Chronione gatunki
roślin
na podstawie Programów rolno – środowiskowych
(punkt 3, 4, 5)
Anaszewska Ewelina
Bielak Monika
Gołębiowska Izabela
Hulajko Monika
Chronione gatunki
roślin
na podstawie Programów rolno – środowiskowych
(punkt 3, 4, 5)
Anaszewska Ewelina
Bielak Monika
Gołębiowska Izabela
Hulajko Monika
Wariant 4.2 i 5.2 obejmuje siedliska
określane według klasyfikacji Natura
2000 jako:
•torfowiska przejściowe i trzęsawiska
(7140) (oprócz zbiorowisk ze związku
Rhynchosporion);
•górskie i nizinne torfowiska
zasadowe o charakterze łąk,
turzycowisk i mechowisk
MECHOWISKA
Gnidosz królewski
(Pedicularis sceptrum-
carolinum L.)
Występowanie: mechowiska;
Siedlisko: torfowiska przejściowe i trzęsawiska.
Cechy charakterystyczne:
- bylina o prostej, wzniesionej, nierozgałęzionej łodydze, bardzo skąpo
ulistnionej, dorastającej do 30 – 100 m,
- kwitnie od czerwca do sierpnia,
- gatunek wpisany na Polską Czerwoną Listę Roślin od 2006 r.,
narażony na wyginięcie, objęty całkowitą ochroną gatunkową,
- półpasożyt korzeniowy.
Zagrożenia:
- odwadnianie terenów bagiennych i przekształcanie w użytki zielone,
- naturalna sukcesja,
- eksploatacja pokładów torfu,
- pożary,
- wydeptywanie przez turystów.
Ochrona:
- prace mające na celu powstrzymanie naturalnej sukcesji oraz
degradacji w skutek gospodarczego użytkowania obszarów torfowisk
(eksploatacja torfu),
- budowanie kładek na torfowiskach udostępnionych dla ruchu
turystycznego.
Wełnianeczka alpejska
(Baeothryon alpinum)
Występowanie: mechowiska;
Siedlisko: torfowiska przejściowe i trzęsawiska.
Cechy charakterystyczne:
- gatunek subarktyczno – subalpejski,
- roślina wieloletnia, należąca do rodziny turzyc, luźno darniowa, o
kłączach czołgających się,
- łodygi liczne i silne, trójgraniaste, lekko szorstkie, podłużnie
kreskowane,
- gatunek wpisany na Polską Czerwoną Listę Roślin, zagrożony
wymarciem, objęty ścisłą ochroną gatunkową.
Zagrożenia:
- odwadnianie torfowisk,
- naturalna sukcesja (silnie rozrastająca się turzyca dzióbkowata),
- wydeptywanie przez turystów,
- eksploatacja pokładów torfu,
- pożary.
Ochrona:
- prace mające na celu powstrzymanie naturalnej sukcesji oraz
degradacji w skutek gospodarczego użytkowania obszarów torfowisk
(eksploatacja torfu),
- budowanie kładek na torfowiskach udostępnionych dla ruchu
turystycznego.
Skalnica torfowiskowa
(Saxifraga hirculus)
Występowanie: mechowiska;
Siedlisko: torfowiska przejściowe i trzęsawiska.
Cechy charakterystyczne:
- relikt glacjalny,
- występuje w wapiennych mechowiskach, w warunkach pełnego
dosłonecznienia,
- gatunek zagrożony wymarciem w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin,
podlega ścisłej ochronie, gatunek objęty Konwencją Berneńską i
Dyrektywą Siedliskową.
Zagrożenia:
- osuszanie torfowisk,
- naturalna sukcesja i zarastanie,
- wydeptywanie przez turystów,
- eksploatacja pokładów torfu,
- pożary.
Ochrona:
- prace mające na celu powstrzymanie naturalnej sukcesji oraz
degradacji w skutek gospodarczego użytkowania obszarów torfowisk
(eksploatacja torfu),
- budowanie kładek na torfowiskach udostępnionych dla ruchu
turystycznego,
- objecie terenu występowania ochroną rezerwatową.
Rosiczka długolistna
(Drosera longifolia)
Występowanie: mechowiska;
Siedlisko: torfowiska przejściowe i trzęsawiska.
Cechy charakterystyczne:
- roślina owadożerna – klejące pułapki,
- rośnie na „poduszkach” (wzgórkach) utworzonych przez torfowce oraz na
miejscach o rzadkiej darni,
- wrażliwa, wieloletnia, o wysokości 3-20 cm,
- białe kwiaty na długich szypułkach kwiatowych,
- występują na słonecznych stanowiskach, od słońca zmieniają barwę na
czerwoną,
- objęta ścisła ochrona gatunkową, umieszczona na Czerwonej liście roślin i
grzybów Polski w grupie gatunków wymierających, krytycznie
zagrożonych.
Zagrożenia:
- osuszanie torfowisk,
- naturalna sukcesja i zarastanie,
- wydeptywanie przez turystów,
- eksploatacja pokładów torfu,
- pożary.
Ochrona:
- prace mające na celu powstrzymanie naturalnej sukcesji oraz degradacji
w skutek gospodarczego użytkowania obszarów torfowisk (eksploatacja
torfu),
- budowanie kładek na torfowiskach udostępnionych dla ruchu
turystycznego.
Rosiczka pośrednia
(Drosera intermedia)
Występowanie: mechowiska;
Siedlisko: torfowiska przejściowe i trzęsawiska.
Cechy charakterystyczne:
- najrzadsza ze wszystkich krajowych rosiczek,
- rośnie w miejscach piaszczystych i zamulonych kałużach, tworzy dość
zwarte grupy,
- roślina strefy atlantyckiej i subatlantyckiej,
- wieloletnia, o wysokości 3-20 cm,
- białe kwiaty na długich szypułkach kwiatowych,
- występują na słonecznych stanowiskach, od słońca zmieniają barwę na
czerwoną,
- objęta ścisła ochrona gatunkową, umieszczona na Czerwonej liście roślin
i grzybów Polski w grupie gatunków wymierających, krytycznie
zagrożonych.
Zagrożenia:
- osuszanie torfowisk,
- naturalna sukcesja i zarastanie,
- wydeptywanie przez turystów,
- eksploatacja pokładów torfu,
- pożary.
Ochrona:
- prace mające na celu powstrzymanie naturalnej sukcesji oraz degradacji
w skutek gospodarczego użytkowania obszarów torfowisk (eksploatacja
torfu),
- budowanie kładek na torfowiskach udostępnionych dla ruchu
turystycznego.
Turzyca strunowa
(Carex chordorrhiza L.)
Występowanie: mechowiska;
Siedlisko: torfowiska przejściowe i trzęsawiska.
Cechy charakterystyczne:
- roślina wieloletnia, trwała, o wysokości 5-15 cm, z długimi nadziemnymi
rozłogami, na których wyrastają kwitnące łodygi,
- u rośliny tej występują owocostany składające się z półkolistych z przodu,
prawie trójgraniastych, gładkich szerokojajowatych, żółtawo lub
ciemnoczerwonobrązowych, słabo unerwionych pęcherzyków, które nagle
zwężają się w krótki, gładki dzióbek,
- objęta ścisła ochrona gatunkową, umieszczona na Czerwonej liście roślin i
grzybów Polski w grupie gatunków zagrożonych.
Zagrożenia:
- osuszanie torfowisk,
- naturalna sukcesja i zarastanie,
- wydeptywanie przez turystów,
- eksploatacja pokładów torfu,
- pożary.
Ochrona:
- prace mające na celu powstrzymanie naturalnej sukcesji oraz degradacji w
skutek gospodarczego użytkowania obszarów torfowisk (eksploatacja
torfu),
- budowanie kładek na torfowiskach udostępnionych dla ruchu
turystycznego.
Turzyca bagienna
( Carex limosa L.)
Występowanie: mechowiska;
Siedlisko: torfowiska przejściowe i trzęsawiska.
Cechy charakterystyczne:
- wieloletnia zielna bylina o długich rozłogach, wysokość 15-40 (60) cm,
- u rośliny tej występują owocostany składające się z soczewkowato
spłaszczonych, szerokoeliptycznych, szarozielonych, pięcionerwowych
pęcherzyków,
- objęta ścisła ochrona gatunkową od 2004 r., umieszczona na Czerwonej
liście roślin i grzybów Polski w grupie gatunków zagrożonych, gatunek
zagrożony w niewielkim stopniu w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin.
