Wykład IV

• Zaburzenia nerwicowe (ICD 

–10 – F40-43))

• Zaburzenia lękowe (DSM – 

IV)

 

 

nerwica

 - zbyt szeroki zakres pojęcia 

(obejmujący objawowo niektóre 
zaburzenia osobowości)

- niska trafność różnicowania 

zaburzeń z lękiem 

odczuwanym

 

(zaburzenia lękowe) i 

domniemanym

 (zaburzenia 

somatoformiczne i dysocjacyjne)

 

 

Zaburzenia lękowe

  DSM-IV

• Zaburzenia lęku panicznego bez 

agorafobii

• Zaburzenia paniki z agorafobią
• Agorafobia
• Fobia specyficzna
• Fobia społeczna
• Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne

 

 

Zaburzenia lękowe

  DSM-IV

• Zaburzenia stresu pourazowego
• Ostre zaburzenia stresowe
• Uogólnione zaburzenie lękowe
• Zaburzenie lękowe spowodowane...
• Zaburzenia lękowe spowodowane 

substancją

• Zaburzenia lękowe NOS

 

 

Zaburzenia nerwicowe i 

reakcji na ciężki stres 

ICD-10 (wybrane)

• F40- zaburzenia 

lękowe w postaci 

fobii

• -agorafobia (bez 

napadów i z 

napadami paniki)

• Fobie społeczne
• Specyficzne 

postacie fobii

• Fobie BNO

• F42- zaburzenia 

obsesyjno- 
kompulsywne 
(nerwica natręctw)

• Z przewagą myśli czy 

ruminacji natrętnych

• Z przewagą 

czynności natrętnych

• Mieszane, myśli i 

czynności natrętnych

 

 

Niektóre fobie specyficzne

Nazwa 

fobii

Przedmio

t lęku

Nazwa 

fobii

Przedmio

t lęku

klaustrofob

ia

zamknięt

a 

przestrze

ń

pirofobia ogień

hipsofobi

a

głębokoś

ć

wenerofobi
a

choroby 

wenerycz
ne

insektofo

bia

owady

ksenofobi

a

obcy 

ludzie

 

 

Niektóre fobie specyficzne

Nazwa 

fobii

Przedmio

t lęku

Nazwa 

fobii

Przedmio

t lęku

akrofobia wysokość monofobi

a

samotnoś

ć

algofobia ból

mysofobi
a

zarazki, 
brud

arachnofob
ia

pająki

nyktofobi

a

ciemność

astrofobi

a

błyskawi

ca, 

grzmot

ochlofobi

a

tłum

 

 

Fobia społeczna

• Przejawia się w postaci:
• Nasilonych lęków w sytuacji 

znalezienia się w centrum uwagi 
innych osób z powodu 
ewentualnego zachowania w sposób 
niewłaściwy lub kompromitujący

• Unikania wszelkich sytuacji 

społecznych 

 

 

Agorafobia z napadami 

paniki 

• Charakteryzuje się: 
• bardzo nasilonymi objawami 

pobudzenia układu 
autonomicznego, bólami w klatce 
piersiowej, bólami brzucha

• Poczuciem nierealności otaczającej 

sytuacji albo własnej osoby 

 

 

Agorafobia 

Przejawia się w postaci:
- Nasilonego lęku w sytuacji 

przebywania w tłumie, miejscach 
publicznych, samotnego 
podróżowania, samotnego 
przebywania w domu

- Obawy przed wystąpieniem lęku 

powodują unikanie tej sytuacji

 

 

Zaburzenia lęku 

uogólnionego

• Charakteryzowane przez stan ciągłego 

napięcia i obaw skupionych na 
bieżących wydarzeniach i trudnościach. 

• Przyjmują postać bliżej nieokreślonego, 

nasilonego napięcia, permanentnego 
zmartwienia, ciągłych obaw

• Towarzyszą im objawy somatyczne 

 

 

„... Bardzo często czytał dwie, trzy 

książki na tematy religii i religijności 

[...] poświęcał trzy godziny dziennie na 

czytanie książek. W krótkim czasie 

przeczytał te książki jeszcze trzykrotnie 

[...] zaczął myśleć [...], że powinien 

teraz poświęcać sześć godzin dziennie 

na czytanie książek, ponieważ 

przeczytał je sześciokrotnie. Obecnie 

uważa [...], że musi spędzać 12 godzin 

dziennie na czytaniu.” 

