Wykład XXI

Receptory i narządy zmysłów

pozwalają na kontakt organizmu z

otoczeniem

Eksteroreceptory

-położone w powłoce

wspólnej (czucie powierzchowne- dotyk

temperatura, ból, smak)

Dotyk:



łąkotki dotykowe odbierają czucie dotyku

-ciałka Merkla - położone w naskórku lub w

torebce włosa



ciałka dotyku-ciałka Meissnera położone w

brodawkach skóry właściwej.



Czucie bólu

odbierają zakończenia

nerwów skóry - nagie zakończenia

nerwowe.



Czucie ciepła

- ciałka zmysłowe (ciałka

Ruffiniego)



czucie zimna

- kolby końcowe Krausego



czucie smaku

- zaliczane jest do

czucia eksteroceptywnego, które

jednak omawia się z narządami

zmysłów

Proprioreceptory

Proprioreceptory -odbierające czucie

proprioceptywne (głębokie), położone są w

ścięgnach, mięśniach, torebkach stawowych

Zadanie: określanie masy przedmiotów, ich

kształtu, twardości itp.

Przykłady:

ciałka blaszkowate -ciałka Vater-Pacciniego

wrzecionka nerwowo-mięśniowe

wrzecionka nerwowo-ścięgnowe

Interoreceptory

( narządy i jamy ciała)

odbierają czucie bólu, wypełniania

narządów rurowych jamy brzusznej,

ciśnienie krwi



Telereceptory

( wzrok, powonienie,

ucho wewnętrzne [narząd

przedsionkowo-ślimakowy]) odbierają

wrażenia zewnętrzne na odległość

Zmysły



Narząd powonienia



Narząd wzroku



Narząd przedsionkowo-ślimakowy

czucie smaku zaliczane

wprawdzie do czucia

eksteroceptywnego, omawia się z

narządami zmysłów

NARZĄD POWONIENIA



narząd węchu mieści się w okolicy węchowej błony

śluzowej nosa



receptorami są komórki nerwowo-zmysłowe

węchowe tworzące nabłonek zmysłowy



Okolica ta znajduje się na małżowinie nosowej

górnej i na odpowiadającej jej górnej części

przegrody nosa.



Przestrzeń jaką zajmuje okolica węchowa u

człowieka, wynosi po obu stronach jamy nosowej

około 4- 5 cm2.



Nabłonek zmysłowy zbudowany jest z komórek

węchowych, zrębowych i zastępczych.

NARZĄD POWONIENIA

Droga przewodzenia wrażeń węchowych



komórki nerwowo-zmysłowe węchowe(

pierwszy neuron)



Nici węchowe



Komórki mitralne (drugi neuron)



Węchomózgowie (trzeci neuron)

NARZĄD SMAKU



W grupie narządów zmysłowych narząd

smaku stoi na najniższym stopniu, a to z

tego powodu, iż nie przedstawia jednolitego

narządu, lecz jest rozczłonkowany na małe

jednostki złożone z grup komórkowych, z

których każda tworzy odrębną całość, zwaną

kubkiem smakowym



Organem odbiorczym w kubkach jest pręcik

smakowy

NARZĄD SMAKU



Od niego bodźce przechodzą drogę

włóknami nerwów czaszkowych VII,IX,X



Do zwojów tych nerwów

(pierwszy neuron )



Jądra rdzenia przedłużonego ( drugi neuron )



Jądra wzgórza (trzeci neuron )



Korowe ośrodki smaku (okolica

węchomózgowia)

NARZĄD WZROKU



Narząd wzroku składa się z dwóch głównych

części: tj. oka i narządów dodatkowych oka.

OKO



W skład oka wchodzą tzw. nerw wzrokowy i

gałka oczna

Ściany gałki ocznej stanowią błony:



Włóknista



Naczyniowa



Wewnętrzna

Błona włóknista - najbardziej zewnętrzna,

składa się z:

przezroczystej rogówki

nieprzezroczystej twardówki

Błona naczyniowa

składa się z



Tęczówki



Ciałka rzęskowego



Naczyniówki

Błona wewnętrzna –

gł. siatkówka



Część tęczówkowa



Część rzęskowa



Część wzrokowa

Najważniejsza część wzrokowa

siatkówki

odbiera wrażenia świetlne 2/3 tylnego

obwodu

największa wrażliwość plamka żółta

Droga przewodzenia bodźców

świetlnych



Istota siatkówki są komórki

światłoczułe pręciki 125 milionów i

czopki 7 milionów odbierają obrazy

barwne



Wypustki dośrodkowe



Komórki dwubiegunowe siatkówki

(pierwszy neuron)



Komórki wzrokowo-zwojowe (drugi

neuron)



