odruchy warunkowe powstają w procesie 

warunkowania, w przeciwieństwie do odruchów 

bezwarunkowych – wrodzonych

ODRUCHY WARUNKOWE

ODRUCHY WARUNKOWE

powstanie odruchu warunkowego wiąże się z                

        wytworzeniem nowych szlaków nerwowych

odruch bezwarunkowy 

odruch warunkowy 

powstaje bez udziału kory 

powstaje zawsze na poziomie korowym 

cecha gatunkowa 

cecha osobnicza 

wrodzone 

nabyte 

przebiega po ściśle określonej anatomicznie 

drodze 

opiera się na powstawaniu nowych dróg 

trwały – nie ulega wygaszaniu 

nietrwały 

 

różnice pomiędzy odruchami 

bezwarunkowymi a odruchami 

warunkowymi

 

 

ODRUCHY WARUNKOWE

ODRUCHY WARUNKOWE

podział odruchów warunkowych

odruchy warunkowe dzielimy na:

- klasyczne (Pawłow’a)

- instrumentalne

 

 

ODRUCHY WARUNKOWE

ODRUCHY WARUNKOWE

odruch klasyczny

- polega na kojarzeniu w czasie bodźca 

bezwarunkowego z bodźcem obojętnym, który 

następnie przekształca się w bodziec warunkowy 

- działanie obu bodźców musi pokrywać się w czasie, 

przy czym bodziec obojętny musi wyprzedzać bodziec 

bezwarunkowy 

- do wytworzenia odruchu konieczna jest pewna liczba 

takich skojarzeń

światło

pokarm

ślina

bodziec 

warunkowy

bodziec 

bezwarunko

wy

reakcja 

(warunkowa

)

wzmocnieni

e

 

 

ODRUCHY WARUNKOWE

ODRUCHY WARUNKOWE

odruch instrumentalny

- wzmocnieniu ulega reakcja wykonywana, a nie 

bodziec warunkowy

- aby wytworzyć odruch musi istnieć odpowiedni 

intensywny stan napędowy – motywacja, zwierzę 

należy sprowokować do wykonania reakcji, reakcja 

musi być adekwatnie wzmocniona 

głód

naciśnięcie 

na dźwignię

pokarm

bodziec 

warunkowy

bodziec 

bezwarunko

wy

reakcja 

(warunkowa

)

wzmocnieni

e

 

 

ODRUCHY WARUNKOWE

ODRUCHY WARUNKOWE

różnice pomiędzy odruchami 

bezwarunkowymi a odruchami 

warunkowymi

odruch klasyczny 

odruch instrumentalny 

Wzmocnienie zależy od woli 

eksperymentatora; wzmacnia się bodziec 

warunkowy 

Wzmocnienie zależy od zwierzęcia 

(samowzmocnienie); wzmacnia się reakcja 

Bodziec warunkowy jest jednoznaczny i 

łatwy do określenia 

Reakcja wywoływana jest przez 

kompleksowy, trudny do określenia bodziec, 

którym przeważnie jest sytuacja 

doświadczalna lub życiowa zwierzęcia 

Znaczenie doświadczalne 

Znaczenie biologiczne, jest podstawą 

celowego, perspektywicznie 

ukierunkowanego zachowania zwierzęcia 

Efektor wegetatywny  

(proste formy zachowania) 

Efektor somatyczny  

(złożone formy zachowania) 

 

 

 

ODRUCHY WARUNKOWE

ODRUCHY WARUNKOWE

podział klasycznych odruchów 

warunkowych

- odruchy z krótkotrwałym (kilkusekundowym) 

wyprzedzeniem  bodźca bezwarunkowego przez 

sygnał (bodziec warunkowy) 

- odruchy śladowe – z długotrwałym (minutowym) 

wyprzedzeniem  bodźca bezwarunkowego przez 

sygnał (bodziec warunkowy) 

- odruchy „na czas” – związek między bodźcem 

bezwarunkowym a sygnałem jest trudny do ustalenia

- odruchy wyższych rzędów – odruch warunkowy na 

bazie wyuczonego odruchu warunkowego I rzędu, 

bodziec obojętny kojarzony z dobrze utrwalonym 

bodźcem warunkowym

światło – pokarm – ślina  (I rzędu)                                                    

                      dzwonek – światło – pokarm – ślina (II rzędu)

 

 

ODRUCHY WARUNKOWE

ODRUCHY WARUNKOWE

podział instrumentalnych odruchów 

warunkowych

- odruchy apetytywne (konsumacyjne) – polegające 

na dążeniu do zdobycia bodźca

- pokarmowe                               

                    - seksualne              

                                  - 

eksualneeksploracyjne                

               - samostymulacja 

- odruchy awersyjne (obronne) – polegające na 

dążeniu do uniknięcia lub osłabieniu kontaktu z 

bodźcem                                     (oparte na napędzie 

lękowym) 

- ucieczki – doprowadzające do przerwania kontaktu 
z bodźcem                                                                    

                         - unikania – mające na celu 

zapobieżenie kontaktu z bodźcem (kiedy pojawia się 

bodziec warunkowy zapowiadający ból zwierzę 

wykonuje reakcję zapobiegawczą 

 

 

ODRUCHY WARUNKOWE

ODRUCHY WARUNKOWE

hamowanie odruchów warunkowych

- hamowanie zewnętrzne – nie związane z ośrodkiem 

dla danego odruchu; odruch może zostać osłabiony 

przez nowy silniejszy bodziec zewnętrzny, występujący 

w tym samym czasie 

- hamowanie wewnętrzne – zachodzi w obrębie 

ośrodka              sterującego danym odruchem 

- wygasanie – przy braku wzmacniania odruchu (przy 

braku pojawienia się bodźca bezwarunkowego 

wzmacniającego bodziec warunkowy)               - 

hamowanie opóźniające – przy wydłużaniu czasu od 

zadziałania bodźca warunkowego do pojawienia się 

bodźca bezwarunkowego                                - hamowanie 

warunkowe – przy stosowaniu podniet kompleksowych; 

bodziec warunkowy A  odruch A a bodziec warunkowy B  

odruch B                  kompleks bodźców A + B  brak odruchu      

                                                                - 

hamowanie 

różnicujące – przez stosowanie bodźców do siebie 

podobnych