Bp Jeremy Taylor o Wiliamie z Osery, 

1660; za Pitman, 1994; za Meyer, 2003

 

 

 

Zaburzenia obsesyjno – 

kompulsywne 

(De Silva, Rachman, 1994)

 

1/Sprawdzanie
2/Mycie się, czyszczenie
3/Spowolnienie, powtarzanie
4Wątpliwości (MOCI)

• Powód - redukcja złego 

samopoczucia

 

 

1/ 

30- letni mężczyzna odczuwający przymus 
sprawdzania , czy wszystko jest w porządku, 
powtarzał więc niemal każdą czynność[...]  
sprawdzał po kilka razy wszystko, co napisał, 
co powodowało, że miał zaległości w pracy. Nie 
mógł niczego włożyć do koperty, akt, szuflady 
lub szafki, zanim nie sprawdził wiele razy, czy 
napisał to, co trzeba. Rozrywał już zaklejone 
listy aby przeczytać je ponownie. Sprawdzał 
także daty w gazetach: czytając gazetę 
nieustannie sprawdzał czy gazeta jest 
dzisiejsza. Uważał, że niektóre z tych czynności 
są konieczne, jeśli miał uniknąć pożaru, 
okradzenia lub zalania łazienki wodą. W innych 
przypadkach miał tylko niejasne poczucie, że 
zachowanie chroni go przed nieokreślonym 
nieszczęściem. 

 

 

2/ 

Omal nie umarłam, gdy pewien człowiek , który 

dokonywał jakiejś naprawy w moim domu , skorzystał z 

mojej toalety. Wyszedł stamtąd, dotykał różnych rzeczy i 

chodził po mieszkaniu jakby nigdy nic! Nie mogłam 

powiedzieć, żeby tego nie robił ale to było takie straszne. 

Gdy sobie poszedł, czyściłam i czyściłam cały dom i 

dezynfekowałam różne przedmioty, których dotknął, a 

nawet te obok których przechodził. Nie lubię, żeby ktoś 

przychodził do mojego domu, nawet osoby 

zaprzyjaźnione. Sypialnię udaje mi się jakoś utrzymać w 

czystości. Inne części domu są jednak brudne, 

niezależnie od tego, jak często je czyszczę. Ręczniki 

używane w toalecie piorę osobno, nigdy z innymi 

ubraniami. Gdy czuję, że jestem brudna, myję się 

używając ogromne ilości mydła i innych środków 

odkażających. Całe mieszkanie jest przesiąknięte 

zapachem środków dezynfekcyjnych. Czuję się dobrze 

przez chwilę po umyciu, ale gdy ponownie wejdę do 

toalety, tylko po to, żeby coś stasmtąd zabrać lub 

otworzyć okno, wszystko zaczyna się od nowa. Nie 

wydaje mi się abym mogła pozwolić komukolwiek na to, 

by mnie dotknął.  

 

 

3/Wchodzę do łazienki lewą nogą. Zamykam drzwi lewą 
ręką, potem dotykam klamki prawą ręką. Biorę ręcznik z 
wieszaka i kładę go na brzegu wanny lewą ręką, potem 
dotykam ręcznika ręką prawą. Wyjmuję szczoteczkę do 
zębów  z szafki i kładę ją na brzegu umywalki, lewą ręką, 
potem dotykam szczoteczki prawą ręką. Wyjmuję pastę 
do zębów z szafki lewą ręką, potem dotykam pasty prawą 
ręką. Odkręcam i zdejmuję nakrętkę z tuby, lewą ręką, 
potem dotykam nakrętki prawą ręką. Wyciskam pastę na 
szczoteczkę lewą ręką, potem dotykam tuby ręką prawą. 
Zamykam tubę lewą ręką, potem dotykam nakrętki ręką 
prawą... Podnoszę szczoteczkę lewą ręką, potem 
zaczynam czyścić zęby po dwa razy, od lewej do prawej, 
najpierw w górnym rzędzie, potem w dolnym rzędzie, 
najpierw od zewnątrz, potem do wewnątrz. Każdą 
sekwencję powtarzam osiem razy, a potem całość, 
trzymając szczoteczkę w prawej ręce, i jeszcze raz w 
lewej ręce, i ponownie w prawej. Otwieram kurki lewą 
ręką, potem dotykam ich prawą [...] spoglądam na siebie 
w lustrze, najpierw prawym okiem, potem prawym. 
Odkładam ręcznik na wieszak lewą ręką, potem dotykam 
go prawą ręką. Opuszczam łazienkę, przekraczając próg 
lewą nogą.  

