Nadzabezpieczenie

Wierzytelność zabezpieczona

Hipoteka po nowelizacji – model hipoteki

kaucyjnej
Art.

68.

Hipoteka

zabezpiecza

wierzytelność pieniężną, w tym również

wierzytelność przyszłą.

2. Hipoteka zabezpiecza wierzytelność do

oznaczonej

sumy

pieniężnej.

Jeżeli

zabezpieczenie hipoteczne jest nadmierne,

właściciel obciążonej nieruchomości może

żądać zmniejszenia sumy hipoteki.

3. Sumę hipoteki wyraża się w tej samej

walucie co zabezpieczona wierzytelność,

jeżeli strony w umowie ustanawiającej

hipotekę nie postanowiły inaczej

Wierzytelność zabezpieczona

Wierzytelność

hipoteczna

–

wierzytelność

zabezpieczona hipoteką.
Wierzytelność  –  prawo  podmiotowe,  majątkowe
o  cywilnoprawnym  charakterze,  stanowiące
uprawnienie  do  żądania  od  dłużnika  spełnienia
świadczenia w stosunku prawnym.
Na  wierzytelność  może  składać  się  jedno  (np.  o
zwrot kredytu, o zapłatę ceny) lub kilka roszczeń
(np. o zwrot kilku rat kredytu).
Wierzytelnością

hipoteczną

może

być

wyłącznie wierzytelność pieniężna.

Wierzytelność zabezpieczona

Wierzytelność pieniężna – prawo do żądania przez

wierzyciela od dłużnika przekazania określonej sumy

pieniężnej

uasabiającej

określoną

wartość

majątkową.

Określenie sumy pieniężnej następuje poprzez

wskazanie kwoty i waluty świadczenia.

Wierzytelnością pieniężną jest także wierzytelność,

co do której strony zastrzegły w umowie, że wyskość

świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według

innego niż pieniądz miernika wartości. Miernikiem,

według którego może być ustalona wysokość

wierzytelności hipotecznej może być kurs określonej

w umowie waluty obcej (post. SN z 5.12.1997 r., I

CKN 558/97, OSN 1998, Nr 7-8, poz. 112).

Wierzytelność zabezpieczona

Hipoteka może zabezpieczać:
-jedną  wierzytelność  wynikającą  z  jednego
stosunku prawnego - art. 68 ukw
-kilka  wierzytelności  wynikających  z  jednego
stosunku prawnego – art. 94 ukw
-  kilka  wierzytelności  wynikających  z  kilku
stosunków prawnych  - art. 68 (1) ust. 1 i art. 68
(2) ust. 2 ukw

Wierzytelność zabezpieczona

Hipoteka

może

zabezpieczać

oznaczone

wierzytelności pieniężne:
-główne i uboczne
-istnejące i przyszłe
-o ustalonej jak i nieustalonej kwocie
Hipoteka może zabezpieczać całość lub część

wierzytelności.
Niedopuszczalna

klauzula

globalnego

zabezpieczenia wszystkich wierzytelności, np.
„hipoteka zabezpiecza wszystkie wierzytelności

X sp. z o.o. wobec Y sp. zo.o. jakie powstaną w

okresie od 1.01.2012 do 01.01.2013 r.”

Wierzytelność zabezpieczona

Hipoteka

zabezpiecza

wierzytelność

oznaczonej sumy pieniężnej – oznaczenie to
podanie kwoty i waluty .

Niedopuszczalne jst oznaczenie sumy hipoteki
przy użyciu klauzul waloryzacyjnych.

Suma  hipoteki-  górna  granica,  do  której
odpowiada  rzeczowo  właściciel  nieruchomości  i
tylko  do  tej  sumy  wierzytelność  podlega
zaspokojeniu z nieruchomości obciążonej.

Wierzytelność zabezpieczona

Suma hipoteki jest niezależna od wysokości
zabezpieczonej wierzytelności i niezależna od
wartości nieruchomości.

O sumie hipoteki swobodnie decydują strony
umowy ustanawiającej hipotekę.
Reguła:

suma

hipoteki

jest

wyższa

wierzytelności, ponieważ ma obejmować także
roszczenia uboczne (odsetki, opłaty, prowizje,
koszty

postępowania),

przy

kredytach

udzielanych w walucie obcej a spłacanych w
złotych –także różnice kursowe.

