PEDAGOGIKA

PEDAGOGIKA

Pochodzi z języka greckiego:

paidagogos

–

pais (chłopiec),

ago

(

prowadzę)

prowadzący chłopca.

paidagogos

znacza niewolnika w starożytnej Grecji,

którego zadaniem było odprowadzanie

chłopców – synów wolnych obywateli, do

miejsca ćwiczeń fizycznych, zwanego

palestrą.

Pod opieką paidagogosów chłopcy

przygotowywali się do

ćwiczeń i zawodów fizycznych.

Zatem wychowanie fizyczne

dało

początek opiece pedagogicznej i

wychowaniu.

Z upływem czasu

znaczenie i

zadania

paidagogosa

poszerzały się.

Zaczął on również uczyć

wychowanka, jak ma się

odpowiednio zachowywać,

pracował nad rozwojem jego

osobowości i moralności.

Paidagogos

z opiekuna na boisku

przekształcił się w wychowawcę

(wychowywanie- prowadzenie

duchowo-moralne).

Zespół czynności wokół wychowanka,

zabiegi wychowawcze, techniki,

rzemiosło wychowawcze zaczęto

nazywać

nazywać paidagogija.

paidagogija.

Obok terminu

Obok terminu pedagogika

pedagogika

spotykamy często również termi

pedagogia.

Pochodzący od

Pochodzący od paidagogija,

paidagogija,

co oznacza samo dzieło wychowania,

czyli zespół czynności i umiejętności

wychowawczych.

Może więc być:

albo twórczym oddziaływaniem na dzieci

i młodzież, płynącym z talentu

wychowawcy- wówczas graniczy ze

sztuką, a nawet staje się „sztuką sztuk”,

albo rzemieślniczym naśladowaniem

wzorców postępowania wychowawczego

i wówczas staje się techniką

pedagogiczną , która można przekazać

innym w kształceniu kandydatów na

wychowawców.

Paideia

oznacza wyższe formy działalności

wychowawczej. Treścią ich było

kształcenie osobowości na dobrach

kultury. Słowo to oznaczało również

odpowiednią działalność wychowawczą.

Paideia

w stosunku do poprzednich

terminów miała szerszy zasięg , gdyż w

jednym słowie łączono zarówno

działalność wychowawczą, jak i

refleksję nad nią.

Fonetycznym skrótem nazwy

paideia

jest wyraz

jest wyraz pedia

pedia

, który

służy określeniu m.in.

odrębnych dziedzin pedagogiki

praktycznej, np.:

(

(logopedia, bibliopedia

logopedia, bibliopedia

Z kulturą grecką związany

jest również termin

pedagog

niewolnik, który oznaczał

wychowawcę praktyka.

Do dzisiaj za oczywiste uważa się

połączenie nauczania z

kształceniem moralnym. Jest to

spuścizna wieków średnich, szkoły

klasztornej, gdzie ta sama osoba

pełniła rolę nauczyciela i ojca

duchowego.

W czasach antycznych nauczycielowi

powierzano jedynie ograniczony wycinek

nauczania. Nauczyciel wzbogacał umysł

dziecka technicznie, ale nie on

wychowywał.

Pedagog

natomiast mimo , iż był

niewolnikiem, kształtował moralnie

duszę, charakter i styl życia wychowanka.

Wpływ jego

był niepomiernie większy niż

czysto techniczne lekcje nauczyciela.

Współczesna szkoła, nauczanie i

właściwe sposoby przekazywania

wiedzy zdominowały naszą

rzeczywistość pedagogiczną.

W przeszłości jednak wychowanie

miało znacznie większe znaczenie

niż nauczanie.

W czasach nowożytnych

nazwa

pedagog

odnosiła się :

do twórców znaczących systemów

pedagogicznych (Pestalozzi, Montessori),

do wielkich wychowawców narodu –

polityków, pisarzy (Napoleon, Mickiewicz,

św.Jan Bosko),

lub była nazwą honorową

Po drugiej wojnie światowej

Po drugiej wojnie światowej pedagog,

pedagog,

każdy praktyk nauczyciel, co ma

podkreślić, że każdy nauczyciel to

pedagog.