 

 

4/ 

Pacjentka niepokojona przez myśli, że może 
„oszaleć”. Jej ciotka spędziła większość życia w 
szpitalu psychiatrycznym. Pacjentkę 
prześladowały myśli:

Czyżbym traciła rozum? Czy skończę jako 
wariatka? Czy mnie zamkną?”? 

Czasem miewała wizje samej siebie zamkniętej 
w szpitalnej separatce. Myślom i obrazom 
towarzyszył lęk i okresowe pogorszenie 
nastroju. Myśl o chorobie psychicznej 
nawiedzała ją co najmniej 100 razy w ciągu dnia

 

 

Różnicowanie 

(de Silva, Rachman, 1992)

Depresja 

Schizofrenia 

Fobie 

Jadłowstręt psychiczny

Bulimia

Zespół Tourette’a

Uszkodzenie OUN

Osobowość anankastyczna/obsesyjno-

kompulsywne zaburzenie osobowości

 

 

Zespół ostrego stresu ASD 

 

(Bielawska-Batorowicz, 2006)

• Trwa co najmniej dwa dni nie więcej niż 1 

miesiąc

• Charakteryzowany przez zaburzenia 

świadomości i uwagi, zaburzenia orientacji po 
których występuje utrata kontaktu z otaczającą 
rzeczywistością (dysocjacja) lub pobudzenie i 
nadmierna aktywność (np. reakcja ucieczki). 
Częste objawy panicznego lęku. Uporczywe 
przeżywanie (myśli, obrazów) przy 
uporczywym unikaniu (miejsca, myśli, uczuć) 

 

 

Zespół stresu 

pourazowego PTSD 

(Bielawska-

Batorowicz, 2006)

• Rozpoczyna się co najmniej jeden miesiąc po 

urazie

• Nie pojawiają się dysocjacje
• Uporczywie pojawiające się myśli i obrazy 

zdarzenia lub występuje unikanie myśli, 
uczuć lub miejsc związanych z wydarzeniem

• Pobudzenie przejawiające się niepokojem, 

bezsennością, trudnościami w koncentracji 
uwagi

 

 

Psychopatologia porodu

• Poród jako zdarzenie traumatyczne 

(Allen, 1998)

• Czynniki sprzyjające przekształceniu się 

porodu w doświadczenie traumatyczne:

• Ból, wcześniejsze negatywne 

doświadczenia, zagrożenie dla dziecka 


poczucie braku kontrolipróba 

uzyskania wsparcia-niepowodzenie w 

uzyskaniu wsparciapoczucie braku 

kontroli

 

 

PTSD (posttraumatic stress 

disorder) kryteria 

(Łuszczyńska, 

2005)

• Narażenie na przeżycie traumatyczne
• Traumatyczne przeżycie uporczywie powraca pod 

postacią powtarzających się wspomnień, snów, 
silnego stresu w sytuacjach symbolicznych lub 
skojarzonych z traumatycznym przeżyciem

• Występuje uporczywe unikanie bodźców 

powiązanych z traumą, niezdolność do 
przypomnienia istotnych aspektów zdarzenia

• Pojawiają się i utrzymują objawy pobudzenia – 

irytacja, gniew, trudności z zasypianiem i 
koncentracją

 

 

PTSD - kryteria

• Czas trwania objawów – dłużej niż 1 m, w stanie 

ostrym krócej niż 3 m, chronicznym ponad 3m, 

odroczonym po 6m.

