WSPÓŁCZESNE 

KONCEPCJE 

KSZTAŁCENIA 

INTEGRALNEGO

 

 

Integracja

 - 

oznacza scalanie, proces tworzenia całości z 

części, włączanie jakiegoś elementu w całość, zespolenie i 

zharmonizowanie składników.

       

Integracja w nauczaniu-

 

to sposób nauczania 

mający na celu pokazanie związków między wszystkimi 

przedmiotami nauczania oraz ukazywanie nauki jako całości.

    

 

 

PRZEDSTAWICIELE 

WSPÓŁCZESNEGO 

KSZTAŁCENIA 

INTEGRALNEGO :

1)Maria Cackowska

2)Józef Galant

3)Łucja Muszyńska

4)Halina Sowińska

 

 

M. Cackowska (1992) wyróżniła dwa typy integracji w 

nauczaniu początkowym. 

Nauczanie integralne obejmuje: cykl integracji częściowej, tj. 

wybiórczej, czyli nauczania skorelowanego i cykl pełnej 

integracji, czyli nauczania łącznego.

Zasadniczym walorem nauczania całościowego jest integracja 

treści kształcenia, która umożliwia oddziaływanie na wszystkie 

sfery osobowości dzieci. Obok integracji treści ważna jest  

istotna integracja nauczania i wychowania. Treści kształcenia 

powinny zawsze obejmować aspekty wychowawcze ważne dla 

kształcenia przekonań, postaw, zachowań uczniów. Bardzo 

ważna jest również integracja metodyczna mająca na względzie 

świadome różnicowanie metod i innych elementów pracy 

dydaktycznej, aby stymulowały rozwój osobowości uczniów.

 

 

Koncepcja kształcenia integralnego wytworzyła się na tle krytyki systemu 

klasowo- lekcyjnego.

Lubelska koncepcja nauczania integralnego

 

Obowiązek szkolny obejmuje wszystkie dzieci 6-letnie i wprowadza 4-letni 

okres nauki początkowej w klasach 0, I, II i III. 

W klasach 0 i I winno się realizować nauczanie integralne (całościowe), 

natomiast "w klasach II i III stopniowo przechodzi się do nauczania 

systematyczno-przedmiotowego, realizowanego coraz wyraźniej systemem 

klasowo-lekcyjnym. Oczywiście i w tych klasach położony jest nacisk na 

kompleksowe opracowanie zagadnień wyłanianych z różnych przedmiotów, co 

powinno umożliwić uczniom rozpatrywanie faktów, zjawisk i problemów na tle 

szerszych całości".

Nowoczesne nauczanie nie może ograniczać się do przekazywania gotowej 

wiedzy, lecz powinno być nastawione na pobudzanie, aktywizowanie i 

rozwijanie działalności poznawczej uczniów, postaw twórczych, sposobów 

rozwiązywania różnorodnych problemów, umiejętności samodzielnego 

planowania.

Do niezbędnych warunków wyzwalania aktywności twórczej uczniów należy 

bogate środowisko szkolne i pozaszkolne pobudzające do myślenia i działania.

Nauczanie ma ułatwić uczniom łagodne przejście od przedszkola do szkoły, od 

nauczania początkowego do klas wyższych i powinno ono sprzyjać 

wszechstronnemu rozwojowi osobowości.

 

 

Głównym spoiwem nauczania integralnego 

powinna być tematyka.

· Integracja treściowa jest jedną z czterech płaszczyzn 

integralnego kształcenia. Punktem

wyjścia jest środowisko społeczno- przyrodnicze oraz 

język polski, a treści dotyczą: osoby dziecka, środowiska 

społecznego i przyrodniczego, kultury i świata wartości. 

Ośrodkom przyporządkowuje się zadania z przedmiotów: 

plastyka, muzyka, technika, matematyka oraz W-F, ale te 

dwa ostatnie przedmioty trudno się integrują, więc 

czasami wymagają odrębnej lekcji.

· Przeplatanie pracy intelektualnej z zajęciami 

praktycznymi, ruchowymi oraz różnymi formami 

działalności ekspresyjnej, które w miarę możliwości 

powinny odbywać się na świeżym powietrzu.