Zagrożenia:
- osuszanie torfowisk,
- naturalna sukcesja i zarastanie,
- wydeptywanie przez turystów,
- eksploatacja pokładów torfu,
- pożary.
Ochrona:
- prace mające na celu powstrzymanie naturalnej sukcesji oraz degradacji
w skutek gospodarczego użytkowania obszarów torfowisk (eksploatacja
torfu),
- budowanie kładek na torfowiskach udostępnionych dla ruchu
turystycznego.
Kosatka kielichowa
(Tofieldia calyculata)
Występowanie: mechowiska;
Siedlisko: torfowiska przejściowe i trzęsawiska.
Cechy charakterystyczne:
- roślina trująca,
- wzniesiona, sztywna, o wysokości (wraz z kwiatostanem) 10–40 cm, naga,
pod ziemią wytwarza skośne kłącze,
- wapieniolubna, rośnie na glebach eutroficznych powstałych z wietrzenia
skał węglanowych, o odczynie od 6,5-8,2 pH,
- łąki, hale, skały, obszary wilgotne i torfowiska, w Tatrach aż po piętro
halne w liczbie kilkunastu lub kilkudziesięciu kęp,
- objęta ścisła ochrona gatunkową, umieszczona na Czerwonej liście roślin i
grzybów Polski w grupie gatunków narażonych na wiginiecie na
izolowanych stanowiskach (na niżu).
Zagrożenia:
- osuszanie i zaorywanie podmokłych łąk,
- wydeptywanie przez turystów,
- eksploatacja pokładów torfu.
Ochrona:
- prace mające na celu powstrzymanie naturalnej sukcesji oraz degradacji
w skutek gospodarczego użytkowania obszarów torfowisk (eksploatacja
torfu),
- budowanie kładek na torfowiskach udostępnionych dla ruchu
turystycznego.
Kruszczyk błotny
(Epipactis palustris )
Występowanie: mechowiska;
Siedlisko: torfowiska przejściowe i trzęsawiska.
Cechy charakterystyczne:
- przedstawiciel rodziny storczykowatych,
- nie posiada ostrogi charakterystycznej dla storczyków,
- wysokość 30-50 cm,
- kwiaty dość duże, wielobarwne, bezwonne, zwisające, zebrane w 8-15-
kwiatowy luźny kwiatostan,
- objęta ścisła ochrona gatunkową, umieszczona na Czerwonej liście roślin i
grzybów Polski (2006r.) w grupie gatunków narażonych na wymarcie.
Zagrożenia:
- osuszanie podmokłych terenów,
- wydeptywanie przez turystów,
- eksploatacja pokładów torfu.
Ochrona:
- prace mające na celu powstrzymanie naturalnej sukcesji oraz degradacji
w skutek gospodarczego użytkowania obszarów torfowisk (eksploatacja
torfu),
- budowanie kładek na torfowiskach udostępnionych dla ruchu
turystycznego.
Wątlik błotny
(Hammarbya paludosa)
Występowanie: mechowiska;
Siedlisko: torfowiska przejściowe i trzęsawiska.
Cechy charakterystyczne:
- przedstawiciel rodziny storczykowatych,
- niewielka bylina, dorasta do 5–20 cm wysokości,
- groniasty kwiatostan,
- preferuje miejsca otwarte do przejściowo ocienionych, roślina
światłolubna,
- objęta ścisła ochrona gatunkową od 2004 r., umieszczona na Czerwonej
liście roślin i grzybów Polski w grupie gatunków wymierających, gatunek
zagrożony w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin.
Zagrożenia:
- osuszanie torfowisk,
- naturalna sukcesja i zarastanie,
- wydeptywanie przez turystów,
- eksploatacja pokładów torfu.
Ochrona:
- prace mające na celu powstrzymanie naturalnej sukcesji oraz degradacji
w skutek gospodarczego użytkowania obszarów torfowisk (eksploatacja
torfu),
- budowanie kładek na torfowiskach udostępnionych dla ruchu
turystycznego.
Lipiennik Loesela
(Liparis loeselii)
Występowanie: mechowiska;
Siedlisko: torfowiska przejściowe i trzęsawiska.
Cechy charakterystyczne:
- przedstawiciel rodziny storczykowatych,
- ma bulwiasto zgrubiałą nasadę, żółty lub zielony kolor i wysokość 6-20 cm,
- gleby średnio żyzne, zasobnych w węglan wapnia, o odczynie obojętnym lub
lekko zasadowym, roślina światłolubna,
- nasiona powstają głównie w wyniku samozapylenia, kwiaty pojawiają się
dopiero w siódmym roku od wykiełkowania nasion. Wegetatywnie rozmnaża się
rzadko
- objęta ścisła ochrona gatunkową, umieszczona na Czerwonej liście roślin i
grzybów Polski w grupie gatunków wymierających, gatunek narażony na
wyginięcie w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin,
- łatwo go pomylić z wyblinem jednolistnym i wątlikiem błotnym.
Zagrożenia:
- zanikanie siedlisk,
- osuszanie i zaorywanie podmokłych łąk,
- wydeptywanie przez turystów,
- eksploatacja pokładów torfu.
Ochrona:
- prace mające na celu powstrzymanie naturalnej sukcesji oraz degradacji w
skutek gospodarczego użytkowania obszarów torfowisk (eksploatacja torfu),
- budowanie kładek na torfowiskach udostępnionych dla ruchu turystycznego.
Tojad dzióbaty
(Aconitum variegatum L.)
Występowanie: mechowiska;
Siedlisko: górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak,
turzycowisk i
mechowisk.
Cechy charakterystyczne:
- długie oraz silne korzenie umacniają w górach osypujące się zbocza,
- wysokość: do 100cm, łodyga, długa, sztywna i pusta w środku,
- kwiatostan w formie grona,
- występuje w zespołach ziołorośli i w lasach, szczególnie nad potokami, na
obrzeżach lasów, na polanach, upłazach i ustalonych piargach,
- objęta ścisła ochrona gatunkową.
Zagrożenia:
- regulacja rzek i potoków,
- zrywanie lub przesadzanie do ogródków.
Ochrona:
- tworzenie form ochrony w miejscu występowania tego gatunku,
- zapobieganie regulacji rzek.
Parzydło leśne
(Aruncus sylvestris)
Występowanie: mechowiska;
Siedlisko: górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak,
turzycowisk i
mechowisk.
Cechy charakterystyczne:
- jest również uprawiana jako roślina ozdobna,
- wysokość do 2 m,
- wiechowaty kwiatostan,
- roślina trująca,
- objęta całkowitą ochroną ścisłą.
Zagrożenia:
- niszczona podczas zrywki drewna,
- w dolinach rzek, potoków i w wąwozach w skutek tworzenia nielegalnych
wysypisk śmieci.
Ochrona:
- tworzenie form ochrony w miejscu występowania tego gatunku,
- zapobieganie powstawania „dzikich wysypisk śmieci”.
Tłustosz pospolity
(Pinguicula vulgaris L.)
Występowanie: mechowiska;
Siedlisko: górskie i nizinne torfowiska zasadowe o charakterze młak,
turzycowisk i
mechowisk.
Cechy charakterystyczne:
- roślina wieloletnia,
- samożywna,
- owadożerność umożliwia jej uzupełnienie azotu,
- wiechowaty kwiatostan,
- roślina trująca,
- objęta ścisła ochrona gatunkową, umieszczona na Czerwonej liście roślin i
grzybów Polski w grupie gatunków narażonych na wyginięcie, gatunek
krytycznie zagrożony w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin.
Zagrożenia:
- ruch turystyczny.
Ochrona:
- tworzenie form ochrony w miejscu występowania tego gatunku.
Kłoć wiechowata
(Cladium mariscus)
Występowanie: mechowiska;
Siedlisko: torfowiska nakredowe.
Cechy charakterystyczne:
- roślina zielna, osiąga 2-2,5m wysokości,
- kwiatostan w formie wiechy,
- tworzy zwarte płaty szuwaru kłociowego,
- objęta ścisła ochrona gatunkową od 2004 roku.
Zagrożenia:
- postępująca degradacja jezior, w wyniku melioracji i gospodarki wodnej.
Ochrona:
- tworzenie form ochrony w miejscu występowania tego gatunku,
- zapobieganie degradacji jezior.
Marzyca czarniawa
(Schoenus nigricans)
Występowanie: mechowiska;
Siedlisko: torfowiska nakredowe.