POCZĄTKI PEDAGOGIKI

NAUKOWEJ I EMPIRYCZNEJ

Pedagogika

nie miała początkowo

charakteru nauki.

W XIX wieku , który był wiekiem

wielkiego postępu i rozwoju rozmaitych

dyscyplin i działów wiedzy zaznaczyła

się tendencja do ich „unaukawiania”.

Ośrodkami postępu w zakresie

poznawania różnych dyscyplin były

uniwersytety i instytuty naukowe.

Początek XIX wieku uznawany jest przez

historyków pedagogiki za moment rozwoju

naukowego

naukowego pedagogiki

pedagogiki

Zasłużonym dla rozwoju tej dziedziny był

Zasłużonym dla rozwoju tej dziedziny był Fryderyk

Fryderyk

Herbart

, który po objęciu katedry filozofii w Królewcu w

1809 roku doprowadził do oddzielenia pedagogiki od

filozofii. Prowadził on seminaria z pedagogiki. Opracował

system pedagogiczny oparty na etyce i psychologii. Uznał

on, iż głównym celem wychowania jest kształtowanie

charakteru moralnego, a główne środki do jego

osiągnięcia

to wyrobienie karności i nauczanie

wychowujące. Herbart wywarł szczególny wpływ na rozwój

dydaktyki.

W pierwszej połowie

XIX wieku

polską myśl pedagogiczną

reprezentuje rozprawa napisana

przez

Józefa Hoene-Wrońskiego

„ Filozofia pedagogiki”, w której

autor za główny cel wychowania

przyjmuje „ stworzenie się własne

człowieka”.

W tym samym czasie działa także

zasługujący na uwagę

Bronisław Trentowski

, który w słynnym

„ Chowanna” określa pedagogikę, jako

„ systematyczna umiejętność mającą

na celu wskazanie człowiekowi

środków i dróg, jak ma nieść własne

lub obce dziecię do prawdziwego

dojrzenia, czyli pełnoletności”.

W 1846 roku

W 1846 roku Teodor

Teodor

Sierociński

wydał w Warszawie

pierwszy podręcznik

pedagogiki

pt.: „ Pedagogika, czyli nauka o

wychowaniu”.

Znaczący przełom w uprawianiu

pedagogiki nastąpił pod wpływem

psychologii eksperymentalnej.

W Niemczech, w Lipsku, w 1879 roku

Wilhelm Wundt

stworzył pierwsze

psychologiczne laboratorium

eksperymentalne.

Prowadzone tam były pierwsze

empiryczne badania pedagogiczne nad

wychowawczym i szkolnym rozwojem

dzieci i młodzieży oraz nad problemami

dydaktyki i higieny nauczania.

Tą nową eksperymentalną wiedzę

o dziecku i jego wychowawczym

rozwoju nazwano

rozwoju nazwano „pedologią”.

„pedologią”.

Dziedzina ta rozwija się po dzień

dzisiejszy w bardzo różnych

płaszczyznach. Korzysta z

osiągnięć szczegółowych nauk o

człowieku.

N a t u r a l i z m p e d a g o g

i c z n y:

Zwany inaczej

pedagogiką funkcjonalną,

pajdocentryzmem,

natywizmem,

lub teorią swobodnego

wychowania.

Był bezpośrednią kontynuacją pedagogiki

eksperymentalnej

Odzwierciedla ruch reformatorskich tzw.

nowego wychowania, który wyrósł z nauk

biomedycznych i psychologicznych.

W centrum zainteresowania stawiał dziecko

Utożsamiał procesy wychowania jednostki z

tokiem jej naturalnego, spontanicznego

rozwoju

ziecko z natury jest dobre.

Rozwinął się w początkach XX wieku.

Przedstawiciele: m.in.

Przedstawiciele: m.in. J. Dewey, J. Korczak.