 

 

· M. Cackowska zwraca uwagę, że wszystkie 
projektowane zajęcia muszą być ze sobą logicznie 
powiązane i przeplatać się z uwzględnieniem higieny 
pracy umysłowej.
 Planując swoje działania, nauczyciel powinien 
uwzględnić:
- korelację wewnątrzprzedmiotową polegającą na 
wykorzystaniu różnych treści z zakresu danego 
przedmiotu
- korelację międzyprzedmiotową, wiążącą problematykę 
pokrewną kilku przedmiotów
- korelację synchroniczną, wiążącą treści różnych 
przedmiotów w danym czasie
- korelację asynchroniczną, wiążącą aktualnie 
realizowane treści z tymi, które były opracowane 
wcześniej
- korelację bierną, występującą w przypadku 
wcześniejszego skorelowania treści proponowanych w 
programie czy rozkładzie materiału
- korelację czynną, która ma miejsce, gdy nauczyciel 
aktywnie, razem z uczniami opracowuje zbliżone treści.

 

 

· Proponuje się dwa cykle nauczania integralnego:

– pierwszy pełnej integracji nauczania łącznego, który 
obejmuje pierwsze dwa lata nauki (klasy 0 – I); Autorka 
proponuje obniżenie progu dojrzałości szkolnej o rok. Praca 
winna mieć charakter nauczania integralnego, gdzie treści 
zebrane są wokół trzech grup tematycznych: rzeczywistości 
przyrodniczej, społecznej i problemów wysuwanych przez 
dzieci. Widzi tu duży walor "wychowania okolicznościowego". 
Preferowane są zabawowe, aktywizujące formy pracy. Praca 
dydaktyczna ma najczęściej charakter gier dydaktycznych lub 
zajęć badawczych, twórczych. Stwarza, więc warunki do 
aktywności właściwej dla wieku uczniów - do zabawy, gdzie 
mają zastosowanie również wszystkie formy działalności 
plastycznej, technicznej, muzycznej, ruchowej, aktorskiej. 
Nauczyciel czuwa, aby motywy i potrzeby działań 
uwzględniały ogólne normy społeczne.

 

 

– drugi cykl integracji wybiórczej nauczania skorelowanego, 
obejmujący klasy II i III, gdzie obok zajęć zintegrowanych 
pojawiają się formy przedmiotowo-lekcyjne. Jednostka 
tematyczna powinna stanowić sensowną całość, bez 
podziału na przedmioty i lekcje, a nauczyciel sam decyduje 
o jej strukturze, charakterze zadań oraz czasie na ich 
rozwiązanie i dostosowuje ją do charakteru treści, sytuacji 
dydaktycznych, możliwości i zainteresowań uczniów.

 Dobierając treści poznawcze do poszczególnych jednostek 
tematycznych uwzględnić:
- zasadę proporcji czasowych przewidzianych na 
opracowanie różnych treści,
- ciągłość tematyczną,
- stopniowanie trudności

 

 

ŁUCJA MUSZYŃSKA - urodzona 16.XI.1931- zmarła 29.XI.1974. 

Dydaktyk specjalista w zakresie pedagogiki wczesnoszkolnej. 

Pracowała jako asystent w Instytucie Psychologii UW później 

jako adiunkt

Czasopisma wczesnoszkolnego Instytucie Pedagogiki UAM w 

Poznaniu. Była redaktorem czasopisma „Życie szkoły”. 

Otrzymała nagrodę KEN i wpis do „Księgi Czynów Osiągnięć 

Nauki Polskiej. Jej przemyślenia oscylowały wokół rozwoju 

społecznego dzieci w młodszym wieku szkolnym i 

wychowawczo-środowiskowych uwarunkowań tego rozwoju, 

oraz problemów integracji wychowania i nauczania w klasach od 

I do III. Ważniejsze prace: „Altruizm i kolektywizm 

dziecięcy- rozwój i kształtowanie” Warszawa 1976, 

„Integralne zachowanie i nauczanie w klasach od I do III” 

Poznań, Warszawa 1974.

Najbardziej spójną i wszechstronnie ujętą koncepcję integracji 

opracowała Łucja Muszyńska odnosząc ją do nauczania i 

wychowania w klasach I-1II. Wprowadziła też pojęcie integralnej 

jednostki tematycznej.

Proces integralnego wychowania i nauczania można podzielić na 

elementy składowe, którym są tzw. integralne jednostki 

tematyczne.

 

 

Integracja według Łucji Muszyńskiej polega na:

a) łącznym ujmowaniu celów nauczania, wychowania i 

kształcenia

b) scalaniu treści i materiału nauczania oraz 

wychowania przez koncentrację wokół zasadniczych 

osnów zintegrowanych jednostek tematycznych

c) tworzeniu jednolitych ciągów sytuacyjnych dla 

działań i przeżyć dzieci.