Cechy charakterystyczne:
- objęta ścisła ochrona gatunkową,
- kategoria zagrożenia w Polsce wg Czerwonej listy roślin i grzybów Polski
(2006) (narażony na wyginięcie),
- kategoria zagrożenia w Polsce wg Polskiej Czerwonej Księgi Roślin
(narażony).
Zagrożenia:
- postępująca degradacja jezior, w wyniku melioracji i gospodarki wodnej.
Ochrona:
- tworzenie form ochrony w miejscu występowania tego gatunku,
- zapobieganie degradacji jezior.
SZUWARY
WIELKOTURZYCOWE
• Wariant 4.3 i 5.3.
• Szuwary wielkoturzycowe zajmują siedliska
bagienne i mokre;
• Szuwary wielkoturzycowe mają stosunkowo ubogi
skład gatunkowy, jednak pełnią ważną rolę w
kształtowaniu się walorów faunistycznych. Są
siedliskiem lęgowym ptaków wodno-błotnych, w
tym wodniczki, miejscem żerowania dużych
ssaków roślinożernych oraz stwarzają dogodne
warunki dla tarliska ryb;
• Spełniają również ważną rolę w retencjonowaniu
wód zalewowych oraz w naturalnej filtracji i
oczyszczaniu wód powierzchniowych;
Turzyca Buxbauma
(Carex buxbaumii)
Występowanie: moczary, głownie na północy i wschodzie Polski;
Siedlisko: Szuwary wielkoturzycowe;
Cechy charakterystyczne:
- gatunek rośliny z rodziny ciborowatych,
- roślina wytwarza pełzające rozłogi,
- geofit - pączki zimujące znajdują się w glebie
- kwiaty zebrane w kilka kłosów o maczugowatym kształcie, w górnej części
znajdują się kwiaty żeńskie, a u podstawy męski,
- nasiona rozsiewane są przez wiatr i wodę,
- umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski w grupie
gatunków wymierających, krytycznie zagrożonych.
Zagrożenia:
- zanikanie siedlisk,
- osuszanie i zaorywanie podmokłych łąk,
- eksploatacja pokładów torfu.
Ochrona:
- całkowity zakaz nawożenia,
- odpowiedni termin i technika koszenia,
- odpowiednia obsada zwierząt i termin wypasu.
Kłoć wiechowata
(Cladium mariscus )
Występowanie: wschodnia części Lubelszczyzny, Równina Augustowska,
Pomorze,
Ziemia lubuska i Wielkopolska.
Siedlisko: szuwary wielkoturzycowe;
Cechy charakterystyczne:
- gatunek rośliny z rodziny ciborowatych,
- geofit - pączki zimujące znajdują się w glebie lub hydrofit lub helofit -
pączki zimujące znajdują się w wodzie,
- kwiatostany złożone z kłosków zebranych w szczytową wiechę, część
kwiatów kest obupłciowa , pozostałe męskie,
- owocem są brunatne orzeszki o jajowatym kształcie zakończone
dzióbkiem,
- objęty ścisłą ochroną gatunkową.
Zagrożenia:
- degradacja jezior, osuszanie,
- intensywna gospodarka rybacka.
Ochrona:
- całkowity zakaz nawożenia,
- odpowiedni termin i technika koszenia,
- odpowiednia obsada zwierząt i termin wypasu.
Jaskier wielki
(Ranunculus lingua)
Występowanie: cała Polska.
Siedlisko: szuwary wielkoturzycowe;
Cechy charakterystyczne:
- gatunek rośliny z rodziny jaskrowatych,
- hemikryptofit - pączki zimujące znajdują się na poziomie ziemi lub
hydrofit lub helofit - pączki zimujące znajdują się w wodzie,
- złotożółte kwiaty z pięcioma płatkami i licznymi słupkami i pręcikami
- często stosowana do oczek wodnych,
- umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski w grupie
gatunków narażonych na wyginięcie.
Zagrożenia:
- degradacja jezior, osuszanie,
- intensywna gospodarka rybacka.
Ochrona:
- całkowity zakaz nawożenia,
- odpowiedni termin i technika koszenia,
- odpowiednia obsada zwierząt i termin wypasu.
ŁĄKI TRZĘŚLICOWE I
SELERNICOWE
Wariant 4.4 i 5.4 obejmuje siedliska określane według
klasyfikacji Natura 2000:
1. Zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (6410);
2. Łąki selernicowe (6440).
•Występują przeważnie na siedliskach zasilanych wodami
gruntowymi;
•Należą do najcenniejszych półnaturalnych zbiorowisk
roślinnych Polski;
•Stanowią siedlisko rzadkich i chronionych gatunków roślin i
motyli;
Goździk pyszny
(Dianthus superbus)
Występowanie: głównie na niżu i rzadko w niższych położeniach górskich.
Siedlisko: łąki trzęślicowe;
Cechy charakterystyczne:
- gatunek rośliny z rodziny goździkowatych,
- hemikryptofit - pączki zimujące znajdują się na poziomie ziemi,
- kwiat duży, bladozielony lub różowy, w kształcie kielicha, słupek z dwoma
szyjkami
- zapylany przez motyle,
- uprawiany jako bylina ozdobna,
- wymaga słoneczne lub częściowo ocienione stanowiska oraz
przepuszczalne, mineralne i umiarkowanie stale wilgotne gleby,
- objęty ścisłą ochrona gatunkową oraz umieszczony na Czerwonej liście
roślin i grzybów Polski w grupie gatunków narażonych na wyginięcie.
Zagrożenia:
- osuszanie i zaorywanie łąk,
- zmiany tradycyjnego sposobu gospodarowania na łąkach.
Ochrona:
- całkowity zakaz nawożenia i wypasu,
- odpowiedni termin i technika koszenia.
Goryczka wąskolistna
(Gentiana pneumonanthe)
Występowanie: Rozproszony na całym niżu, szczególnie w południowo-
zachodniej i
wschodniej części Polski.
Siedlisko: Łąki trzęślicowe;
Cechy charakterystyczne:
- gatunek rośliny z rodziny goryczkowatych,
- hemikryptofit - pączki zimujące znajdują się na poziomie ziemi,
- kwiat duży, intensywnie niebiesko- fioletowy, w kształcie szerokiego
dzwonka,
- rozmnaża się przez nasiona, oraz wegetatywnie, przez kłącza,
- roślina trująca
-objęty ścisłą ochrona gatunkową oraz umieszczony na Czerwonej liście
roślin i grzybów Polski w grupie gatunków zagrożonych
Zagrożenia:
-osuszanie i zaorywanie łąk,
-zmiany tradycyjnego sposobu gospodarowania na łąkach.
Ochrona:
- całkowity zakaz nawożenia i wypasu
- odpowiedni termin i technika koszenia,
Mieczyk dachówkowaty
(Gladiolus imbricatus)
Występowanie: Dolny Śląsk, Wyżyna Lubelska, Roztocze.
Siedlisko: łąki trzęślicowe;
Cechy charakterystyczne:
- gatunek rośliny z rodziny kosaćcowatych,
- geofit - pączki zimujące znajdują się w glebie,
- najczęściej występują po dwa kwiaty o biało-niebieskiej barwie, żyłkowane
zwężają się nagle bez strefy przejściowej w żyłkowany „paznokieć”,
- tworzy kępy,
- uprawiany jako bylina ozdobna,
- objęty ścisłą ochrona gatunkową oraz umieszczony na Czerwonej liście
roślin i grzybów Polski w grupie gatunków narażonych na wyginięcie.
Zagrożenia:
- osuszanie i zaorywanie łąk,
- zmiany tradycyjnego sposobu gospodarowania na łąkach,
- pozyskiwanie dla swych pięknych kwiatów.
Ochrona:
- całkowity zakaz nawożenia i wypasu,
- odpowiedni termin i technika koszenia.
Kosaciec syberyjski
(Iris sibirica)
Występowanie: głównie na niżu i rzadko w niższych położeniach górskich.
Siedlisko: łąki trzęślicowe;
Cechy charakterystyczne:
- gatunek rośliny z rodziny kosaćcowatych,
- geofit - pączki zimujące znajdują się w glebie,
- kwiaty duże purpurowoczerwone o lejkowatym kształcie, tworzące grono,
- posiada uskrzydlone nasiona znajdujące się w trójkanciastej torebce,
- zapylana przez błonkówki,
- objęty ścisłą ochrona gatunkową oraz umieszczony na Czerwonej liście
roślin i grzybów Polski w grupie gatunków narażonych na wymarcie.