J. Dewey, J. Korczak.

S o c j o l o g i z m p e d a g o g

i c z n y:

naczej

pedagogika socjologiczna,

pedagogika społeczna,

pedagogika środowisk

wychowawczych.

Głosi, że wychowanie jest faktem społecznym.

Każde społeczeństwo tworzy sobie własny

ideał człowieka i ideał wychowania.

Socjologizm traktował zjawiska wychowania

jako skutek oddziaływań społecznych na

jednostki i grupy. Mówił o „urabianiu” osoby

wychowanka do uczestnictwa w grupie

Stosował metody socjologii w badaniach

zjawisk wychowawczych.

Przedstawiciele:

Przedstawiciele: m.in. H. Radlińska, S.

m.in. H. Radlińska, S.

Karpowicz, F. Znaniecki.

P e d a g o g i k a k u l t u r y:

naczej

personalizm pedagogiczny

pedagogika humanistyczna

Rozwinęła się jako próba nie tylko

pogodzenia , ale i przeciwstawienia się

jednostronności psychologizmu i

naturalizmu i socjologizmu pedagogicznego.

Według niej proces wychowania określany

jest jako spotkanie jednostki ludzkiej- osoby-

z obiektywnymi warunkami, dobrami kultury.

Człowiek bierze udział w ich tworzeniu, a

tym samym wzbogaca swe siły duchowe i

tworzy nowe wartości.

Przedstawiciele: m.in.

Przedstawiciele: m.in. B. Nawroczyński, B.

B. Nawroczyński, B.

Suchodolski

Pedagogika marksistowska:

naczej

pedagogika materialistyczna

Oparta na filozofia marksistowskiej. Człowiek

wprawdzie uznany za najwyższą wartość , lecz

jego istota i rodzaj są zdeterminowane

całkowicie przez warunki bytu społecznego i

prawa rządzące bytem społecznym. Wychowanie

służy przekształcaniu stosunków społecznych w

i mię „ sprawiedliwości społecznej”.

Pedagogika marksistowska była pedagogiką

dyrektywną.

Przedstawiciele: m.in.

Przedstawiciele: m.in. K. Marks, F. Engels, L.

K. Marks, F. Engels, L.

Tołstoj,S. Sempołowska, H. Muszyński,

A. Lewin.

Pedagogika chrześcijańska:

naczej

humanizm chrześcijański.

Pedagogika oparta na

chrześcijańskich podstawach

filozoficznych i

światopoglądowych oraz na

doktrynie wychowawczej

Kościoła katolickiego.

Zakład pełne rozwijanie osobowości

wychowanka jako człowieka. Aby mógł

on rozwijać się wszechstronnie pod

względem umysłowym, fizycznym i

duchowym, musi przejść przez cztery

społeczności wychowania: rodzinę,

państwo, Kościół, szkołę katolicką, które

wychowują do pokoju z Bogiem i ludźmi.

Przedstawiciele:

Przedstawiciele: św. Jan Bosko, ks. Kard.

św. Jan Bosko, ks. Kard.

S. Wyszyński, K. Wojtyła- Jan Paweł II,

ks, M.Nowak, S. Kunowski.

W ostatnim czasie krystalizuje się

wyraźnie chrześcijańska pedagogika

otwarta, która w odróżnieniu od

statycznej pedagogiki chrześcijańskiej

jest bardziej dynamiczna.

Opiera się na antropologii filozoficznej i

inspiracji chrześcijańskiej. „Szeroko

otwiera się na osobę ludzką i wszelkie

problemy pedagogiczne”(

problemy pedagogiczne”( M. Nowak,

M. Nowak,

1999 ).

Pedagogika krytyczna

Jest to nurt radykalne krytyki praktyki szkoły

przez niektórych pedagogów łączony z

konstruktywnym postmodernizmem.

Był konsekwencją powszechnego

niezadowolenia z usług edukacyjnych i szkoły

jako instytucji wychowawczej.