 

 

Założenia procesu integralnego wychowania:

 

1. Wychowawca – nauczyciel, planuje nie tematy poszczególnych 

lekcji przedmiotowych, lecz integralne jednostki tematyczne, 

obejmujące szereg godzin lekcyjnych jednego lub kilku dni nauki w 

zależności od zakresu tematu i bogactwa problematyki. Cykl zajęć 

jest podporządkowany nadrzędnemu tematowi – zagadnieniu.

2. Nauczyciel dobiera cele wychowania i nauczania opierając się 

na : aktualnie obowiązującym programie nauczania, własnym 

planie pracy wychowawczej w klasie, aktualnych zadaniach 

wynikających z analizy sytuacji panującej w zespole klasowym.

3. Wychowawca opracowuje tok realizacji danej jednostki 

tematycznej, przewiduje wszechstronne formy działalności dzieci 

oraz różnorodne zadania dla nich.

4. Realizacja każdej integralnej jednostki tematycznej przebiega 

przy przestrzeganiu następujących zasad : 

a) ciągłości czasowej – nauczyciel nie stosuje lekcyjnych 

interwałów czasowych, 

b) urozmaicenia form zajęć, 

c) płynności zajęć (przechodzenie od jednej formy zajęć do 

następnej odbywa się w sposób naturalny, logiczny i powiązany.

 

 

5. Wdrażanie dzieci do wykonywania zadań, jako głównych 
czynności w trakcie realizacji integralnej jednostki tematycznej 
dokonuje się przy przestrzeganiu następujących zasad: 
a) różnorodności zadań, 
b) różnorodnej organizacji działań dziecięcych – działania powinny 
być indywidualne, zespołowe, społeczne, 
c) aktywizacja dzieci 
d) motywacji – zadania muszą być tak pomyślane, aby 
odpowiadały potrzebom dzieci, 
e) ideowości, dzieci wykonujące zadania muszą być świadome 
wyższych racji i celów, którym te zadania służą, 
f) zespołowości, 
g)udziału wychowawcy. Wychowawca powinien występować nie 
tylko jako przewodnik, ale także jako uczestnik podejmowanych 
działań.
6. Realizacja integralnego wychowania i nauczania powinna 
przebiegać w rozszerzonym wymiarze godzin, we wszystkich 
klasach 1 – 3 powinna obejmować, co najmniej 24 godziny 
tygodniowo

Integracja wychowania i nauczania musi się dokonywać nie tylko 
przez koordynację i łączenie tych dwóch procesów, ale przede 
wszystkim poprzez osobę kierującą nimi, jaką jest nauczyciel – 
wychowawca. 

 

 

Józef Galant nauczanie całościowe charakteryzuje tym, że:

1.      Treści nauczania występujące w różnych przedmiotach i w 

różnych dziedzinach życia grupuje się według wybranych 

ośrodków tematycznych zgodnie z zainteresowaniami dzieci, i z 

tym jak te treści występują w życiu. Ośrodki te są ustalane na 

dzień lub dłużej.

2.      Układ treści jest koncentryczny, wiadomości w ramach 

tematów są 

wybranymi  epizodami,  całościowymi  fragmentami  otaczającej 

nas rzeczywistości.

3.      Duża aktywizacja dzieci wprowadzona przez twórców 

nauczania całościowego - silnie skoncentrowana strona 

wychowawcza (1994; 14).

Bliższe naszym czasom i konkretne propozycje przedstawia M. 

Cackowska proponując aby obowiązkiem szkolnym objąć dzieci 

6-letnie i wprowadzić czteroletni okres nauki początkowej w 

klasach O-III. W klasach 0-1 powinna występować pełna 

integracja, która dotyczyłaby treści oraz metod nauczania i 

wychowania.

Opracowywanie różnorodnej tematyki w tych klasach powinna 

zmierzać do całkowitego zacierania granic między przedmiotami 

i kształtowania w umysłach dzieci scalonego obrazu rozumienia 

procesów i zjawisk w nim zachodzących, związków i zależności 

między nimi

 

 

H. Sowińskiej (1993) koncepcja nauczania 
integralnego w na uczaniu początkowym „to taka 
organizacja procesów edukacyjnych, która polega na 
stwarzaniu dziecku warunków do wszechstronnej 
działalności podporządkowanej określonym zadaniom 
integrującym w sobie różne treści skupione we 
wspólnym bloku tematycznym. Integracja polega tu na 
łącze niu celów, treści, form realizacyjnych, różnych 
dziedzin i form aktywności dzieci i nauczyciela w 
ramach wspólnych jednostek tematycznych". Stanowi 
ona odrębną koncepcję integracji, nie związaną z 
rewalidacją dzieci niepeł nosprawnych, ale jest ona 
korzystna dla nich w realizacji wymagań progra 
mowych.