Zagrożenia:
- osuszanie i zaorywanie łąk,
- zmiany tradycyjnego sposobu gospodarowania na łąkach,
- pozyskiwanie dla swych pięknych kwiatów.
Ochrona:
- całkowity zakaz nawożenia i wypasu,
- odpowiedni termin i technika koszenia.
Nasięźrzał pospolity
(Ophioglossum vulgatum)
Występowanie: bardzo rzadko, głównie na wilgotnych łąkach i wapiennych
glebach.
Siedlisko: łąki trzęślicowe;
Cechy charakterystyczne:
- gatunek rośliny z rodziny nasięźrzałowatych,
- geofit - pączki zimujące znajdują się w glebie,
- wyrasta z krótkiego kłącza,
- posiada pojedynczy kłos zarodnionośny z 2 szeregami zarodni,
- objęty ścisłą ochrona gatunkową oraz umieszczony na Czerwonej liście
roślin i grzybów Polski w grupie gatunków narażonych na wyginięcie.
Zagrożenia:
- osuszanie i zaorywanie łąk,
- zmiany tradycyjnego sposobu gospodarowania na łąkach.
Ochrona:
- całkowity zakaz nawożenia i wypasu,
- odpowiedni termin i technika koszenia.
Komonicznik
skrzydlatostrąkowy
(Tetragonolobus maritimus )
Występowanie: bardzo rzadko.
Siedlisko: łąki trzęślicowe;
Cechy charakterystyczne:
- gatunek rośliny z rodziny bobowatych,
- hemikryptofit - pączki zimujące znajdują się na poziomie ziemi,
- posiada dolne listki siedzące, nasadą zrośnięte z osią liścia,
- umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski w grupie
gatunków narażonych na wymarcie.
Zagrożenia:
- osuszanie i zaorywanie łąk,
- zmiany tradycyjnego sposobu gospodarowania na łąkach.
Ochrona:
- całkowity zakaz nawożenia i wypasu,
- odpowiedni termin i technika koszenia.
Czosnek kątowaty
(Allium angulosum)
Występowanie: bardzo rzadko, głównie w dolinach dużych rzek;
Siedlisko: łąki selernicowe;
Cechy charakterystyczne:
- gatunek rośliny z rodziny czosnkowatych,
- geofit - pączki zimujące znajdują się w glebie,
- łodyga ostro trójkanciasta, u nasady ulistniona,
- umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski w grupie
gatunków narażonych na wyginięcie.
Zagrożenia:
- osuszanie i zaorywanie łąk,
- zmiany tradycyjnego sposobu gospodarowania na łąkach.
Ochrona:
- całkowity zakaz nawożenia i wypasu,
- odpowiedni termin i technika koszenia.
Konitrut błotny
(Gratiola officinalis)
Występowanie: bardzo rzadko;
Siedlisko: łąki selernicowe;
Cechy charakterystyczne:
- gatunek rośliny z rodziny babkowatych,
- hemikryptofit - pączki zimujące znajdują się na poziomie ziemi,
- kwiaty białe, jasnoróżowe, czerwonawo nabiegłe, z żółtą, długą rurką,
wyrastające w katach liści,
- roślina trująca,
- objęty ścisłą ochrona gatunkową.
Zagrożenia:
- osuszanie i zaorywanie łąk,
- zmiany tradycyjnego sposobu gospodarowania na łąkach.
Ochrona:
- całkowity zakaz nawożenia i wypasu,
- odpowiedni termin i technika koszenia.
Tarczyca oszczepowata
(Scutellaria hastifolia)
Występowanie: bardzo rzadko;
Siedlisko: łąki selernicowe;
Cechy charakterystyczne:
- gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych,
- hemikryptofit - pączki zimujące znajdują się na poziomie ziemi,
- roślina wieloletnia, o cienkich, pełzających kłączach,
- niebiesko- fioletowe pojedyncze kwiaty w kątach liści,
- umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski w grupie
gatunków narażonych na wyginięcie.
Zagrożenia:
- osuszanie i zaorywanie łąk,
- zmiany tradycyjnego sposobu gospodarowania na łąkach.
Ochrona:
- całkowity zakaz nawożenia i wypasu,
- odpowiedni termin i technika koszenia.
Fiołek wyniosły
(Viola elatior)
Występowanie: bardzo rzadko, głównie na skrajach lasu i łąk.
Siedlisko: łąki selernicowe;
Cechy charakterystyczne:
- gatunek rośliny z rodziny fiołkowatych,
- hemikryptofit - pączki zimujące znajdują się na poziomie ziemi,
- kwiaty na długiej szypułce, okazałe, zwykle jasnobłękitne,
- umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski w grupie
gatunków wymierających.
Zagrożenia:
- osuszanie i zaorywanie łąk,
- zmiany tradycyjnego sposobu gospodarowania na łąkach.
Ochrona:
- całkowity zakaz nawożenia i wypasu,
- odpowiedni termin i technika koszenia.
MURAWY CIEPŁOLUBNE
Wariant 4.5 i 5.5 obejmuje siedliska określane wg
klasyfikacji Natura 2000:
•ciepłolubne śródlądowe murawy napiaskowe,
•murawy kserotermiczne,
•ciepłolubne łąki pienińskie,
•murawy stepowe, w tym murawy ostnicowe.
Murawy ciepłolubne należą do jednych z
najbogatszych w gatunki roślin zbiorowisk Polski. Wiele
z tych roślin to gatunki rzadkie i zagrożone.
Miłek wiosenny
(Adonis vernalis)
Występowanie: Wyżyna Lubelska, Małopolska, lokalnie na Pojezierzu
Krajeńskim.
Siedlisko: murawy kserotermiczne, wrzosowiska, bory sosnowe.
Cechy charakterystyczne:
- bylina o wysokości 20-40 cm,
- posiada gęsto ulistnioną łodygę i delikatne liście,
- kwiaty są cytrynowożółte,
- jest to gatunek leczniczy, a zarazem trujący,
- w Polsce objęty ścisłą ochroną gatunkową i umieszczony na Czerwonej
liście roślin i grzybów w grupie gatunków uznanych za narażone na
wyginięcie (kategoria zagrożenia V).
Zagrożenia:
-sukcesja wtórna,
-bezpośrednie niszczenie siedliska w wyniku niekontrolowanych zbiorów
przez zielarzy i aptekarzy,
-wykorzystanie w celach ozdobnych.
Ochrona:
- zapobieganie niszczeniu siedliska oraz niekontrolowanym zbiorom
poprzez stały monitoring gatunku,
- rośliny na cele lecznicze pozyskiwać z upraw.
Pajęcznica liliowata
(Anthericum liliag)
Występowanie: rośnie na zboczach doliny dolnej Odry, Warty oraz na
terenach przyległych.
Siedlisko: murawy kserotermiczne, świetliste zarośla.
Cechy charakterystyczne:
- kłączowa bylina o wysokości 40-60 cm,
- posiada trawiaste liście oraz bezlistną łodygę zakończoną groniastym
kwiatostanem, złożonym z 6-10 kwiatów,
- owocem jest torebka,
- w Polsce jest to roślina objęta ścisłą ochroną,
- umieszczona jest w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin oraz na
Czerwonej Liście roślin i grzybów w grupie gatunków narażonych na
wyginięcie.
Zagrożenia:
-zarastanie muraw kserotermicznych,
-niszczenie stanowiska przez człowieka.
Ochrona:
- zapobieganie niszczeniu siedliska poprzez stały monitoring gatunku,
- utworzenie strefy ochronnej w miejscu występowania gatunku.
Aster gawędka
(Aster amellus)
Występowanie: w Polsce przebiega północna granica zasięgu tego
gatunku. Występuje na Roztoczu, Wyżynie Lubelskiej i Wyżynie
Małopolskiej, w dorzeczu Wisły oraz na Pomorzu Wschodnim. Izolowane
stanowisko znajduje się w Bączalu Górnym na jednej z tamtejszych
zarastających polan.
Siedlisko: murawy kserotermiczne, miejsca nasłonecznione, suche, gleby
żyzne, bogate w wapń, widne zarośla.
