Budowa i fizjologia skóry

Skóra składa się z trzech 

warstw

• Naskórka
• Skóry właściwej
• Tkanki podskórnej

Naskórek (Epidermis)

1.

Warstwa podstawna (Stratum 

Basale) – zwana rozrodczą, jest 

najniżej położoną warstwą, składa się:

• Warstwy keratynocytów- 

wytwarzanie włóknistego białka 

(keratyny),następuje ciągła odnowa 

naskórka

• Melanocytów- wytwarzają melaninę
• Komórek Langerhansa- biorą udział 

w procesach immunologicznych

Naskórek

2. Warstwa kolczysta (Stratum 

Spinosum):

• Zbudowana jest z kilku warstw 

komrek, które ulegają spłaszczeniu w 

miarę przesuwania się ku górze

• Desmogleina- substancja cementująca 

przylegające do siebie desmosomy

Powyższe warstwy noszą nazwę warstwy 

Malpighiego

Naskórek

3. Warstwa ziarnista (Stratum 

Granulosum)

• Składa się z kilku warstw 

wrzecionowatych komórek o 
spłaszczonych jądrach wypełnionych 
ziarnami keratohialin – produkt 
pośredni w wytwarzaniu keratyny

Naskórek

4. Warstwa jasna lub pośrednia 

(Stratum Lucidum lub 
Intermediale)

• Utworzona ze ściśle przylegających 

keratynocytów, bardzo cienka

• Ma duże znaczenie w zaburzeniach 

rogowacenia 

Naskórek

5. Warstwa rogowa (Stratum 

corneum)

• Składa się z kilku warstw spłaszczonych 

komórek, pozbawionych jąder, 
przylegających do siebie w dolnych 
warstwach, ulegających złuszczeniu

• Okres przejścia keratynocytu zwarstwy 

podstawnej do momentu złuszczania 
się trwa od 26-28 dni

Płaszcz lipidowy

Znajduje się na powierzchni warstwy 

rogowej, jest mieszaniną:

• Łoju – wydzielanego przez gruczoły 

łojowe (około 2g dziennie)

• Lipidów – pochodzących z komórek 

naskórka

Płaszcz lipidowy

• Zawiera: woski, tłuszcze, kwasy 

tłuszczowe i węglowodory

• Grubość płaszcza lipidowego jest 

zmienna w różnych okresach życia

• Reguluje procesy wchłaniania i 

przenikania do skóry składników 

rozpuszczalnych w wodzie i tłuszczach

• Niszcząco na płaszcz działają mydło i 

detergenty

Płaszcz lipidowy

• Odnowa płaszcza lipidowego trwa 

około godziny

• Kwaśny odczyn powierzchni skóry pH 

4,2-5,6 zabezpiecza przed 
uszkadzającymi czunnikami 
chemicznymi, bakteriami i grzybami

• Z cieniutką warstwą potu tworzy 

barierę zwaną płaszczem 
hydrolipidowym

Skóra właściwa (Corium 

Dermis)

Jest odzielona od naskórka błoną 

podstawną i składa się z:

• Włókien tkanki łącznej
• Komórek łącznotkankowych (fibrocyty, 

fibroblasty- wytwarzają kolagen, 
histocyty, komórki tuczne, pojedyncze 
limfocyty

• Naczyń krwionośnych
• Przydatków skóry

Skóra właściwa

Granica skórno-naskórkowa ma przebieg 

falisty, rozróżnia się dwie warstwy:

• Warstwę brodawkową (stratum 

papillare)- obejmującą brodawki 
skóry zawierające liczne drobne 
naczynia krwionośne

• Warstwę siateczkową (stratum 

reticulare)-obejmującą głębsze 
warstwy, aż do tkanki podskórnej, ma 
bardziej zbity kolagen

Skóra właściwa

Podścielisko łącznotkankowe składa się 

z trzech rodzajów włókien:

• Kolagenowych
• Sprężystych
• Retikulinowych

Tkanaka podskórna

Stanowi podporę skóry i pełni rolę 

ochronną w przypadku urazów 

mechanicznych. Zbudowana jest z :

• Zraziki tłuszczowe złożone z komórek 

tłuszczowych oddzielonych tkanką 

łączną

• W przestrzeniach międzyzrazikowych 

znajdują się części wydzielnicze 

gruczołów potowych, naczynia 

krwionośne i włókna nerwowe

Przydatki skóry

Przydatki są to dodatkowe twory skóry, 

do których zalicza się:

1. Gruczoły łojowe.
2. Gruczoły potowe.
3. Włosy.
4. Paznokcie.

Przydatki skóry

Gruczoły łojowe:

• Należą do gruczołów holokrynowych- 

proces wytwarzania łoju łączy się z 

niszczeniem komórek wydzielniczych

• W skład łoju wchodzą kwasy tłuszczowe

• Wydzielanie łoju podlega wahaniom w 

różnych okresach życia (duże u 

noworodków, mniejsze u 5latków, 

wzrasta w okresie pokwitania, powyżej 

40roku życia zmniejsza się znacznie

.

