunków do pracy, wypoczynku i w

ogóle do życia.

NAJWAŻNIEJSZE DYSCYPLINY

KSZTAŁTUJĄCE DOROBEK

WSPÓŁCZESNEJ ERGONOMII TO :



fizjologia pracy



psychologia pracy



antropologia



organizacja pracy



nauki techniczne



medycyna pracy



ochrona środowiska



bionika



pedagogika pracy



socjologia pracy



estetyka



prawo ergonomiczne

ZADANIA ERGONOMII

ERGONOMIA – może uczynić wiele

dla poprawy jakości życia człowieka

przez :

permanentne i sterowane przez

naukę stwarzanie najkorzystniejszych

warunków do niezawodnego

funkcjonowania układu człowiek –

technika dzięki obustronnemu

przystosowaniu jego elementów.

Opracowanie planów i programów działań

dla nauk technicznych, aby dostosowywać

technikę nie tylko do możliwości

psychofizycznych człowieka, lecz także do

jego potrzeb i oczekiwań

Opracowanie planów i programów działań

dla nauk społecznych, aby przygotować

człowieka do roli nie tylko twórcy techniki

ergonomicznej, ale także do roli

konsumenta, umiejącego z niej korzystać i

doceniać jej wartości.

Korzyści z wdrażania badań

ergonomicznych:



zmniejszenie znaczenia różnic

indywidualnych, tzn. im bardziej cechy

maszyn , urządzeń i narzędzi są

przystosowane do przeciętnych możliwości

człowieka, tym większa jest liczba osób,

mogących te maszyna obsługiwać i tym

mniejsza jest potrzeba badań selekcyjnych,

eliminujących osoby o mniejszej sprawności

fizycznej i psychicznej



zmniejszenie znaczenia czynnika szkolenia

zawodowego, tzn. krótsze szkolenie umożliwia

osiągnięcie niezbędnej sprawności zawodowej



zmniejszenie zmęczenia pracą



zwiększenie wydajności pracy



zapobieganie patologicznym skutkom

wykonywania pracy, ograniczenie ilości

chorób zawodowych



zmniejszenie liczby wypadków przy pracy

– szacuje się , że około 85% wypadków

wiąże się z działalnością człowieka, a

przede wszystkim z nieodpowiednim

zsynchronizowaniem maszyn z

możliwościami psychofizycznymi

człowieka.

Zastosowanie ergonomii wg miejsca i dziedzin

działalności

Miejsce

Działalność

Środowisko

Ekologia człowieka

Medycyna społeczna

Inżynieria biośrodowiskowa

Przemysł

Projektowanie i planowanie

Inżynieria przemysłowa

Inżynieria ludzka

Cybernetyka

Automatyzacja

Ergonomia zarządzania

Ergonomia wyrobów przemysłowych

Ochrona zdrowia pracowników

Higiena przemysłowa

Medycyna pracy

Dziedziny działalności

gospodarczej i

społecznej

Budownictwo mieszkaniowe,

urbanistyka i urbanizacja

Komunikacja i transport, medycyna

lot. itp.

Elementy systemu

ergonomicznego

CZŁOWIEK (operator):



minimalne wymagania fizyczne i psychiczne,

ograniczenia



odczuwanie uciążliwości i zagrożeń, wahania

efektywności



rytmy wydajności, stan psychiczny



techniki szkolenia i rozwoju umiejętności

OBIEKT TECHNICZNY (maszyna):



instalacja, sygnalizacja, sterowanie, przepływ

informacji



wspomaganie procesów decyzyjnych i

diagnostycznych



odporność na błędy ludzkie

ORGANIZACJA PRACY:



struktury zarządzania, rozdział zadań, planowanie



zmianowość, podporządkowanie, zakres autonomii



praca grupowa, komunikowanie się, kreatywność

Zakres projektowania

ergonomicznego

. Metody i organizacja pracy



metody pracy, podział zadań i odpowiedzialności



dopasowanie struktury produkcyjnej



techniki kierowania personelem

2. Wyposażenie techniczne



sprzęt, narzędzia, oprzyrządowanie



oprogramowanie, wspomaganie i pomoc

3. Środowisko pracy



przestrzeń,



oświetlenie, mikroklimat, zanieczyszczenia



hałas, drgania, promieniowanie, pola e-m,

elektryczność statyczna

4. Personel



rozwój kwalifikacji i umiejętności



techniki doboru i selekcji

Integracja czynników:

•TECHNIKA

•ORGANIZACJA

•LUDZIE

•ŚRODOWISKO

•EKONOMIA

Techniki badań ergonomicznych

Podstawowe techniki badań:



obserwacja, chronometraż, rejestracja czasu



cyklogramy, wykresy i karty przebiegu



analiza dokumentacji i wypadków (awarii, napraw)



makietowanie, testy z udziałem użytkowników



modele matematyczne i symulacyjne



kwestionariusze, ankiety, wywiady



testy psychologiczne

Źródła danych do projektowania



literatura i bazy danych



wyniki testów i doświadczeń laboratoryjnych



doświadczenia z przemysłu (praktyka

eksploatacyjna)

DZIAŁANIA ERGONOMICZNE W

SFERZE TECHNIKI

Dostosowanie techniki do człowieka jest procesem

ciągłym i dynamicznym z uwagi na to , że wraz z

upływem czasu zmieniają się potrzeby i wymagania

człowieka ( zwłaszcza ze sfery psychicznej ) , a

jednocześnie człowiek też się dostosowuje i uczy żyć

w stechnicyzowanym środowisku.

Inżynierom i technikom, na których spoczywa

obowiązek dostosowania techniki do człowieka,

potrzebne są :

- odpowiedni poziom wiedzy ergonomicznej,

- motywacja ,

- takie metody projektowania, które stwarzają

największe prawdopodobieństwo uzyskania rozwiązań

technicznych i organizatorskich zgodnych z

wymaganiami i zaleceniami ergonomii.

Ergonomia korekcyjna i koncepcyjna



Ergonomia korekcyjna

– korekta warunków pracy

dokonywana jest na drodze modernizacji

istniejących i pracujących maszyn i urządzeń oraz

wprowadzaniu elementów zabezpieczających

ludzi przed niekorzystnymi wpływami środowiska

pracy.



PRZESZKODY W STOSOWANIU

Działania tego typu mają już uznaną renomę i są

stosowane najczęściej .Spotykają się one jednak z

tak poważnymi ograniczeniami natury

technicznej, organizacyjnej i ekonomicznej, że ich

efektywność jest stosunkowo niska, a koszty z

reguły wysokie.



Ergonomia koncepcyjna

– celem jest takie

zaprojektowanie narzędzia, urządzenia, maszyny czy

też całego obiektu przemysłowego, aby spełniał on

podstawowe wymagania ergonomii. Łatwiej przy

nowoczesnej technice wprowadzać wymogi

ergonomiczne do koncepcji projektu niż korygować

stan rzeczywisty.



BARIERY PSYCHOLOGICZNE DO POKONANIA

- przekonanie wewnętrzne projektanta, niczym nie

uzasadnione, o tym ,że problem przed którym staje

jest niemożliwy do rozwiązania lub nierealny

- tendencje do preferowania stereotypowych,

tradycyjnych i często przestarzałych rozwiązań

- obawa przed nowością i niechęć do podjęcia

ryzyka

- bariera organizacyjna ( trudności w

zorganizowaniu zespołu specjalistów z różnych

dziedzin i koordynowaniu ich pracy).

Obszary badań ergonomicznych

Stanowiska pracy i warunki pracy:

maszyny, urządzenia, oprogramowanie i techniki informacyjne



wykonywanie pomiarów i określanie dopuszczalnych wartości

(norm) intensywności czynników tworzących materialne środowisko

pracy



określenie wpływu tych czynników na samopoczucie i zdrowie

człowieka – badania diagnostyczne i prognozowane



określenie sposobów eliminacji uciążliwości i zagrożeń oraz

realizacja projektów korygujących warunki pracy

Wyroby konsumenckie:



zapewnienie optymalnej funkcjonalności obiektu technicznego



dostosowanie wymiarów obiektów (produktu, wyrobu) do wymiarów

ciała człowieka, zapewnienie bezpieczeństwa i komfortu

użytkowania



eliminowanie negatywnego wpływu obiektu na warunki środowiska



dbałość o estetykę i atrakcyjność obiektu technicznego (wyrobu)

Usługi:



analiza czynników satysfakcji klienta (konsumenta, użytkownika)



określenie wpływu systemu usługowego na samopoczucie człowieka

Document Outline