Cechy charakterystyczne:
-wieloletnia bylina o owłosionej łodydze,
-wyrasta z rozgałęzionego kłącza,
-kwiaty różnobarwne, w kształcie koszyczków umieszczonych pojedynczo
na pędach,
-roślina owadopylna,
-w Polsce od 2004 roku objęta jest ścisłą ochroną gatunkową.
Zagrożenia:
-zarastanie muraw kserotermicznych,
-gospodarcze wykorzystywanie jej naturalnego siedliska.
Ochrona:
- zapobieganie niszczeniu siedliska poprzez stały monitoring gatunku,
- utworzenie strefy ochronnej w miejscu występowania gatunku.
Ostrożeń pannoński
(Cirsium pannonicu)
Występowanie: Wyżyna Lubelska, Wyżyna Małopolska i Roztocze.
Siedlisko: murawy kserotermiczne, nasłonecznione, suche gleby o
wysokiej przepuszczalności.
Cechy charakterystyczne:
-roślina ciepłolubna o wysokości 30-100 cm,
-posiada prostą, owłosioną łodygę i lancetowate liście,
-kwiaty zebrane w koszyczki, które okryte są dachówkowato na siebie
zachodzącymi łuskami okrywy,
-w koszyczkach występują wyłącznie kwiaty rurkowate o purpurowym
kolorze,
-gatunek rzadki, objęty ochroną ścisłą.
Zagrożenia:
-naturalna sukcesja zespołów roślinnych,
-działalność człowieka (zaorywanie lub zalesianie jego siedliska).
Ochrona:
- zapobieganie niszczeniu siedliska poprzez stały monitoring gatunku,
- utworzenie strefy ochronnej w miejscu występowania gatunku.
Goryczka krzyżowa
(Gentiana cruciata)
Występowanie: cała Polska
Siedlisko: murawy kserotermiczne, suche wzgórza, zarośla, w górach
rośnie po regiel dolny.
Cechy charakterystyczne:
-wieloletnia bylina o wysokości 10-50 cm,
-tworzy gęste kępy,
-roślina lecznicza,
-objęta ścisłą ochroną gatunkową.
Zagrożenia:
-zaorywanie muraw, w których występuje,
-zarastanie siedliska drzewami w wyniku sukcesji ekologicznej,
-zrywanie rośliny w celach leczniczych.
Ochrona:
- zapobieganie niszczeniu siedliska oraz niekontrolowanemu zbiorowi
poprzez stały monitoring gatunku,
- rośliny na cele lecznicze pozyskiwać z upraw.
Goryczuszka orzęsiona
(Gentianella ciliat)
Występowanie: północna granica jej zasięgu przebiega przez Wrocław-
Kielce-Zamość, pospolita w Sudetach i Karpatach, rzadziej występuje na
pogórzu i przyległych obszarach.
Siedlisko: suche murawy, brzegi lasów i zarośli, łąki, głównie na podłożu
wapiennym.
Cechy charakterystyczne:
-roślina dwuletnia lub bylina o wysokości 7-30 cm,
-jest miododajna,
-łodyga zwykle jest pojedyncza, wyjątkowo tylko rozgałęzia się,
-występuje kwiat lub kilka kwiatów, których kolor może być różny
(od niebieskich do białych),
-gatunek ściśle chroniony.
Zagrożenia:
-zrywanie kwiatów do celów dekoracyjnych,
-niszczenie siedliska poprzez zaorywanie, wypas, gospodarkę łąkową,
-naturalna sukcesja ekologiczna, prowadzająca do zarastania muraw lasem.
Ochrona:
- zapobieganie zarastaniu poprzez usuwanie zakrzewień i zadrzewień,
- koszenie,
- prowadzenie ekstensywnej gospodarki pasterskiej,
- rezygnacja z zalesiania terenu,
- zapobieganie niszczeniu siedliska oraz niekontrolowanemu zbiorowi poprzez
stały monitoring gatunku.
Rojownik pospolity
(Jovibarba sobolifera)
Występowanie: niż Polski, pas wyżyn oraz Sudety i Karpaty.
Siedlisko: suche murawy, skały, piaski.
Cechy charakterystyczne:
-tworzy zwarte, przyziemne różyczki liściowe, z których wyrastają pędy
kwiatowe,
-kwiaty promieniste, jasnożółte, gruczołowato omszone,
-należy do sukulentów,
-potrafi przez długi czas przetrwać bez nawadniania, dzięki temu, że
gromadzi spore ilości wody w soku,
-bylina uprawna, często dziczejąca, objęta ścisłą ochroną gatunkową.
Zagrożenia:
-niszczenie siedliska głównie poprzez wyrywanie okazów do przydomowych
ogródków.
Ochrona:
- rośliny na cele ozdobne pozyskiwać z upraw,
- zapobiegać niszczeniu siedlisk oraz niekontrolowanemu zbiorowi
poprzez stały monitoring gatunku.
Ożota zwyczajna
(Linosyris vulgaris)
Występowanie: Kujawy, Pomorze Zachodnie, Wielkopolska, Wyżyna
Małopolska i Lubelska oraz okolice Przemyśla.
Siedlisko: suche murawy, słoneczne wzgórza i zarośla, zbocza
wąwozów lessowych.
Cechy charakterystyczne:
-bylina o łodydze gęsto ulistnionej, rozgałęziającej się tylko górą w obrębie
kwiatostanu,
-osiąga wysokość do 70 cm,
-oprócz pędów kwiatowych wytwarza również pędy płonne, pod ziemią
występuje grube kłącze,
-kwiaty tworzą baldachogrono, są żółte i obupłciowe,
-gatunek światłolubny i ciepłolubny,
-hemikryptofit,
-roślina objęta ochroną gatunkową.
Zagrożenia:
-zarastanie naturalnych siedlisk przez drzewa i krzewy, w wyniku sukcesji
ekologicznej,
-działalność człowieka – zalesianie lub zaorywanie terenów, na których
występuje.
Ochrona:
- przeciwdziałanie niszczeniu siedlisk poprzez stały monitoring gatunku.
Len złocisty
(Linum flavum)
Występowanie: Wyżyna Małopolska, Wyżyna Lubelska, Roztocze oraz
okolice Przemyśla.
Siedlisko: suche łąki i zbocza.
Cechy charakterystyczne:
-bylina o wysokości 30-50 cm,
-posiada kilka żółtych kwiatów zebranych w wierzchotkę na szczycie
łodygi,
-roślina rozmnaża się wyłącznie przez nasiona,
-objęta jest ścisłą ochroną gatunkową,
-umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski w grupie
gatunków rzadkich (kategoria zagrożenia R).
Zagrożenia:
- naturalna sukcesja w kierunku zarośli, a następnie lasu.
Ochrona:
-usuwanie zakrzewień i zadrzewień,
-zapobieganie zarastaniu, koszenie,
- przeciwdziałanie niszczeniu siedlisk poprzez stały monitoring gatunku.
Len włochaty
(Linum hirsutum)
Występowanie: Niecka Nidziańska.
Siedlisko: murawy kserotermiczne, suche, nasłonecznione zbocza.
Cechy charakterystyczne:
-roślina dwuletnia, osiągająca wysokość do 90 cm,
-łodyga zdrewniała dołem, rozgałęziająca się górą,
-kwiaty są duże, tworzą wiechowaty kwiatostan,
-korzeń zdrewniały,
-gatunek objęty ścisłą ochroną, wpisany do Polskiej Czerwonej Księgi
Roślin, jako narażony na wyginięcie oraz znajduje się na Czerwonej listy
roślin i grzybów Polski w grupie gatunków rzadkich.
Zagrożenia:
- naturalna sukcesja w kierunku zarośli, a następnie lasu.
Ochrona:
-zapobieganie zarastaniu poprzez wycinanie zarośli oraz koszenie,
- przeciwdziałanie niszczeniu siedlisk poprzez stały monitoring gatunku.
Szafirek miękkolistny
(Muscari comosum)
Występowanie: Śląsk i Wyżyna Małopolska, Roztocze.
Siedlisko: murawy kserotermiczne, suche zbocza i pola.
Cechy charakterystyczne:
- bylina wyrastająca z poziemnej cebuli,
-osiąga wysokość 30-60 cm,
-posiada luźny, groniasty kwiatostan, który składa się z kubeczkowatych
kwiatów płonnych i płodnych,
-owocem są to torebki wypełnione bardzo licznymi drobnymi nasionami,
-jest rośliną uprawną, objętą ścisłą ochroną gatunkową,
-wpisany do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin, jako narażony na
wyginięcie oraz znajduje się na Czerwonej listy roślin i grzybów Polski w
grupie gatunków krytycznie zagrożonych.