Przydatki skóry

• Gruczoły towarzyszą prawie zawsze 

mieszkom włosowym

• Czynność gruczołów łojowych podlega 

wpływom hormonalnym: estrogeny i 
antyandrogeny zmniejszają 
wydzielanie łoju zarówno u kobiet jaki 
i u mężczyzn, testosteron i 
progesteron powodują wzmożone 
wydzielanie oraz przerost

Przydatki skóry

Gruczoły potowe są gruczołami cewkowymi i 

dzielą się na:

• Gruczoły ekrynowe: czynne od 

urodzenia- są gruczołami małymi 
wydzielającymi pot bez zniszczenia 
komórek gruczołowych; odgrywają rolę w 
regulacji cieplnej.

• Gruczoły apokrynowe: duże, czynność 

rozpoczyna się w okresie pokwitania, 
umiejscowione w okolicach wtórnych cech 
płciowych, nie biorą udziału w 
termoregulacji

Czynności skóry

• Właściwości ochronne w stosunku do 

czynników mechanicznych, 
fizycznych, chemicznych, 
bakteryjnych

• Regulacja ciepła
• Regulacja wodno- elektrolitowa
• Czynność resorbcyjna
• Czynność recepcyjna

Czynności skóry

1. Czynności obronne na bodźce 

mechaniczne:

• Przerastanie warstwy rogowej- pod 

wpływem ciągłego ucisku

• Falisty układ brodawek skórnych zapewnia 

odporność na ucisk i rozciąganie

• Włókna kolagenowe- wytrzymałość
• Włókna sprężyste- elastyczność
• Tkanka podskórna stanowi podściókę, 

która osłabia urazy mechaniczne

Czynności skóry

2.

Czynności obronne na bodźce 

fizyczne:

• Na promienie UV- tworzenie 

barwnika, który częściowo pochłania, 

częściowo rozprasza promienie oraz 

zgrubienie warstwy rogowej

• Na bodźce ciepła i zimna- w 

przypadku wzrostu temperatury 

naczynia krwionośne rozszerzają się, 

przepływająca krew ulega oziębieniu

Czynności skóry

3. Czynność obronna na bodzce 

chemiczne

• Warstwa rogowa naskórka
• Płaszcz lipidowy naskórka
• Kwaśne oddziaływanie powierzchni 

skóry

Czynności skóry

4.

Czynność obronna przed 

bakteriami

• Nieuszkodzona warstwa rogowa 

naskórka

• Wysychanie powierzchniowe skóry ma 

ważne znaczenie w obronności skóry 

przed bakteriami, szybciej znikają ze 

skóry suchej

• Kwaśny płaszcz tłuszczowy skóry 

działa bakteriostatycznie w stosunku 

do bakterii chorobotwórczych

Czynności skóry

5. Czynność regulacji ciepła polega 

głównie na utracie ciepła drogą:

• Pocenia- występuje w wysokiej temperaturze 

lub w następstwie dużego wysiłku fizycznego

• Parowania- które jest zjawiskiem stałym i nie 

występuje tylko w powietrzu nasyconym 

parą lub w wilgotnym klimacie

• Przewodnictwa- oddawania ciepła otoczenia
• Przewiewu niewidocznego- jest to utrata 

ciepła poprzez niewidoczną parę, przez co 

nie następuje utrata rozpuszczonych w niej 

związków jak przy poceniu

Czynności skóry

6. Czynność resorbcyjna:
Przepuszczalność zależy od:
• Jej właściwości osobniczych
• Rodzaju substancji wchłaniania i 

rozpuszczalnika

Przenikanie odbywa się przez:
• Gruczoły i mieszki włosowe
• Przez przestrzeń międzykomórkową
• Przez błonę komórkową

Czynności skóry

Czynniki zwiększające przenikanie 

przez skórę:

• Temperatura i przegrzanie skóry 
• Wilgotność skóry (kompresy)
• Złuszczanie warstwy rogowej (środki 

keratolityczne)

• Masaż (zwiększanie przenikania 

przez mieszki włosowe)

Melanogeneza

Melanocyty- komórki syntetyzujące 

melaninę, komórki te mają dwie lub 
więcej wypustek, w których zmienna 
liczba melanosomów (ziaren 
zawierających melaninę)

Różnica barwy skóry zależą od 

aktywności melanocytów

Melanina- barwnik skóry i włosów 

Melanogeneza

1. Czynniki wpływające 

uczynniająco na melanogenezę

• Promienie nadfioletowe i stany 

zapalne

• Metale i metaloidy
• Hormon przysadki mózgowej
• Hormony płciowe (estrogeny) i 

tarczycy

Melanogeneza

2. Czynniki wpływające hamująco 

na melanogenezę:

• Hormony- głównie kory nadnerczy
• Witaminy- głównie witamina C