Pedagodzy krytyczni uważają, że szkoła nie

nadąża za rewolucją naukowo-techniczną, a

tym samym za potrzebami i wyzwaniami tych

przemian.

Przedstawiciele: m.in.

Przedstawiciele: m.in. L. Witkowski, T.

L. Witkowski, T.

Szkudlarek.

Antypedagogika:

Jest to ruch , który radykalnie przeciwstawia

się wszelkiej pedagogice wychowania

autorytarnego, represyjnego, opartego na

przedmiotowym traktowaniu wychowanka.

Wychowanie tradycyjne zdaniem

antypedagogiki, narzuca dziecku gotowy

cudzy system wartości.

Ważną formułą pedagogiki jest wspierać a

nie wychowywać.

Przedstawiciele: m.in. T

Przedstawiciele: m.in. T.Szkudlarek, B.

.Szkudlarek, B.

Śliwerski.

Alternatywna pedagogika

humanistyczna:

Wyrasta z podstaw współczesnej psychologii

humanistycznej.

Oparta na krytycznej myśli filozoficznej końca XX

wieku.

Pedagogika ta z podmiotowości dziecka-

człowieka czyni podstawową i niepowtarzalną

kategorię pedagogiczną.

Odrzuca dualizm: przedmiot i podmiot w

wychowaniu. Każde wychowanie jest „ spotkaniem

podmiotowym”. P

Przedstawiciele: m.in.

L. Witkowski, J. Rutkowiak,

R. Kwaśnica

Rekonstrukcjonizm:

Zaznaczył się w Ameryce.

W Polsce nie ma zbyt wielu

przedstawicieli. Głosi m.in., że

zmiana społeczna jest

nieunikniona. Powinna to być

jednak zmiana ukierunkowana.

Przyszłość zapowiada jakąś formę

kolektywizmu,

a alternatywami są tu albo porządek

autorytarny, albo kolektywizm

demokratyczny. Dlatego nauczyciele

powinni być architektami nowego

porządku społecznego. Muszą mieć

największą wiedzę, szeroką kulturę

pedagogiczną.

Przedstawiciele: m.in.

Przedstawiciele: m.in. Z. Kwieciński,

Z. Kwieciński,

B. Stanley.

Postmodernizm:

Nurt kulturowy mający swe odbicie

również w pedagogice.

Zaciera się różnica między kultura

popularną, a wysoką kultura,

awangardą a kiczem.

Także w pedagogice istnieje zgoda

na różnorodność, niejednoznaczność,

odrzucenie wszelkich wzorców,

autorytetów, fundamentalnych idei.

Według postmodernizmu edukacja jest

nie tyle oświeceniem, narzucaniem

postaw niewiedzącym przez wiedzących,

co odgórnym kształtowaniem

tożsamości innych.

Postmoderniści głoszą, że pedagogika

nie może rościć sobie prawa do prawdy i

szczególnej pewności poznania

naukowego.

Przedstawiciele: m.in.

Przedstawiciele: m.in. T. Szkudlarek.

T. Szkudlarek.

Globalizm:

Nurt amerykański, wywodzący

się z modernizmu. U jego

podstaw leży przekonanie, że

ludzkość żyje współcześnie w

ramach globalnych systemów

( ekonomicznego, politycznego,

ekologicznego, technicznego).

Globalizacji ulega też kultura.

Najważniejszymi płaszczyznami jest

jej rewolucja mikroelektroniczna,

akceptacja języka angielskiego jako

międzynarodowego, upowszechnianie

osiągnięć naukowych oraz

powstawanie światowej kultury

młodzieżowej, masowe

przemieszczanie się ludzi, informacji.

Głównym celem edukacyjnym jest

wyposażenie młodzieży w

globalną świadomość, że łączą ją:

wspólny status biologiczny,

historia, potrzeby psychologiczne,

problemy egzystencjalne, a siebie

samego należy postrzegać jako

część ekosystemu ziemskiego.

Cywilizacja jest globalnym bankiem kultury, z

którego można czerpać kapitał.