Zagrożenia:
- naturalna sukcesja w kierunku zarośli, a następnie lasu.
Ochrona:
-zapobieganie zarastaniu poprzez wycinanie zarośli oraz koszenie,
- przeciwdziałanie niszczeniu siedlisk poprzez stały monitoring gatunku.
Storczyk kukawka
(Orchis militaris)
Występowanie: Pojezierze Wielkopolskie, dolina Wisły
między Grudziądzem i Toruniem, południowa część Pojezierza
Południowopomorskiego, Wyżyna Miechowska oraz Lubelska, Roztocze, jedno
stanowisko na Matysce w Kotlinie Żywieckiej
.
Siedlisko: świetliste lasy i zarośla, suche łąki, szczególnie na glebach
wapiennych.
Cechy charakterystyczne:
-łodyga storczyka kukawki jest wzniesiona, silna, prosta, nierozgałęziona i nieco
kanciasta, jej wysokość wraz z kwiatostanem wynosi 20-50 cm,
-pod ziemią występują dwie bulwy,
-liście w liczbie 3-5 skupione są w dolnej części łodygi,
-kwiaty są zebrane na szczycie łodygi w gęsty 20-60 kwiatowy kwiatostan,
-bylina, zapylana przez błonkówki,
-rozmnaża się wegetatywnie,
-roślina objęta jest ścisłą ochroną gatunkową,
-Należy do Czerwonej listy roślin i grzybów Polski jako gatunek narażony na
wyginięcie oraz do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin również jako gatunek
narażony.
Zagrożenia:
-zarastanie muraw kserotermicznych, a także ich przeorywanie,
-wykopywanie rośliny lub zrywanie kwiatów.
Ochrona:
-zapobieganie zarastaniu poprzez wycinanie zarośli oraz koszenie,
- przeciwdziałanie niszczeniu siedlisk poprzez stały monitoring gatunku.
Śniedek baldaszkowaty
(Ornithogalum umbellatum)
Występowanie: częsty na południu i zachodzie kraju, nie występuje w
części północno-wschodniej.
Siedlisko: suche murawy, pola i przydroża.
Cechy charakterystyczne:
-osiąga do 30 cm wysokości,
-wyrasta z cebuli okrytej tuniką,
-ma długie i wąskie liście,
-występują kwiaty pojedynczo osadzone na długich, poziomych
szypułkach, zebrane w kwiatostan, białe,
-gatunek objęty ochroną ścisłą.
Zagrożenia:
-wykorzystanie w celach ozdobnych.
Ochrona:
-przeciwdziałanie niszczeniu siedlisk poprzez stały monitoring gatunku.
Ostrołódka kosmata
(Oxytropis pilosa)
Występowanie: na niżu w pasie na północ od Zielonej
Góry, Poznania i Płocka, bardzo rzadko na północ od Krakowa i wzdłuż
granicy wschodniej.
Siedlisko: murawy kserotermiczne, wzgórza i zbocza, skałki gipsowe i
wapienne. Gatunek ciepłolubny i światłolubny.
Cechy charakterystyczne:
-bylina o wysokości do 30 cm,
-łodyga owłosiona długimi, białymi włoskami,
-pędy nadziemne tworzą zwykle kępy,
-posiada kwiaty motylkowe,
-owocem jest czarny strąk,
-gatunek objęty ochroną ścisłą.
Zagrożenia:
-zaorywanie muraw, zalesianie ich roślinnością drzewiastą,
-zarastanie muraw kserotermicznych.
Ochrona:
-rezygnacja z zaorywania i zalesiania terenu,
-zapobieganie zarastaniu, koszenie, prowadzenie wypasu owiec.
Sasanka otwarta
(Pulsatilla patens (L.) Mill.)
Występowanie: Najliczniejsze stanowiska spotyka się na północnym-
wschodzie Polski. W zachodniej i południowo-zachodniej Polsce to gatunek rzadki
ze zmniejszającą się liczbą stanowisk.
Siedlisko: świetliste, suche zbocza oraz słoneczne obrzeża lasów i zarośli.
Cechy charakterystyczne:
-roślina trująca,
-łodyga i liście silnie owosione,
-kwiaty pojedyncze, dzwonkowate o fioletowo-niebieskim kolorze,
-owocami są niełupki, które w czasie dojrzewania tworzą
charakterystyczny owocostan – puszystą kulkę,
-objęta ścisłą ochroną gatunkową,
-zaliczana jest do Czerwonej listy roślin i grzybów Polski jako gatunek
wymierający oraz do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin jako gatunek niskiego
ryzyka,
-objęta jest również Konwencją Genewską.
Zagrożenia:
-zaorywanie muraw,
-zrywanie kwiatów w celach ozdobnych,
-przesadzanie całych roślin do ogródków przydomowych.
Ochrona:
-rezygnacja z zaorywania muraw,
- zapobieganie niszczeniu siedlisk oraz niekontrolowanemu zbiorowi poprzez
stały monitoring gatunku.
Ostnica włosowata
(Stipa capillata)
Występowanie: Wyżyna Kielecko-Sandomierska, Lubelska, Niecka
Nidziańska.
Siedlisko: murawy, suche zbocza, wśród skał, na stepie. Jest światłolubna i
ciepłolubna.
Cechy charakterystyczne:
-trawa tworząca gęste kępki o wysokości 20-100 cm,
-źdźbła kwiatowe po uschnięciu zachowują się do następnego roku,
-liście są zwinięte, szare, dłuższe od źdźbeł,
-kwiaty zebrane w jednokwiatowe kłoski tworzące wiechowaty kwiatostan,
-owocem jest ziarniak,
-roślina wiatropylna,
-objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową,
-umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski w grupie gatunków
narażonych na wymarcie.
Zagrożenia:
-zalesianie lub zaorywanie stepowych muraw,
-naturalne zarastanie muraw zaroślami i lasem.
Ochrona:
-rezygnacja z zaorywania i zalesiania terenu,
-zapobieganie zarastaniu, wycinanie zarośli i krzewów.
PÓŁNATURALNE ŁĄKI
WILGOTNE
• Wariant 4.6 i 5.6;
• Są to siedliska o dość bogatym składzie gatunkowym, zarówno
roślin jak i zwierząt. Szczególnie ważne są dla ptaków wodno-
błotnych, ponieważ stanowią miejsce rozrodu, odpoczynku oraz
żerowania podczas wędrówek;
• Pełnią ważną funkcję w ochronie gleb organicznych - chronią je
przed mineralizacją w stanie umiarkowanego odwodnienia oraz
retencji wody powierzchniowej;
• występują na terenie całego kraju, w różnego typu siedliskach
podmokłych, tj.: na tarasach zalewowych rzek (łęgi rozlewiskowe),
podmokliskach (grądy podmokłe), bądź na nieco odwodnionych
torfowiskach (łąki pobagienne) i są dość powszechne, szczególnie
w dolinach rzek;
Kukułka
(Dactylorhiza spp)
Występowanie: półnaturalne łąki wilgotne;
Siedlisko: wilgotne łąki i torfowiska;
Cechy charakterystyczne:
- do 50 cm wysokości pęd wyrastający z palczasto podzielonej bulwy,
- liście osadzone skrętoległe na łodydze, lancetowate,
- kwiaty zebrane w kształtny, gęsty kłos osadzony na szczycie łodygi,
nie zawierają nektaru,
- w Polsce objęte są ścisłą ochroną gatunkową.
Zagrożenia:
- osuszaniem, nawożeniem i obsiewaniem spowodowało znaczne
zmniejszenie liczby stanowisk,
- pozyskaniem ze stanowisk naturalnych i przenoszeniem do uprawy.
Ochrona:
- prace mające na celu powstrzymanie degradacje w skutek
gospodarczego użytkowania obszarów torfowisk.
Szachownica kostkowata
(Fritillaria meleagris)
Występowanie: półnaturalne łąki wilgotne;
Siedlisko: rośnie na wilgotnych łąkach, w zaroślach, na torfowiskach
niskich, bagnach;
Cechy charakterystyczne:
- dorasta od 15 do 40 cm,
- kwiat bezwonny, dzwonkowaty, purpurowo-brązowy, czasem
białawo-zielono plamisty lub czerwono pstrokaty,
- roślina trująca, objęta całkowitą ochroną gatunkową,
- Kategoria zagrożenia w Polsce wg Czerwonej listy roślin i grzybów
Polski (2006) (wymierający),
- Kategoria zagrożenia w Polsce wg Polskiej Czerwonej Księgi Roślin:
CR (krytycznie zagrożony).