PTSD jako konsekwencja porodu w zależności od 

źródła pozyskiwania informacji dotyczy od 1,7% 

do 13,7% populacji 

(za Bielawska-Batorowicz, 2006)

Prewencja – uczestnictwo bliskiej osoby, udział w 

zajęciach szkoły rodzenia, 

Konsekwencje – lęk porodowy w kolejnej ciąży, częstsze 

decyzje o aborcji w przypadku nieplanowanej ciąży, 

unikanie macierzyństwa, wymaganie porodu 

zabiegowego

 

 

PTSD po porodzie

• 1,9% - wszystkie objawy PTSD
• 30,1% – większość objawów PTSD
• Charakterystyka czynników sprzyjających:
• Sytuacyjne: intensywne doznania bólowe, 

poczucie bezradności, konieczność 
interwencji medycznej w czasie porodu, 
uzyskane wsparcie

• Indywidualne:  lęk jako cecha, unikający styl 

radzenia sobie ze stresem 

(Soet i in., 2003, 

Maclean, 2000)

 

 

 

PTSD po poronieniu

Engelhard i in., 2001

Zgłaszane przez 

badane kobiety 

grupy objawów

Po 

miesią

cu

Po 4 

miesiąc

ach 

Ponowne 

przeżywanie 

zdarzenia 

77%

33%

Uporczywe 

unikanie bodźców 

skojarzonych z 

traumą 

40%

14%

Zwiększone 

pobudzenie 

42%

21%

Po upływie miesiąca 25% badanych kobiet spełniło 
kryteria potrzebne do zdiagnozowania PTSD/ASD. Po 4 
miesiącach odsetek ten spadł do 7%.

 

 

Dysocjacja – 

rozszczepienie 

procesów 

psychicznych

 

 

Zaburzenia dysocjacyjne 

ICD-10, DSM-IV

• ICD-10 (F44)

• Amnezja dysocjacyjna
• Fuga dysocjacyjna
• Osłupienie dys.
• Trans i opętanie
• Dysocjacyjne 

zaburzenia ruchu

• Drgawki dysocjacyjne

• DSM-IV

• Amnezja 

dysocjacyjna

• Fuga dysocjacyjna
• Zaburzenie 

depersonalizacyjne

• Dysocjacyjne 

zaburzenie 
tożsamości

 

 

Zaburzenia dysocjacyjne 

ICD-10, DSM-IV cd.

• ICD-10 (F44)

• Dysocjacyjne 

znieczulenia i utrata 

czucia zmysłowego

• Inne – zespół 

Gansera, osobowość 

mnoga, przejściowe 

zaburzenia 

dysocjacyjne 

(konwersja)

• DSM-IV

• Bliżej 

nieokreślone 
zaburzenia 
dysocjacyjne 
(BNO)

 

 

Patologicz
na

pseudojedno
ść

Dysocjacyjne

zaburzenie

tożsamości

Normalna

wielorakość

Ross, W: Rowan, Cooper, 2008

Kontinuum dysocjacyjne

 

 

asocjacja

dysocjacja

Spójność między umysłem, ciałem i 

świadomością

Dysocjacja : 

Typowa – działania automatyczne

Celowa – świadome odcinanie się od 

nieprzyjemnych stanów i myśli

Kierowana – świadome sterowanie procesami 

aso- i dysocjacji (np. joga)

Warianty normy

 

(Cierpiałkowska, 2007)

 

 

Poszerzenie umysłu

dysocjacja

Utrata 
kontroli

Wzrost 
kontroli

opętanie

Wiedza 
intuicyjna

Szamani

Kontrolowa
ne opętanie

Odmienne stany świadomości

Heinze, W: Rowan, Cooper, 2008)

 

 

Billy Miligan - Oficjalni 

1/ William (Billy), 26 lat, oryginalna, podstawowa 
osobowość
2/ Arthur, 22, Anglik, rozumny, niewzruszony, ateista. 
Dobrze czyta i 

pisze po arabsku. Pierwszy odkrył, że istnieją inne 

osobowości. Odgrywa rolę dominującą w bezpiecznych miejscach, 
decyduje wtedy, któa osobowość się ujawni i zawładnie 
świadomością.

3/ Ragen Vadascovinich, 23, Strażnik nienawiści. Mówi 
po angielsku z wyraźnym akcentem słowiańskim. 

Pisze, 

czyta i mówi po serbsku i chorwacku. Autorytet w kwestii broni i 
amunicji, specjalista od karate. Jego zadaniem jest ochrona rodziny. 
Gra rolę dominującą w miejscach niebezpiecznych.

