TEMAT –
WŁAŚCIWOŚCI GLEB

Właściwości gleb - to zespół cech

określających glebę.

Właściwości gleb zależą od:

Pochodzenia gleby

Składu chemicznego

Składu mechanicznego

Przebiegu procesów glebotwórczych

Właściwości gleby decydują
o:

Dostępności składników pokarmowych

Stosunkach wodno-powietrznych

Temperaturze gleby

Podział właściwości gleb:

Podstawowe (pierwotne, naturalne)

Niezależne od człowieka
Np.: gęstość, porowatość, zwięzłość
2. Wtórne
Zależne od działalności człowieka
Np.: odczyn

Właściwości gleb:

Zawartość koloidów glebowych

Gęstość gleby

Porowatość

Zwięzłość

Lepkość

Struktura

Właściwości sorpcyjne

Odczyn

Właściwości wodne

10.

Właściwości powietrzne

11.

Właściwości cieplne

Zawartość koloidów
glebowych



Koloidy to najmniejsze cząstki gleby



Tworzą się ze związków mineralnych

oraz organicznych (próchnica, celuloza)
Cząstki próchnicy łączą się (koagulują)



Wraz ze wzrostem koloidów glebowych
wzrasta zasobność gleby w składniki
pokarmowe



Gleby o dużej ilości koloidów są ciężkie

Gęstość gleby

1. Gęstość właściwa gleby -masa 1 cm3

gleby suchej rozdrobnionej

Wraz ze wzrostem próchnicy gęstość

maleje

2. Gęstość objętościowa – masa 1 cm3

gleby o nienaruszonej strukturze

Wraz ze wzrostem próchnicy maleje

Porowatość gleby

To ilość porów w jednostce objętości gleby

wyrażana w procentach

Pory o małych ø- kapilary
Pory o większych ø – przestwory

niekapilarne

Pory kapilarne powodują zmniejszenie

przewiewności i przepuszczalności gleby

Porowatość gleb uprawowych wynosi 40-

60%

Zwięzłość gleby



To siła z jaką połączone są ze sobą
cząsteczki gleby

Zależy od składu mechanicznego gleby

Lepkość gleby



Lepkość to przyleganie do powierzchni
narzędzi uprawowych



Im więcej części spławialnych i wody tym
lepkość większa

Struktura gleby



To zdolność łączenia się cząsteczek
gleby w większe agregaty zwane
gruzełkami (struktura rolnicza)

Czynniki wpływające na
strukturę gruzełkowatą:

Zawartość związków organicznych
zwłaszcza próchnicy

Obecność żywych organizmów
(dżdżownice)

Zabiegi uprawowe

Zmianowanie

Niska temperatura (mróz)

Czynniki niszczące strukturę
gruzełkowatą



Zbyt ciężki sprzęt uprawowy



Długotrwale opady



Niewłasciwe nawadnianie

Właściwości sorpcyjne
gleby

Sorpcja to zdolność gleby do

zatrzymywania na powierzchni jej
cząsteczek: jonów, cieczy, gazów,
drobnoustrojów, drobin ciał stałych

Kompleks sorpcyjny – to te cząstki gleby

,które wykazują właściwości sorpcyjne

Sorpcja zapobiega wymywaniu składników

pokarmowych

Za zdolności sorpcyjne gleby odpowiada

kompleks

sorpcyjny zbudowany z koloidów glebowych:



minerały ilaste (smektyty, wermikulit, illit,
kaolinit)



krystaliczne i amorficzne tlenki Ŝelaza i
glinu



minerały bezpostaciowe



próchnica



kompleksy ilasto-próchnicze

Rodzaje sorpcji

Mechaniczna



Fizyczna – w wyniku zjawisk fizycznych(zagęszczanie na
powierzchni

cząstek gleby molekuł innych ciał (cieczy, gazów)
wskutek działania sił van der Waalsa



Chemiczna – gdy wytrącają się w postaci zw.
Nierozpuszczalnych -powstawanie na powierzchni

gleby trwałych wiązań chemicznych (kompleksów)
między sorbentem a sorbatem

Biologiczna – związki pobierane są przez organizmy glebowe

Wymienna – zapobiega niedoborom składników
pokarmowych

Najczęściej sorbowane
kationy:



Ca, Mg, H, Al, K, Na, NH4

Dzięki właściwościom sorpcyjnym gleby

możliwe

jest:



regulacja w nich odczynu



magazynowanie dostarczanych w
nawozach składników pokarmowych roślin



neutralizacja związków szkodliwych dla
organizmów



Żywych substancji, które dostają się do
gleby

Odczyn gleby



Zależy od obecności w roztworze
glebowym jonów H+ i OH-



H>OH = gleba o odczynie kwaśnym



H<OH = gleba o odczynie zasadowym



H=OH = gleba o odczynie obojętnym



Jednostką odczynu jest pH

Podział gleb ze względu na
pH



Silnie kwaśne pH< 4,5



Kwaśna pH= 4,6 – 5,5



Słabo kwaśna pH= 5,6-6,5 - większość
gleb Polski



Obojętna pH=6,6-7,2



Zasadowa pH>7,2

W Polsce przeważają gleby o odczynie kwaśnym; gleby
kwaśne i bardzo kwaśne zajmują 50% powierzchni kraju,
gleby słabo kwaśne – 30%, gleby obojętne i zasadowe –
20%.

W warunkach klimatycznych Polski następuje systematyczne

zakwaszanie w środowiska glebowego.

Przyczyną tego jest:

• przewaga ruchu wody w głąb profilu glebowego powodująca
wymywanie z warstwy ornej łatwo rozpuszczalnych składników takich
jak wapno, magnez, potas

• rozkład substancji organicznych przez drobnoustroje, oddychanie
roślin, powoduje wzrost dwutlenku węgla z którego tworzy się kwas
węglowy

• kwaśne nawozy mineralne

• emitowane przez zakłady przemysłowe tlenków siarki i azotu,
powodując zakwaszenie gleb (kwaśne deszcze)

Gleby wykazują właściwości buforowe czyli

zdolność do przeciwdziałania nagłym i
dużym zmianom odczynu (dzięki
kompleksowi koloidalnemu)

Odczyn gleby można regulować poprzez

wapnowanie

Regulacja odczynu gleby

W celu przeciwdziałania zakwaszaniu
gleb stosuje się nawozy fizjologicznie
zasadowe, z których aniony są bardziej
intensywnie pobieranie niż kationy, np.
azotan sodu, azotan wapnia oraz nawozy
mineralne zawierające wapń, np.
superfosfat, saletrzak.

Najważniejszą rolę w regulowaniu
odczynu gleby i podłoży zakwaszonych
spełnia wapniowanie

Wpływ odczynu na właściwości

gleby i rozwój roślin

Większość roślin ogrodniczych najlepiej
rozwija się na glebach o odczynie słabo
kwaśnym lub obojętnym gleby te mają
dobrą strukturę , odpowiednie stosunki
wodno-powietrzne, zatem zapewniają dobre
warunki dla rozwoju drobnoustrojów i
największą dostępność składników
pokarmowych dla roślin.
Znajomość wymagań roślin co do odczynu
gleby powinna być wykorzystywana przy
układaniu płodozmianu i okresu uprawy w
stosunku do przeprowadzonego
wapniowania pól.