Okresy życia kobiety



W życiu kobiety wyróżnia się

określone przedziały czasowe

wykazujące się

charakterystycznymi objawami,

które można przypisać

poszczególnym okresom rozwoju.

Wymienia się następujące fazy życia po

urodzeniu:



Okres noworodkowy



Dzieciństwo - okres spokoju narządu rodnego

inaczej zwany okresem ciszy hormonalnej



Okres dojrzewania płciowego



Okres rozrodczy



Przekwitanie



Starość

Okres noworodkowy

Podczas okresu noworodkowego można

zaobserwować:



Powiększenie gruczołów sutkowych i

wydzielanie siary – wpływ hormonów

łożyska



U noworodków żeńskich zewnętrzne

narządy płciowe są rozpulchnione,

obrzękłe wargi sromowe większe nie

pokrywają mniejszych ani łechtaczki

Okres noworodkowy



Błona dziewicza jest wilgotna,

barwy czerwonoróżowej



W pochwie obecność pałeczek

derleina sprowadzających

odczyn pH do wartości = 5,0



Dobrze rozwinięta błona śluzowa

szyjki macicy wydziela białawy śluz

Okres noworodkowy



Macica – pozycja wyprostowana

między spojeniem łonowym a

wzgórkiem



Szyjka uformowana na kształt

kolby, zajmuje 2/3 całkowitej

wielkości macicy. Kanał szyjki

zwykle otwarty

Okres noworodkowy



Po urodzeniu jajniki ważą około

0,3g, leżą wysoko nad wchodem

miednicy mniejszej, zawierają

pęcherzyki pierwotne na

powierzchni i w części rdzeniowej

gonady

Okres noworodkowy

Jajowody w okresie noworodkowym

są:



Długie



Kręte



Z wąskim światłem

Okres ciszy hormonalnej



Czas trwania około 9lat



Zmiany hormonalne w okresie

niemowlęcym i dziecięcym (niskie

stężenia gonadotropin i steroidów

płciowych) manifestują się

zmianami inwolucyjnymi w

narządach płciowych

Okres ciszy hormonalnej



Wargi sromowe stają się cieńsze



Zmniejsza się ilość podściółki

tłuszczowej sromu



Wargi sromowe mniejsze obejmują

tylko dolną część przedsionka

pochwy

Okres ciszy
hormonalnej



Błona dziewicza jest cienka, bladoróżowa,

zanikają strzępki, a wejście do pochwy

jest okrągłe lub półksiężycowate



Pochwa – wąska, ściany gładkie, nabłonek

cienki, ubogi w glikogen



Nie stwierdza się wydzieliny w

przedsionku pochwy, środowisko

zasadowe – pH 7-8



Macica dziecięca (uterus infantilis) ulega

inwolucji

Okres ciszy
hormonalnej



Jajniki zstępują do miednicy mniejszej

zajmując prawidłowe położenie



Część korowa gonady znacznie

przewyższa swoją objętością część

rdzenną



Do 10 roku życia zwiększa się masa

jajnika od 0,4 do 2,0g. Długość waha

się w granicach 10-16 mm

Okres ciszy
hormonalnej



Jajowody pozostają długie o

wąskim świetle ze słabo

rozwiniętą błoną mięśniową



Gruczoły piersiowe niewyczuwalne

Okres dojrzewania
płciowego

Podział okresu dojrzewania wg.

Petera

Faza przedpokwitaniowa (10-11

rok życia)

Faza pokwitaniowa (12-14 rok

życia)

Faza młodzieńcza (15-17 rok życia)

Faza
przedpokwitaniowa



Szybkie zwiększenie masy ciała



Gruczoły sutkowe zwykle są

jeszcze nierozwinięte lub

przybierają postać pączka



Okolica łonowa owłosiona



Macica typu dziecięcego

Faza pokwitaniowa –
przejściowa



Rozwój bioder



Wzrost szerokości miednicy



Wzrost szerokości klatki piersiowej



Rozwój tkanki tłuszczowej



Gruczoły sutkowe wyrażnie

powiększają się tworząc wystające

pagórki z uniesioną otoczką

Faza pokwitaniowa –
przejściowa



Początek rozwoju owłosienia

wokół części płciowych i pod

pachami



Pojawienie się krwawień

miesięcznych

Skok pokwitaniowy

Wzrost kości długich:



Zwiększa się ilość punktów

kostnienia



Zmiana wielkości i kształtu kości



Zmiana budowy chrząstki

przynasadowej



Zmiana stopnia zespolenia trzonu

kości z nasadami

Skok pokwitaniowy



Rozwój gruczołów sutkowych

(telarche) od lekkiego wzniesienia

przez stadium pęczka i wtórny

wzgórek do stadium dojrzałego

sutka

Skok pokwitaniowy



Pojawienie się owłosienia

łonowego (pubarche) – wg

Tannera w stopniu rozwoju

uwzględnia się liczbę włosów, ich

skręt, sprężystość i pigmentację.