4/ Allen, 18, oszust, manipulator. Właśnie on ma 
najczęściej do czynienia z ludźmi z zewnątrz. Jedyna 
osobowość praworęczna.

5/ Tommy, 16, specjalista od ucieczek. Często mylony z 
Allanem. Często nastawiony wojowniczo i antyspołecznie.

6/ Danny, 14,  przestraszony, boi się ludzi, zwłaszcza 
mężczyzn. Maluje wyłącznie martwe natury.   

 

 

7/ David, 8, strażnik bólu. Wrażliwy i spostrzegawczy. 
Wchłania wszystkie bóle i zranienia pozostałych 
osobowości.

8/ Christene, 3, dziecko z kąta, potrafi czytać i pisać 
drukowanymi literami ale ma dysleksję. 

9/ Christopher, 13, brat Christene, posłuszny, udręczony. 
Gra na harmonijce ustnej.

10/ Adalana, 19, lesbijka. Nieśmiała introwertyczka, 
gotuje i prowadzi dom. Miewa ocząpląs.

Niepożądani – stłumieni przez Arthura

11/ Philip, 20, zbir, nowojorczyk, mówi z akcentem 
brooklyńskim, posługuje się wulgarnym językiem, 
popałnił drobne przestępstwa

12/ Kevin, 20, zaplanował napad na aptekę, drobny 
przestępca

13/ Walter, 22, Australijczyk. Obdarzony doskonałym 
zmysłem orientacji, wykorzystywany jako obserwator 

 

 

14, April, 19, ladacznica. Akcent bostoński. Inni twierdzą, 
że jest chora psychicznie. Pomaga prowadzić dom

15/ Samuel, 18, Żyd. Ortodoks religijny. Jedyny wierzący 
w boga. Rzeźbiarz

16/ Mark, 16, wół roboczy. Bez inicjatywy. Zajmuje się 
monotonną pracą. Jeśli nie ma nic do zrobienia patrzy w 
ścianę. Inni ówią o nim zombi

17/ Steve, 21, wieczny oszust. Śmieje się z innych ludzi i 
naśladuje ich. Jedyny, który nie zaakceptował osobowości 
wielorakiej.

18/ Lee, 20, komediant. Figlarz i dowcipniś. Na skutek 
jego żartów inni kłócą się i są umieszczani w więziennych 
izolatkach.

19/ Jason, 13, zawór bezpioeczeństwa. Zabiera złe 
wspomnienia, powoduje amnezję.

20/ Bobby, 17, marzyciel, marzyciel bezustannie 
fantazjujący na temat podróży i przygód.

 

 

21/ Shawn, 4, głuchy. Skupia się jedynie na krótki czas. 
Uważany za opóźnionego w  rozwoju. Bzyczy by czuć 
wibracje we własnej głowie

22/ Martin, 19, snob. Nowojorczyk, lubi się popisywać

23/ Timmy, 15, pracował w kwiaciarni, w której spotkał 
homoseksualistę, który go napastował i przestraszył. 
Wycofał się we własny świat.

Nauczyciel

24/ nauczyciel, 22, suma wszystkich pozostałych 
zintegrowanych w jedną osobowość.  Nauczył 
pozostałych wszystkiego, czego potrafią. Błyskotliwy, 
wrażliwy, obdarzony poczuciem humoru. Mówi „jestem 
Billy w jednym kawałku”, innych określa jako androidy, 
które stworzył. Pamięta prawie wszystko.

Keyes, 2001

 

 

Kontrowersje wokół osobowości 

wielorakiej MPD

  

(Meyer, 2003)

- MPD może być traktowana jako przedmiot filozofii lub 
rodzaj religii a nie badań naukowych

- Rozpoznanie MPD ma charakter podwójnie kulturowy 
(USA/kobiety)

- Większość informacji dotyczących MPD ma charakter 
anegdotyczny

- Rozpoznanie MPD wzrosła znacznie w ostatnich 
dekadach, dotyczy to tak częstości jak i obserwowanych 
wtórnych/ odmiennych osobowości

-  Fizjologiczne różnice między osobowościami mogą być 
artefaktami

- Stosowanie nadmiernych uogólnień w opisie genezy 
MPD

- użyteczność zaburzenia w orzecznictwie sądowym 
(karnym)

*

 

 