Wypustki dośrodkowe tworzą nerw

wzrokowy



Korowe ośrodki w płacie potylicznym



Komora przednia gałki ocznej jest zawarta

pomiędzy rogówką a tęczówką i soczewką



Komora tylna gałki ocznej jest ograniczona

tęczówką i ciałem rzęskowym od przodu i

soczewką i ciałem szklistym od tyłu



Komory łączą się poprzez źrenicę



Soczewka średnica 9 mm, grubość 4 mm

zmienia swoją krzywiznę- proces akomodacji



4/5 wnętrza gałki ocznej to ciało szkliste

otoczone delikatną błoną

Narządy dodatkowe oka



Aparat ruchowy (mięśnie proste,

skośne, mięsień oczodołowy)



Aparat ochronny

Ciało tłuszczowe oczodołu

Powieki (tarczka, rzęsy)

Spojówka (worek)

Narząd łzowy (gruczoł, kanaliki, przewód

nosowo-łzowy)

NARZĄD PRZEDSIONKOWO-ŚLIMAKOWY

składa się z:

Narządu słuchu

Narządu równowagi



Narząd przedsionkowo-ślimakowy składa się

dwóch różnych czynnościowo części: jednej

statycznej

drugiej słuchowej.



Część statyczna

filogenetycznie starsza,

służy do odczuwania zmian

położeniu ciała,



część słuchowa

do odczuwania bodźców

dźwiękowych

Narząd słuchu



Ucho zewnętrzne

Małżowina uszna

Przewód słuchowy

zewnętrzny



Ucho środkowe

Jama bębenkowa ( błona

bębenkowa, młoteczek,

kowadełko, strzemiączko)

Jama sutkowa (przestrzeń

w wyrostku sutkowym)

Trąbka słuchowa ( łączy

jamę bębenkową z częścią

nosową gardła)



Ucho wewnętrzne

(błędnik)

Kostny

(przedsionek, trzy

kanały półkoliste, ślimak)

Błoniasty

( leży wewnątrz

błędnika kostnego)

- płyn osoczopodobny

(przychłonka)

- woreczek, łagiewka (daje

poczucie równowagi,

przyspieszenia)

POWŁOKA WSPÓLNA



Powłoka wspólna, czyli skóra- dzięki

licznym zakończeniom nerwowym jest

narządem dotyku



powłoka wspólna, jest tworem

ektomezodermalnym, jej powierzchowna

warstwa to naskórek rozwija się z

ektodermy, a warstwa głębsza, zwana

skórą właściwą powstaje z mezodermy.



Pod skórą znajduje się tkanka podskórna

Skóra pokrywa ciało przechodzi w

otworach naturalnych w błonę

śluzową



Powierzchnia

  

1 5 1 

  

1 5 1 



Grubość 250 um do 4 mm

Składa się z:



Naskórka (nabłonek wielowarstwowy

płaski, melanina)



Skóry właściwej ( warstwa

brodawkowata i siateczkowata)



Utkania podskórnego ( kosmki włókniste,

tłuszczowe)

Tworami

powstającymi z

powłoki wspólnej są



włosy



paznokcie



gruczoły skóry



sutki



Włos leży w

zagłębieniu

naskórka zwanym

mieszkiem włosa



Ustawienie włosa

zależy od mięśnia

przywłosowego

(gęsia skórka)



Gruczoł łojowy

uchodzi do mieszka

włosowego

Włosy



U człowieka narząd szczątkowy



Głowa 300 na 1 cm 2



Grzbiet ręki 10 na 1 cm 2

Wyróżniamy włosy



Głowy



Narządów płciowych



Pachy



Twarzy



Narządu wzroku



Narządu przedsionkowo-ślimakowego

Paznokcie ochraniają od strony

grzbietowej opuszki palców

Wyróżniamy



Brzeg wolny



Brzegi boczne



Brzeg zakryty tzw.

zatoka paznokcia



Część biaława

paznokcia tzw.

Obłączek



Paznokieć spoczywa

na macierzy

paznokcia, z której

powstaje



Rośnie średnio 1

mm na tydzień



Odrasta w ciągu

około 160 dni

Gruczoły skóry

gruczoły łojowe

- gruczoły potowe

gruczoły łojowe

( 0,5-1

mil)



Najwięcej skóra nosa,

wargi, policzki



chronią naskórek

przed maceracją

gruczoły potowe

(2-3

mil)



Najliczniej skóra dłoni,

czoła, grzbietu, pachy



Wydzielanie potu 700-

1000 ml na dobę



ma znaczenie w

termoregulacji ustroju

Sutki

Największe gruczoły skóry rozwijające się w

okresie pokwitania

Składa się z:



Gruczołu sutkowego (11-20- płatów)



Brodawki

Wydziela mleko pod wpływem prolaktyny

U mężczyzn sutki są w stanie szczątkowym

Document Outline