Okres pokwitania



Rozpulchnienie sromu



Pigmentacja sromu



Wzrost podściółki tłuszczowej



Rozpulchnienie i pofałdowanie

błony dziewiczej



Wydłużenie ścian pochwy

Okres pokwitania



Pofałdowanie ścian pochwy i jej

uelastycznienie



Zwiększenie się liczby warstw

nabłonka pochwy, oraz zwiększenie

się zawartości glikogenu



Wydzielina w pochwie – wzrost

ilości pałeczek kwasotwórczych



pH pochwy 4-5

Okres pokwitania

Jajnik:



Masa stale rosnącego jajnika począwszy

od urodzenia osiąga wielkość 4,0g



Liczba pęcherzyków pierwotnych ulega

zmniejszeniu wraz z wiekiem dziewczynki



Pęcherzyki w jajniku osiągają dalsze

stadia rozwoju do stadium pęcherzyka

jajnikowego

Okres pokwitania



Wzrost trzonu macicy i

równowaga wielkości z szyjką

macicy



Kształt macicy klepsydrowaty.

Długość macicy pokwitaniowej 4

cm, a kanału szyjki 3cm. Błona

śluzowa macicy grubieje do 2mm

Typowe przedziały czasowe
somatycznego rozwoju
pokwitaniowego



Telarche



Pubarche



Przyspieszenie wzrostu



Menarche

Rozwój gruczołów
piersiowych

Tkanka gruczołów piersiowych

rozwija się od

telarche

–

nabrzmienie piersi

- 9 –10 rok

życia

Okres pokwitania



Pubarche

– pojawienie się

owłosienia łonowego około 11

roku życia – obraz dodatkowego

tworzenia się hormonów o

działaniu androgennym

Okres pokwitania



Menarche

– pierwsze krwawienie

miesięczne. Czas wystąpienia

menarche waha się między 9-16

rokiem życia. Populacja polskich

dziewcząt 12-13 rok życia

Faza młodzieńcza



Sylwetka ciała przybiera typowy

kobiecy charakter



Rysy twarzy subtelnieją



Pełny rozwój gruczołów sutkowych



Pełny rozwój owłosienia części

płciowych



Krwawienia miesiączkowe mogą być

jeszcze nieregularne

Okres pokwitania

Przygotowanie dziewczynki, jeszcze przed

menarche,

okresu pokwitania, w

tym

dostarczenie jej wiedzy na temat

fizjologii cyklu

miesiączkowego i sposobów pokonywania

pojawiających się trudności, należy przede

wszystkim do

matki. Pewną rolę przypisuje się

także najbliższej rodzinie

(np. starszej siostrze),

nauczycielom i personelowi

medycznemu (np.

pielęgniarce szkolnej czy

środowiskowej). Młode

dziewczęta potrzebują wyjaśnienia

wszystkiego, co

je dręczy i niepokoi, a pomocy w tej kwestii

oczekują od osoby, której mogą ufać i powierzać

tak

osobiste problemy.

Opiekę zdrowotną nad dorastającymi dziewczętami

sprawują przede wszystkim lekarze rodzinni i pielęgniarki

rodzinne. Wizyta u ginekologa w tym wieku spowodowana

jest najczęściej bardzo konkretnymi dolegliwościami, a to

sprawia, że towarzyszy jej wiele obaw i niepokojów.

Konieczne jest więc dobre przygotowanie i uspokojenie

nieletniej, udzielenie jej rzeczowych i niezbędnych

informacji na temat przebiegu badania oraz pożądanego

sposobu zachowania się w tym czasie. Przy tym

szczególnie

ważne jest zachowanie ogromnego taktu i poszanowania

tzw. wstydu kobiecego, który w tym okresie życia ujawnia

się najbardziej. Przygotowanie to należy do zarówno do

matki, jak i do pielęgniarki/położnej pracującej w

gabinecie

ginekologicznym.