Zagrożenia:
- wydeptywanie przez turystów,
- odwadnianie łąk i terenów bagiennych.
Ochrona:
- budowanie kładek na torfowiskach udostępnionych dla ruchu
turystycznego.
Pełnik
(Trollius spp.)
Występowanie: półnaturalne łąki wilgotne.
Siedlisko: łąki bagienne lub górskie, torfowiska, bagienne lasy,
brzegi potoków, ziołorośla.
Cechy charakterystyczne:
- osiąga 10-50 cm wysokości,
- na każdej łodydze występuje najczęściej 2-3 dużych kwiatów,
dojrzewających stopniowo,
- roślina trująca,
- roślina objęta ścisłą ochroną gatunkową.
Zagrożenia:
- dawniej była masowo wykopywana do przydomowych ogródków i
zrywana na bukiety, co znacznie przyczyniło się do zmniejszenia jej
liczebności.
Ochrona:
- chroniona jest w parkach narodowych i rezerwatach.
Półnaturalne Łąki Siedlisk
Świeżych
• Wariant 4.7 I 5.7;
• Występują w sąsiedztwie rzek na lekkich
glebach madowych oraz na mineralnych
wyniesieniach
i stokach dolin rzecznych;
Zimowit jesienny
(Colchicium autumnale)
Występowanie: półnaturalne łąki siedlisk świeżych.
Siedlisko: wilgotne łąki, widne lasy mieszane i rzadkie zarośla.
Cechy charakterystyczne:
- osiąga 8–30 cm wysokości,
- trwałą częścią rośliny jest podziemna bulwa, z której wyrasta jesienią
pęczek białych korzeni,
- kwiaty stosunkowo niewielkie w porównaniu z innymi gatunkami,
- światłolubny, ale znosi okresowe zacienienie,
- roślina bardzo silnie trująca,
-objęty ochroną gatunkową.
Zagrożenia:
- zbierania go do celów leczniczych i bezpośredniego niszczenia,
- zaorywania łąk i osuszania ich,
- zarastanie nieużytkowanych polan i łąk w wyniku naturalnej sukcesji
ekologicznej.
Ochrona:
- prace mające na celu powstrzymanie naturalnej sukcesji.
Mieczyk dachówkowaty
(Gladiolus imbricatus)
Występowanie: półnaturalne łąki siedlisk świeżych.
Siedlisko: wilgotne łąki, ugory, polany, zarośla.
Cechy charakterystyczne:
- dorasta do 1m wysokości,
- ma duże kwiaty na szczycie łodygi zebrane w jednostronne, gęste
grono złożone z kilku do kilkunastu kwiatów,
- roślina objęta w Polsce ochroną gatunkową,
- według Światowej Unii Ochrony Przyrody gatunek narażony na
wymarcie.
Zagrożenia:
- zbierana dla swych pięknych kwiatów.
- zmiana sposobu użytkowania łąk: osuszania ich i zaorywania.
Ochrona:
- objęcie terenu występowania ochroną rezerwatową.
Gółka długoostrogowa
(Gymnadenia conopsea)
Występowanie: półnaturalne łąki siedlisk świeżych.
Siedlisko: łąki, hale górskie, zarośla, przydroża, widne lasy, wśród
skał, w kosodrzewinie, na trawiastych zboczach, w świetlistych
lasach.
Cechy charakterystyczne:
- tworzy pojedyncze pędy o wysokości do 60 cm,
- łodyga prosta, wzniesiona, soczysta, dość gruba, naga, ulistniona,
- kwiaty zebrane w pojedynczy i bardzo gęsty kłos,
- gatunek światłolubny, ale znoszący okresowe zacienienie,
- objęty ścisłą ochroną gatunkową.
Zagrożenia:
- intensyfikacja gospodarki łąkowej.
Ochrona:
- objecie terenu występowania ochroną rezerwatową.
Pierwiosnka lekarska
(Primula veris)
Występowanie: półnaturalne łąki siedlisk świeżych.
Siedlisko: świetliste lasy (szczególnie nadrzeczne łegi), pastwiska,
zarośla, wzgórza.
Cechy charakterystyczne:
- liście pomarszczone, podługowatojajowate, spodem omszone,
- kwiat o dzwonkowaty,
- Surowiec zielarski.
Zagrożenia:
- wykorzystywany w przemyśle i lecznictwie.
Ochrona:
- uprawa w specjalnych plantacjach na cele lecznicze.
Pierwiosnka wyniosła
(Primula elatior)
Występowanie: Sudety i Karpaty, jego rozproszone stanowiska
znajdują się w Wielkopolsce i na Lubelszczyźnie.
Siedlisko: wilgotne łąki i murawy, lasy i zarośla.
Cechy charakterystyczne:
- wysokość10-40 cm,
- liście podłużnie jajowate lub okrągławe, pomarszczone, omszone po
obu stronach blaszki,
- w kwiatach występuje różnosłupkowość utrudniająca samozapylenie,
- roślina objęta w Polsce częściową ochroną gatunkową.
Zagrożenia:
- zagrożone mogą być jedynie niektóre stanowiska, na których zbiera
się go dla potrzeb przemysłu farmaceutycznego.
Ochrona:
- objecie terenu występowania ochroną rezerwatową.
BOGATE GATUNKOWO
MURAWY BLIŹNICZKOWE
• Występują na terenie całego kraju, natomiast ich
bogate gatunkowo warianty występują głównie na
terenach górskich i wyżynnych, rzadziej na stokach
dolin rzecznych (siedliska grądów zubożałych),
zwłaszcza w północnej Polsce;
• Rozwijają się na glebach umiarkowanie wilgotnych,
kwaśnych, dystroficznych, oraz na glebach
mineralnych i torfowych;
Arnika górska
(Arnica montana L.)
Występowanie: najliczniej w Sudetach i na Pojezierzu Mazurskim, rzadziej
na Dolnym Śląsku, Wyżynie Małopolskiej, w Górach Świętokrzyskich i
w Bieszczadach Zachodnich.
Siedlisko: polany leśne, łąki.
Cechy charakterystyczne:
- wysokość: 15 – 60cm,
- kwiaty zebranie w koszyczki,
- gleby średnio żyzne, zasobnych w węglan wapnia, o odczynie obojętnym
lub lekko zasadowym, roślina światłolubna,
- roślina trująca,
- objęta ścisła ochrona gatunkową, umieszczona na Czerwonej liście roślin i
grzybów Polski w grupie gatunków narażonych na wyginięcie.
Zagrożenia:
- niekontrolowany zbiór wśród zielarzy i aptekarzy.
Ochrona:
- tworzenie form ochrony w miejscu występowania tego gatunku,
- zapobieganie niekontrolowanych zbiorów, a rośliny na cele lecznicze
pozyskiwać z upraw.
Podejźrzon księżycowy
(Botrychium lunaria)
Występowanie: niżowe murawy bliźniaczkowe;
Siedlisko: miedze, trawiaste skarpy, łąki, w ubogich murawach.
Cechy charakterystyczne:
- wysokość: 5-30 cm,
- kwiatostan w formie wiechy,
- nie toleruje cienia i nadmiernego nawożenia,
- na miedzach, trawiastych skarpach, na łąkach, w ubogich murawach,
- preferuje glebę ubogą w wapń, umiarkowanie kwaśną, próchniczną i
gliniastą,
- objęta ścisła ochrona gatunkową, umieszczona na Czerwonej liście roślin i
grzybów Polski w grupie gatunków narażonych na wyginięcie.
Zagrożenia:
- wydeptywanie przez turystów,
- nadmierne nawożenie.
Ochrona:
- tworzenie form ochrony w miejscu występowania tego gatunku,
- wyznaczanie szlaków turystycznych.
Ozorka zielona
(Coeloglossum viride)
Występowanie: Sudety, Karpaty, niż Polski.
Siedlisko: wilgotne łąki, hale górskie, zarośla.
Cechy charakterystyczne:
- wysokość: 6-25 cm,
- kwiatostan w formie grona,
- objęta ścisła ochrona gatunkową, umieszczona na Czerwonej liście roślin i
grzybów Polski w grupie gatunków narażonych na wyginięcie.