Nadzabezpieczenie

Jeżeli

zabezpieczenie

hipoteczne

jest

nadmierne, właściciel nieruchomości może
żądać zmniejszenia sumy hipoteki (art. 68 ust. 2
zd 2 ukw).
Uprawnienie

przyznane

wobec

hipotek

powstałych po wejściu w życie ustawy
nowelizujacej z 2011 r. (hipotek kaucyjnych
samoistnych powstałych przed – art. 10 uzkw).

Kontrola

sądowa

wartości

zabezpieczenia/zabezpieczeń  w  poprzednim
stanie  prawnym  odbywała  się  na  zasadzie  art.
58 § 2  k.c.

Nadzabezpieczenie

Nadmierność

zabezpieczenia

–

problem

ustalenia proporcji pomiędzy zabezpieczeniem a
wierzytelnością zabezpieczoną

Zasadniczo: dowolność w ustalaniu wartości
zabezpieczenia – swoboda umów- art. 353 (1)
k.c.

Wierzyciel

dąży

maksymalnego

zabezpieczenia – zjawisko nadzabezpieczenia –
ustalania

wartości

zabezpieczenia

ponad

potrzebę gospodarczą.

Nadzabezpieczenie

Zasada: Wartość zabezpieczenia powinna być
adekwatna

wartości

wierzytelności

zabezpieczonej.

Brak jednoznacznych kryteriów dla ustalenia
proporcji pomiędzy wysokością wierzytelności a
zabezpieczenia.

Ingerencja ustawodawcy przy zabezpieczeniu
hipotecznym -
Ustawa z 26.06.2009 r. o zmianie ustawy o
księgach wieczystych i hipotece oraz o zmianie
innych ustaw (Dz.U.131, poz. 1075)

Nadzabezpieczenie

Rezygnacja

dotychczasowego

kształtu hipoteki zwykłej na rzecz

hipoteki

zabezpieczającej

wierzytelność do oznaczonej kwoty

pieniężnej,

stanowiącej

sumę

najwyższą, do której możliwe jest

uzyskanie zabezpieczenia z obciążonej

nieruchomości,

spowodowała

uniezależnienie

hipoteki

wierzytelności zabezpieczonej.

Nadzabezpieczenie

art. 110 (1) ukw -Zasada dotycząca hipoteki

przymusowej:

Wierzyciel może żądać wpisu hipoteki

przymusowej na sumę nie wyższą niż wynikająca

z treści dokumentu stanowiącego podstawę jej

wpisu do księgi wieczystej.
Jeżeli z dokumentu tego nie wynika

wysokość
sumy hipoteki, suma hipoteki nie może

przewyższać więcej niż o połowę

zabezpieczonej wierzytelności wraz z

roszczeniami
o świadczenia uboczne określonymi w

dokumencie
stanowiącym podstawę wpisu hipoteki na

dzień
złożenia wniosku o wpis hipoteki

Nadzabezpieczenie

art. 626(8) § 2 kpc
Rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada
jedynie

treść

formę

wniosku,

dołączonych  do  wniosku  dokumentów
oraz treść księgi wieczystej.
Czy  sąd  wieczystoksięgowy  może
oddalić  wniosek  o  wpis  hipoteki  z
powodu    nadmierności  zabezpieczenia
hipotecznego?

Nadzabezpieczenie

Znowelizowane

prawo

hipoteczne  wprowadziło  na
rzecz  właściciela  instytucję
roszczenia  o  obniżenie  sumy
hipoteki

przypadku

zaistnienia

nadmierności

zabezpieczenia
(nadzabezpieczenia).

Nadzabezpieczenie

Uproszczenie:

nadzabezpieczenie

sytuacja gdy wartość jednego lub kilku

zabezpieczeń

przekracza

wartość

wierzytelności.

Ocena błędna. Wartość wierzytelności

powinna być oceniana z chwili zaspokojenia,

a nie z chwili ustanowienia zabezpieczenia.