Zadania pielęgniarki/położnej przed, w czasie i po

badaniu

to:



polecenie młodocianej oddania moczu i (jeśli są

do tego warunki) podmycia się

;



wskazanie miejsca, w którym może się rozebrać;



przygotowanie fotela ginekologicznego, narzędzi,

rękawiczek, środków

dezynfekcyjnych,

materiałów opatrunkowych;



pomoc dziewczynie w położeniu się na fotelu

ginekologicznym;



wykonanie jałowego zmywania krocza;



pomoc lekarzowi podczas badania;



emocjonalne wsparcie badanej;



upewnienie się, czy wszystko, co mówił lekarz,

zostało przez młodocianą

dobrze zrozumiane oraz

wyjaśnienie ewentualnie zaistniałych wątpliwości.

Każda wizyta nastolatki w gabinecie

inekologicz

nym jest doskonałą okazją dla lekarza i

pielęgniarki/położnej do poszerzenia jej wiedzy

fizjologicznym przebiegu cyklu miesiączkowego,

znaczeniu prowadzenia samoobserwacji i

rejestracji

(zapisywania) zachodzących w nim zmian oraz o

życiu seksualnym i w miarę potrzeby (jeżeli

podjęła

już współżycie płciowe, wkrótce zamierza to

uczynić

lub jest tym zainteresowana) o sposobach

zapobiegania ciąży.

Dobrze jest, jeśli ma to charakter poważnej i

życzliwej rozmowy, umożliwiającej dziewczynie

zadawanie pytań, a odpowiedzi na nie są

zrozumiałe,

wyczerpujące

rzetelne.

zrozumiałe,

wyczerpujące

rzetelne.

Komentując

jej wypowiedzi, należy zawsze unikać ocen.

Takie

postępowanie personelu medycznego ma

korzystny

wpływ na dalszą zgłaszalnoś

młodocianej do

ginekologa.

Okres dojrzałości



Ustalone procesy hormonalne



Regularne cykliczne krwawienia

miesiączkowe



Prawidłowa czynność dokrewna

jajników



Prawidłowo funkcjonujący układ

podwzgórzowo-przysadkowo-

jajnikowy

Okres dojrzałości płciowej

Opiekę nad zdrowiem kobiety w

wieku dojrzałym sprawują:



lekarz położnik-ginekolog;



pielęgniarka/położna pracująca w

poradni K lub w każdym innym

gabinecie ginekologicznym

;



pielęgniarka i położna

środowiskowa.

Do ich zadań należy prowadzenie działań

promocyjnych, profilaktycznych, leczniczych

i rehabilitacyjnych, przy czym największy

nacisk powinien być położony na pierwsze te

dwa elementy. Jest to zgodne ze

współczesnymi trendami w medycynie

światowej i zaleceniami Światowej

Organizacji

Zdrowia (WHO).

Profilaktyka w położnictwie i ginekologii to

zapobieganie różnym chorobom narządu rodnego,

np. nowotworom, stanom zapalnym, zaburzeniom

statyki i zaburzeniom cyklu miesiączkowego;

oprócz tego niepłodności małżeńskiej i

niepomyślnemu zakończeniu ciąży. Jednak aby

przynosiła pożądany skutek, konieczna jest

aktywna

postawa samych kobiet. Dlatego zadaniem

pielęgniarek i położnych jest mobilizowanie i

zachęcanie ich do regularnego kontrolowania stanu

swojego narządu rodnego u ginekologa.

Klimakterium



Klimakterium - okres przejściowy

w życiu kobiety od pełnej

dojrzałości płciowej do starości.

Obejmuje ono ostatnie krwawienie

miesiączkowe w życiu, czyli

menopauzę

po którym występuje

co najmniej 6-miesięczna przerwa.

Klimakterium

W okresie przedmenopauzalnym

głównymi

dolegliwościami (wynikającymi z

występowania cykli bezowulacyjnych)

są:



Niepłodność



Zaburzenia cyklu miesięcznego



Krwawienia czynnościowe

Klimakterium



W okresie pomenopauzalnym

najbardziej uciążliwe są

zaburzenia wegetatywne i

psychiczne, zwane też objawami

wypadowymi. Stanowią one

zespół

klimakteryczny

Klimakterium

Najczęstszymi objawami wegetatywnymi są:



