Wtórna przewlekła 

niedoczynność kory 

nadnerczy, ostra 

niedoczynność kory 

nadnerczy

 

Patofizjologia 
Aneta Czechowska 
Pielęgniarstwo 1 rok 
grupa 2 

 

 

1.NADNERCZA 

Gruczoły nadnerczowe składają się z dwóch 
oddzielonych części- kory i rdzenia. Każda z 
nich wydziela do krwi hormony o odmiennej 
budowie i działaniu. Kora nadnerczy składa 
się z trzech warstw. Najbardziej 
zewnętrznie położoną warstwa kłębkowata  
wydziela mineralokortykoidy( głownie 
aldosteron) W warstwie pasmowa tej są 
produkowane i wydzielane głównie 
glikokortykoidy z przewaga kortyzolu i 
kortykosteronu, a najgłębiej położonej 
warstwie siatkowate- głownie androgeny. 
Hormony wytwarzane przez korę 
nadnerczy, szczególnie glikokortykoidy i 
mineralokortykoidy, mają bardzo istotne 
znaczenie dla prawidłowego 
funkcjonowania organizmu. Ich niedobór 
powoduje poważne zaburzenia chorobowe 
mogące niekiedy być zagrożeniem dla 
życia.

 

 

 

2. WTÓRNA PRZEWLEKŁA 
NIEDOCZYNNOŚĆ KORY 
NADNERCZY 

Najczęstsza przyczyna wtórnej 
niedoczynności jest przewlekła 
sterydoterapia. Stała supresja ACTH 
powoduje wtórny zanik kory obu nadnerczy. 
Po nagłym odstawieniu leku podwzgórze i 
przysadka nie podejmuje natychmiast 
swoich funkcji w zakresie wydzielania CRH i 
ACTH, a hipotroficzne nadnercza nie są w 
stanie wyprodukować odpowiedniej ilości 
hormonów pacjenta powstaje niedobór 
endogennych glikokortykoidow i rozwijają 
się objawy wtórnej niedoczynności. Dużo 
rzadziej niedobór ACTH spowodowany jest 
guzem okolicy przysadki lub podwzgórza 
upośledzającym ich funkcje wydzielnicze. 

 

 

 We wtórnej niedoczynności nadnerczy 
czynność warstwy kłębkowatej jest 
zwykle zachowana i objawom 
niedoboru glikokortykoidow nie 
towarzyszy hipotonia oraz zaburzenia 
elektrolitowe. Nie występuje również 
ciemne zabarwienie powłok gdyż 
stężenie ACTH jest małe. Stężenie to u 
niektórych pacjentów może być 
wystarczające do zachowania 
podstawowej symulacji nadnerczy, 
lecz brak dostatecznie wysokiego 
wyrzutu w sytuacji stresowej 
powoduje wystąpienie ostrej 
niewydolności kory nadnerczy.

 

 

Badania laboratoryjne:

Maja na celu ustalenie diagnozy oraz 
zróżnicowanie pierwotnej niedoczynności 
nadnerczy z wtórna: 

Oznaczenie hormonalne:

 

1. Podstawowym badaniem jest 
określenie stężenia kortyzolu w 
surowicy, które powinno wynosić 
powyżej 5 ug/dl (140 nmol/l) Niższe 
stężenia nasuwają podejrzenie 
niedoczynności nadnerczy i wymagają 
wykonania testu stymulacji ACTH
2 Stężenie ACTH w surowicy-wysokie 
potwierdza rozpoznanie pierwotnej 
niedoczynności, prawidłowe- nie 
wyklucza wtórnej niedoczynności 

 

 

Testy dynamiczne: 

1. testy stymulacji ACTH - po dożylnym podaniu 
250 ug syntetytecznego ACTH stężenie kortyzolu 
powinno wzrosnąć co najmniej dwukrotnie zwykle 
powyżej 15 ug/dl (420 nmol/l) Prawidłowa 
odpowiedz nie wyklucza zmieszonej rezerwy  
przysadkowej dla ACTH
2. test z metyraponem- preparat blokuje produkcje 
kortyzolu w nadnerczach na poziomie 11-
dezoksykortyzolu- który nie ma właściwości 
hamowania wyrzutu ACTH przez przysadkę. Brak 
istotnego wzrostu stężenia ACTH w surowicy po 
podaniu metyraponu świadczy o obniżonej 
rezerwie przysadkowej
3. test hipoglikemiczny- ma na celu oznaczenie 
zdolności reagowania na stres. Brak istotnego 
wzrostu stężenia kortyzolu po spadku glikemii 
spowodowanej dożylnym podaniem insuliny 
świadczy o obniżonej rezerwie nadnerczowej

.

 

 

3 OSTRA NIEDOCZYNNOSC 
KORY NADNERCZY

 

Przyczyna ostrej niewydolności 
nadnerczy jest ich nagła obustronna 
destrukcja spowodowana zatorem lub 
wylewem. Patologia ta powstaje 
najczęściej w przebiegu : posocznicy 
meningokokowej ( tzw. zespól 
Waterhouse-Friderichsena) 
wrodzonych lub nabytych zaburzeń 
krzepnięcia, powikłań poporodowych 
lub urazu. Do ostrej niewydolności 
może również dojść u chorych z 
niewydolnością przewlekła na skutek 
dołączenia się dodatkowego czynnika, 
jak infekcja, uraz czy zabieg 
chirurgiczny. 

 

 

Objawy ostrej niedoczynności 
kory nadnerczy narastają bardzo 
gwałtownie i jeśli chory nie 
uzyska na czas pomocy prowadza 
do zgonu. Pacjenci skarżą się na 
ostry ból w jamie brzusznej 
połączony z nudnościami, 
wymiotami i podwyższona 
temperatura ciała. szybko 
narastające cechy odwodnienia 
oraz objawy hipoglikemii, które u 
dzieci często manifestują się z 
drgawkami. Przyczyna zgonu jest 
wstrząs z obwodowa 
niewydolnością krążenia.