Nadzabezpieczenie jest sytuacją, której

suma

hipoteki

przewyższa

kwotę

zabezpieczanych
wierzytelności w taki sposób, że, racjonalnie

oceniając, niższa kwota hipoteki chroniłaby
uzasadnione

interesy

wierzyciela

hipotecznego

Nadzabezpieczenie

Nadmierne zabezpieczenie-
„rażące i trwałe’”.
-gdy suma hipoteki w oczywisty sposób

przekracza

wysokość

wierzytelności

głównej, odsetek i innych należności

ubocznych
W

rozumieniu

ukw

nadmiernym

zabezpieczeniem nie jest więc każda

sytuacja, w której suma hipoteki

przewyższa sumę
zabezpieczanych wierzytelności.
Suma hipoteki może przewyższać sumę

zabezpieczanych wierzytelności, co wynika

z
konstrukcji nowej hipoteki (zabezpieczenie

odsetek, roszczeń ubocznych i kosztów
postępowania)

Nadzabezpieczenie

Art.  69  ukw: Hipoteka  zabezpiecza
mieszczące  się  w  sumie  hipoteki
roszczenia  o  odsetki  oraz  o
przyznane  koszty  postępowania,
jak  również  inne  roszczenia  o
świadczenia uboczne, jeżeli zostały
wymienione

dokumencie

stanowiącym

podstwę

wpisu

hipoteki do księgi wieczystej.

Nadzabezpieczenie

Koszty  postępowania  i  odsetki  są
zaspakajane  w  pełnej  wysokości  w
równym  stopniu  z  należnościa
główną o ile mieszczą się w sumie
hipoteki (art. 1025 § 3 kpc).
Jeśli  nie  mieszczą  się  w  sumie
hipoteki

zaspakajane

są

kategorii dziesiątej.

Nadzabezpieczenie

Kiedy powstaje stan nadzabezpieczenia?

Czy ustanowienie hipoteki na poziomie

150%

(lub

wyższym)

wierzytelności

prowadzi

wystąpienia

nadzabezpieczenia?

‐ wykładania art. 68 ust. 2 zd. 2, art.

110(1)ukw
- charakter bezwzględnie obowiązujący
- Czy wierzyciel może zastrzec karę

umowną na wypadek wystąpienia z

roszczeniem z art. 68?

Nadzabezpieczenie

-pierwotne

-następcze

Nadzabezpieczenie

Gdy kwota hipoteki jest większa

niż

suma

zabezpieczonych

wierzytelności powoduje stan

nadmierności zabezpieczenia?
Nie każde nadzabezpieczenie

jest

zabezpieczeniem

nadmiernym.
Stosowanie więc w praktyce

bankowej ustanawiania hipoteki

na poziomie wyższym niż 150%

wierzytelności

jest

dopuszczalne.

Nadzabezpieczenie

Taka praktyka jest uzasadniona

– hipoteka zabezpiecza m.in.

odsetki za opóźnienie i koszty

postępowania.

Gdy

hipoteka

zabezpiecza

wierzytelność przyszłą lub o

wysokości nieustalonej interes

wierzyciela jest zabezpieczony

gdy suma hipoteki zapewni

bezpieczeństwo zwrotu takich

wierzytelności

Nadzabezpieczenie

Czy art. 110(1) ukw może być

stosowany

hipoteki

umownej?
Wierzyciel może żądać wpisu

hipoteki przymusowej - jeśli z

dokumentu nie wynika jej

wysokość, maksymalnie na

150% kwoty wierzytelności

wraz

roszczeniami

świadczenia uboczne, które

zostały

określone

dokumencie

stanowiącym

podstawę wpisu.

Nadzabezpieczenie

Przepis art. 110(1) ukw nie
dotyczy maksymalnego limitu
zabezpieczenia

hipoteką

umowną

Stosowanie ww. przepisu w
drodze analogii do hipoteki
umownej nie jest właściwe.

Nadzabezpieczenie

Charakter roszczenia:
- żądanie o zmniejszenie sumy
hipoteki
Legitymacja

czynna:

każdoczesny

właściciel

nieruchomości
Legitymacja bierna: każdoczesny
wierzyciel

hipoteczny

(administrator hipoteki).
Dłużnik osobisty może przystąpić
do

spawy

charakterze

interwenienta

ubocznego

stronie powoda.