Uderzenia krwi do głowy



Bóle i zawroty głowy



Nadmierne pocenie się



Przyspieszenie czynności serca i

oddechów



Silna labilność emocjonalna



Wzmożona drażliwość



Depresja



Osłabienie pamięci

Klimakterium

Zmiany w narządzie rodnym



Zanik w tkankach receptorów estrogenowych i

progesteronowych



Zanik jajników – zmniejszenie masy i wielkości

narządów, ścieńczenie błon śluzowych



Masa i wymiary macicy maleją



Zmniejszenie grubości błony mięśniowej – rozrost

tkanki łącznej



Cienka zanikowa błona śluzowa



Zanik błony śluzowej pochwy



Zmniejsza się ilość w komórkach pochwy glikogenu

oraz pałeczek D

derleina

Klimakterium



Spadek produkcji estrogenów powoduje zmiany

zanikowe w błonie śluzowej cewki moczowej i

pęcherza moczowego



Zmniejszenie napięcia zwieraczy cewki moczowej



Zmniejszenie masy gruczołów piersiowych



Sutki wiotczeją, maleje brodawka, obwódka zanika



Progresywna utrata masy kostnej (początek po 40

roku życia)



Osteoporoza i osteoartroza



Zmiany skórne – ścieńczenie i zmniejszenie

zawartości kolagenu

Starość (senium)

W zakresie narządów płciowych

stwierdza

się:



Zanikowe zapalenie sromu i pochwy



Zwężenie przedsionka pochwy



Rogowacenie białe i marskość sromu



Osłabienie tkanek dna miednicy

mniejszej

Okres przekwitania



Opiekę zdrowotną nad kobietami w

tym okresie sprawuje ten sam

zespół medyczny, co w poprzednim,

jednakże zadania pielęgniarek i

położnych są teraz nieco inne.

Wynikają one przede wszystkim ze

stanu ich zdrowia, zgłaszanych

problemów i oczekiwań.

W sprawowaniu opieki nad kobietą w okresie

przekwitania ważne jest:



rozpoznanie objawów charakterystycznych dla

tego okresu;



poznanie i ocena warunków socjalno-bytowych

oraz przyjętej przez kobietę strategii życiowej;



wzbogacenie jej wiedzy na temat fizjologii

tego okresu oraz motywowanie

do podejmowania korzystnych dla zdrowia

zachowań;



podjęcie współpracy z rodziną na rzecz

wsparcia kobiety w tym trudnym

dla niej okresie.

Rozmawiając z kobietami na temat pożądanych

zachowań w okresie klimakterium, szczególnie

dużo uwagi należy poświęcać sprawom

prawidłowego odżywiania się, zachowania

aktywności fizycznej i zasadności kontrolowania

masy ciała. Błędy popełniane w tym czasie sprzyjają

bowiem otyłości, pojawianiu się różnych chorób

oraz złemu samopoczuciu. Dieta kobiet powinna być

urozmaicona, bogata w białko, wapń, witaminy i

sole mineralne.

Znamienne dla okresu przekwitania są

zaburzenia snu nocnego. Dlatego ważna jest

dbałość o spokojny i dostatecznie długi

(minimum 8 godzin) sen. Przed udaniem się

na wypoczynek nocny, dobrze jest wyjść z

domu na krótki spacer, a po powrocie wypić

szklankę ciepłego napoju, np. mleka.

Dbałość o higienę ciała i wygląd

zewnętrzny,

a także zachowanie aktywności

seksualnej ma

duże znaczenie dla zdrowia fizycznego i

psychicznego kobiety. Zwiększa poczucie

własnej wartości oraz sprzyja harmonii

stosunków małżeńskich i rodzinnych.

Korzystanie z profilaktycznych badań

ginekologicznych (i innych w razie

potrzeby), jak również wykonywanie

samokontroli piersi, to także ważne

problemy,

które pielęgniarka/położna powinna

omawiać

z kobietami. Jeszcze inną sprawą jest

świadczenie pomocy w podejmowaniu

decyzji o stosowaniu hormonalnej terapii

zastępczej.

O trudnościach okresu klimakterium i

sposobach radzenia sobie z nimi trzeba

rozmawiać nie tylko z kobietami, których

dotyczy, lecz również z ich najbliższymi.

Ukazanie roli rodziny w pokonywaniu tych

trudności korzystnie wpływa na lepsze

zrozumienie

ich

zachowań

oraz

zrozumienie

ich

zachowań

oraz

mobilizację

do dokonania zmian niektórych

przyzwyczajeń i upodobań.

Document Outline