Zagrożenia:
- nadmierne nawożenie,
- intensywny wypas łąk,
- zalesianie oraz samorzutne zarastanie.
Ochrona:
- tworzenie form ochrony w miejscu występowania tego gatunku,
- wyznaczanie szlaków turystycznych,
- zapobieganie naturalnej sukcesji.
Goryczuszka polna
(Gentianella campestris
Występowanie: Sudety oraz obszar przyległy, Pomorze Zachodnie.
Siedlisko: ubogie murawy, suche łąki i wrzosowiska, trawiaste zbocza.
Cechy charakterystyczne:
- wysokość: 5-30 cm,
- kwiaty pojedyncze fioletowe, rzadziej białe,
- rośnie na ubogich murawach, suchych łąkach i wrzosowiskach,
trawiastych zboczach,
- objęta ścisła ochrona gatunkową.
Zagrożenia:
- nadmierne nawożenie,
- intensywny wypas łąk,
- zalesianie oraz samorzutne zarastanie.
Ochrona:
- tworzenie form ochrony w miejscu występowania tego gatunku,
- wyznaczanie szlaków turystycznych,
- zapobieganie naturalnej sukcesji.
Słonorośla
Wariant 4.9 i 5.9 obejmuje siedliska określane
według klasyfikacji Natura 2000 jako:
•śródlądowe błotniste solniska z solirodem (1310);
• solniska nadmorskie (1330);
•śródlądowe słone łąki, pastwiska i szuwary
(1340) jako siedlisko o znaczeniu priorytetowym;
Słonorośla wzstępują w zasięgu działania słonych i
słonawych wód powierzchniowych lub
podziemnych.
Aster solny
(Aster tripolium)
Występowanie: solniska w północno-zachodniej części kraju.
Siedlisko: zasolone śródlądowe i nadmorskie tereny.
Cechy charakterystyczne:
- łodyga jest nieowłosiona, sztywna, czerwonawa, dość gruba,
- koszyczki kwiatowe wyrastają licznie na szczytach łodyg
tworząc baldachogrono,
- korzenie posiadają komory powietrzne, będące
przystosowaniem do bytowania w iłowej glebie, ubogiej w tlen,
- posiada grube, mięsiste tkanki potrzebne do magazynowania
wody,
- od 2004 w Polsce pod ścisłą ochroną gatunkową.
Zagrożenia:
- osuszanie łąk i zarastanie solnisk,
- zmiana sposobu gospodarczego użytkowania terenu (np.
zaniechanie umiarkowanego wypasu),
- zarastanie solnik przez bardziej ekspancsywne gatunki,
szczególnie glikofilne trawy.
Ochrona:
- objęcie terenu występowania ochroną rezerwatową.
Babka nadmorska
(Plantago maritima)
Występowanie: Pomorze.
Siedlisko: tereny zasolone, słone łąki.
Cechy charakterystyczne:
- wysokość 15–40 cm.
- liście są szerokie na 2–6 mm, szarozielone i mięsiste,
- kłos walcowaty i gęsty,
- gatunek objęty w Polsce ścisłą ochroną,
- umieszczony w Polskiej Czerwonej Księgi Roślin – gatunek narażony na
wymarcie oraz na Czerwonej listy roślin i grzybów Polski – gatunek narażony
na wymarcie.
Zagrożenia:
- przekształcenia warunków siedliskowych,
- odwodnienie i konkurencję innych gatunków,
- braku użytkowania pastwiskowego lub łąkarskiego.
Ochrona:
- objęcie terenu występowania ochroną rezerwatową.
Soliród zielny
(Salicornia herbacea)
Występowanie: słonorośla;
Siedlisko: solniska śródlądowe oraz brzegi mórz.
Cechy charakterystyczne:
- roślina jednoroczna,
- sukulent,
- halofit,
- wysokość 15–30 cm,
- łodyga jest naga i mięsista,
- bez okwiatu, ukryte we wgłębieniach łodygi,
- gatunek objęty ścisłą ochroną gatunkową,
- umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (wymierający-
krytycznie zagrożony).
Zagrożenia:
- przekształcenia warunków siedliskowych,
- odwodnienie i konkurencję innych gatunków,
- brak użytkowania pastwiskowego lub łąkarskiego.
Ochrona:
- objecie terenu występowania ochroną rezerwatową.
Użytki przyrodnicze
Wariant 4.10 i 5.10 obejmuje:
•Torfowiska wysokie, przejściowe, trzęsawiska,
•Luźne murawy napiaskowe.
Malina moroszka
(Rubus chamaemorus)
Występowanie: kilka rozproszonych stanowisk na Pomorzu, Warmii i
Mazurach oraz w Sudetach.
Siedlisko: w górach – piętro kosodrzewiny, na niżu – torfowiska wysokie i
bory bagienne.
Cechy charakterystyczne:
-relikt epoki lodowej,
-tworzy kłącza, z których wyrastają dwuletnie pędy,
-ma wysokość 10-30 cm,
-roślina dwupienna o białych lub różowych kwiatach,
- objęta ścisłą ochroną gatunkową,
- należy do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin – gatunek zagrożony oraz
Czerwonej listy roślin i grzybów Polski – gatunek narażony na wymarcie.
Zagrożenia:
- osuszanie i eksploatacja torfowisk.
Ochrona:
- przeciwdziałanie osuszaniu i eksploatacji torfowisk.
Bagno zwyczajne
(Ledum palustre L.)
Występowanie: rozpowszechniony na całym niżu, z
wyjątkiem Kujaw i Wielkopolski
gdzie jest rzadki.
Siedlisko: tereny podmokłe, zacienione i zakwaszone (mokre lasy sosnowe,
torfowiska wysokie, bory bagienne).
Cechy charakterystyczne:
-trująca roślina, która wydziela silny zapach,
-liście skórzaste, z wierzchu ciemnozielone i połyskujące, spodem pokryte
rudawym kutnerem,
-kwiaty obupłciowe, pięciokrotne, białe,
-roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową.
Zagrożenia:
- eksploatacja torfu i osuszanie torfowisk, na których występuje,
- masowy zbiór jego gałązek, które są sprzedawane jako środek
przeciwko molom.
Ochrona:
- przeciwdziałanie osuszaniu i eksploatacji torfowisk.
Bagnica torfowa
(Scheuchzeria palustris L.)
Występowanie: Pomorze, Pojezierze Mazurskie, Polesie, Roztocze.
W Sudetach, Karpatach jest bardzo rzadki i występuje tylko na kilku
stanowiskach, w Tatrach na jednym stanowisku.
Siedlisko: torfowiska wysokie i przejściowe (stanowiska podmokłe i
dobrze naświetlone).
Cechy charakterystyczne:
-bylina o niepozornych, obupłciowych, żółtawozielonych kwiatach,
-jej pionowe łodygi wyrastają z ukośnego kłącza,
-ma wąskie liście,
-roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową i umieszczona
na Czerwonej listy roślin i grzybów Polski w grupie gatunków
wymierających.
Zagrożenia:
- eksploatacja torfu i osuszanie torfowisk, na których występuje.
Ochrona:
- przeciwdziałanie osuszaniu i eksploatacji torfowisk.
Widłaczek torfowy
(Lycopodiella inundata)
Występowanie: pasmo pojezierzy, dolina środkowej Warty, Nizina
Śląska, Nizina Mazowiecka, Wysoczyzna Siedlecka, Polesie
Lubelskie i Roztocze.
Siedlisko: otwarte i wilgotne torfowiska przejściowe, kwaśne łąki
turzycowe, mokre łąki i wrzosowiska, piaszczyste brzegi jezior.
Cechy charakterystyczne:
-drobna roślina o pełzających pędach do 20 cm,
-rozmnaża się głównie wegetatywnie,
-roślina światłolubna,
-źle znosi konkurencję innych roślin,
-objęta jest ścisłą ochroną gatunkową i umieszczona na Czerwonej listy
roślin
i grzybów Polski w grupie gatunków narażonych na wyginięcie.
Zagrożenia:
- osuszanie się jego stanowisk,
- konkurencja innych gatunków roślin,
- zbierany dla celów leczniczych i ozdobnych.
Ochrona:
- przeciwdziałanie osuszaniu torfowisk,
- zapobieganie niszczeniu siedlisk oraz niekontrolowanych zbiorów
poprzez stały monitoring gatunku.
DZIĘKUJEMY ZA UWAGĘ