Nadzabezpieczenie

W doktrynie charakter prawny
roszczenia jest sporny.
Poglądy:
Roszczenie  z  przepisu  art.  68
ust.  2  zd.  2  ukw  ma
charakter:
-  roszczenia prawa cywilnego
-

uprawnienia

prawokształtującego
- kompetencji procesowej

Nadzabezpieczenie

Zmiana

sumy

hipoteki

może

nastąpić  na  podstawie  umowy    -
zmiana treści hipoteki
-Tryb umowny
-Forma:  akt  notarialny  lub  forma
pisemna  dla  hipoteki  bankowej  (art.
77 k.c.)

lub przyjęcie, że umowa zmieniająca hipotekę

stanowi umowę samoistną

-Czy

możliwe

żądanie

zmiany

wysokości

sumy

hipoteki

podstawie art. 64 k.c. i 1047 k.p.c.?

Nadzabezpieczenie

Roszczenie

przysługuje

dłużnikowi

hipotecznemu

hipoteki

umownej,

przymusowej i ustawowej

Czy może dotyczyć hipotek
ustanowionych

przed

20.02.2011r?

Nadzabezpieczenie

Czy

roszczenie

może

być

dochodzone

postępowaniu

wieczystoksięgowym?

Postępowanie

procesowe

czy

nieprocesowe?

Powództwo o:
-świadczenie
-ustalenie
-ukształtowanie

Nadzabezpieczenie

Przez żądanie zmniejszenia
sumy

hipoteki

należy

rozumieć

prawo

wytoczenia

powództwa

przeciwko

wierzycielowi

hipotecznemu

ukształtowanie

stosunku

prawnego hipoteki.
Uprawnienie dochodzeone w
trybie procesu.
Sąd

właściwy:

miejsca

położenia nieruchomości

Nadzabezpieczenie

W  pozwie  właściciel  powinien
wskazać  kwotę,  o  jaką  powinna
być suma hipoteki zmniejszona.
Sąd  orzekający  przy  ustalaniu,
czy

zabezpieczenie

jest

nadmierne powinien brać pod
uwagę: sumę i walutę hipoteki,
charakter,

sumę

walutę

pozostałej

spłaty

wierzytelności,

potencjalną

wartość świadczeń ubocznych,
wahania kursowe.

Nadzabezpieczenie

Jak określić w.p.s.?
Art. 24 kpc W sprawach o

zabezpieczenie,

zastaw

lub

hipotekę wartość przedmiotu

sporu stanowi suma
wierzytelności. Jeżeli jednak

przedmiot zabezpieczenia lub

zastawu ma mniejszą wartość

niż wierzytelność,
rozstrzyga wartość mniejsza.

Nadzabezpieczenie

Art. 13 ust. 1 uks:
Opłatę  stosunkową  pobiera
się  w  sprawach  o  prawa
majątkowe;  wynosi  ona  5  %
wartości
przedmiotu

sporu

lub

przedmiotu

zaskarżenia,

jednak nie mniej niż 30
złotych i nie więcej niż
100.000 złotych.

Nadzabezpieczenie

Prawidłowe

obliczenie

WPS

wymaga

ustalenia

sumy

wierzytelności.
Art. 20 kpc, przy obliczaniu WPS
nie uwzględnia się odsetek i
kosztów

związanych

roszczeniem głównym.
WPS - suma zabezpieczonych
wierzytelności o zwrot kapitału
(np.

wysokość

udzielonego

kredytu).

Nadzabezpieczenie

Wyrok ma skutek konstytutywny i

działa na przyszłość.
Właściciel może ponownie wystąpić

z powództwem o zmniejszenie

sumy hipoteki.

Zmniejszenie sumy hipoteki wraz z

uprawomocnieniem się wyroku.
Wpis zmniejszonej sumy do kw ma

charakter deklaratoryjny.
Zmniejszenie

sumy

hipoteki

skutkuje powstaniem OMH.

Nadzabezpieczenie

Zadania:
Analiza wyroku SA w Katowicach
z 11.01.2013 r., V ACa 614/12
Analiza zagadnienia:
Czy dopuszczalne jest
ustanowienie hipoteki dla
zabezpieczenia wierzytelności
przedawnionej?
Literatura:L. Przybyłowski (w:)
Hipoteka po nowelizacji, s. 180-
194

Document Outline