Somatyzacja -  

wytworzenie 

symptomów 

somatycznych

 

 

W połowie stycznia znalazłam guzek w piersi 
(bolący). Bolało mnie ramię, pod pachą i pierś. 
Potem urósł, jakby zmiękł i przestał boleć. Ok.. 2 
tygodnie po tym pojawiło się więcej jakby ziarenek , 
które dość szybko urosły, były twarde, a potem gdy 
rosły dalej zmiękły trochę. Potem zaczął mnie boleć 
kark (pulsująco, szyjny odcinek kręgosłupa, węzły 
chłonne na szyi (nie były powiększone), ale czułam 
jakby były bardzo napięte. Aż od tego wyskoczyły mi 
żyły na ramionach i piersiach. Zaraz potem całe 
piersi zrobiły się grudkowate (CAŁE)... Potem 
zauważyłam spuchnięcie w zgięciu pod kolanem, 
lekko bolące. Jakiś tydzień potem powiększyły się 
węzły chłonne w pachwinach. Na wewnętrznej 
stronie ud wyczułam małe zgrubienia. Potem 
znalazła jakby takie zwłóknienia (bolące). Ostatnio 
bardzo boli mnie cała ręka i noga (po stronie piersi, 
która ma podejrzane guzki) i wydaje mi się, że mam 
obrzęknięte ramie. Jakiś tydzień temu zacząl boleć 
mnie kręgosłup 9nigdy w życiu mnie nie bolał, a 
teraz boli tak, że nie spałam całą noc).

 

 

Od samego początku chodzę po lekarzach. Usg – nic 
nie wykazało (mam 28 lat). Słyszę ciągle, że to 
hormony a węzły chłonne to jakaś infekcja (w ogóle 
to wcale nie są powiększone). Zgrubienia na udach 
to tłuszcz (tylko wcześniej tego nie miałam i czemu 
boli i twarde?). Wszystko to taka moja budowa i nie 
wygląda nienormalnie (tylko dlaczego boli?). Miała 
biopsję cienkoigłową aspiracyjną jednego guzka i 
wyszło ok.. Tylko, że w tygodnia na tydzień czuję się 
gorzej, ciągle wychodzi coś nowego, aż nie chce się 
wierzyć. Wszystko zmienia się (szybko). Czasami 
wydaje mi się, że gdyby to było coś poważnego 
byłabym w poważnych kłopotach (wszystko mnie 
boli). Myślę – uwierzyć, czy nie. Przeczucia mam złe 
(nie opuszczają mnie), za dużo byłoby zbiegów 
okoliczności. Rodzina ma mnie za hipochondryka, 
bo ciągle coś nowego znajduje... Twierdzi, że skoro 
już tyle razy mnie przebadano to na pewno wszystko 
jest ok.. JA – nie wierzę, coraz gorzej się czuję. 
Chyba znowu wybiorę się do lekarza (chociaż powoli 
tracę już samozaparcie). Może faktycznie 
przesadzam (chociaż moje samopoczucie mówi 
samo za siebie). Czuję się sama...Chyba nie jest 
możliwe, że to wszystko bierze się z głowy (objawy 
choroby)?  

(www.gazeta.pl)

 

 

Zaburzenia występujące pod 

postacią somatyczna 

ICD – 10 (F45)                       DSM 

IV

• Zaburzenia 

somatyzacyjne

• Niezróżnicowane 

zaburzenia 

występujące pod 

postacią 

somatyczną

• Zaburzenia 

hipochondryczne 

(także postać 

dysmorficzna)

• Zaburzenia 

somatyzacyjne

• Niezróżnicowane 

zaburzenia pod 
postacią somatyczną

• Zaburzenia 

konwersyjne: z 
zaburzeniami ruchu, 
czucia i drgawkami

 

 

Zaburzenia występujące pod 

postacią somatyczna 

ICD – 10                       DSM IV

• Dysfunkcje 

autonomiczne pod 
postacią 
somatyczną np. 
serce i układ 
krążenia, przewód 
pokarmowy, układ 
oddechowy

• Uporczywe bóle 

psychogenne 

• Hipochondria
• Zespół bólowy: 

ostry, przewlekły

• Dysmorficzne 

zaburzenia ciała

• Zaburzenia 

pozorowane i 
symulacje