Młodzież powinna mieć również świadomość

tego, że między człowiekiem a cywilizacją

wykształciła się „ luka ludzka”- przepaść. Łączy

się to z takimi niebezpieczeństwami jak: głód,

wojny, przeludnienie, brak tolerancji).Dlatego

tak istotne jest nauczanie uczenia się

innowacyjnego ( antycypacyjnego). Może ono w

przyszłości przyczynić się do przezwyciężenia

tych problemów w „zwarciu luki ludzkiej”.

Odmianą globalizmu jest

europocentryzm.

Niektórzy jednak postrzegają w tym

nurcie ogromne zagrożenia,

nazywane: mcdonaldyzacją, los-

angelizacją, amerykanizacją świata.

Przedstawiciele: m.in

Przedstawiciele: m.in. L. Anderson,

. L. Anderson,

I. Wojnar.

WŁAŚCIWOŚCI

PEDAGOGIKI:

Złożoność-

wiedza naukowa jaka pedagogika

operuje jest sumą rożnych

poziomów refleksji. Złożony jest

także przedmiot jej badań,

Wieloaspektowość-

uniwersalność,szczegółowość,

podmiotowość, przedmiotowość,

transcendencja.

WŁAŚCIWOŚCI

PEDAGOGIKI:

Dynamiczność

-wszystkie wartość, cele

działań wychowawczych zmieniają się ,

cała rzeczywistość pedagogiczna,

zależna od wielu czynników, szybko

zmienia się, zatem szybko również

zmieniać się musi pedagogika

Otwartość:

trzy poprzednie cechy

sprawiają, że pedagogika otwiera się

bardziej na „osobę ludzką”, jak i na

całą rzeczywistość.

NIEJEDNORODNOŚĆ NAUKOWA

PEDAGOGIKI

Pedagogika

jest zarówno nauką

teoretyczną, jak i praktyczną,

humanistyczną i przyrodnicza, filozoficzną

i społeczną, jest zarazem nauką i sztuką.

Z faktu tego wynika trudność w

zdefiniowaniu pedagogiki.

Można uznać ją za:

zbiór dyscyplin i wychowaniu

stosowan

filozofi

wychowawcz

teori

wychowania-urabiania

Według W. Okonia

Pedagogika

jest nauką o wychowaniu,

której przedmiotem jest działalność

wychowawcza mająca na celu wyposażenia

całego społeczeństwa – a przede wszystkim

młodego pokolenia – w wiedzę, sprawności

ogólne i zawodowe, zainteresowania,

systemy wartości, postawy i przekonania

oraz przysposobienie do oddziaływania na

własny rozwój.

inaczej

Pedagogika

jest nauką o wychowaniu,

kształceniu i samokształceniu

człowieka w ciągu całego życi

Pedagogika

jest nauką, której

przedmiotem – podmiotem jest

człowiek i działalność wychowawcza

pojmowana jako pedagogie

wszelkiego rodzaju.

KLASYFIKACJA SUBDYSCYPLIN

PEDAGOGICZNYCH

PODSTAWOWE

edagogika ogólna

historia oświaty i wychowania oraz doktryn

pedagogicznych

teoria wychowania

( moralno-społecznego, estetycznego,

społecznego, patriotycznego,

religijno-filozoficznego)

dydaktyka ( technologia kształcenia

)

SZCZEGÓŁOWE

(wyznaczone linią rozwoju

człowieka)

pedagogika rodziny

pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna

pedagogika szkolna

pedagogika szkoły wyższej

pedagogika dorosłych ( andragogika)

pedagogika specjalna ( rewalidacja,

resocjalizacja, rehabilitacja)

teoria kształcenia równoległego ( edukacja

równoległa)

teoria kształcenia ustawicznego ( edukacja

permanentna)

pedagogika ludzi starych ( gerontagogika

)

ODPOWIADAJĄCE GŁÓWNYM

OBSZAROM

DZIAŁALNOŚCI

CZŁOWIEKA

pedagogika społeczna

pedagogika kultury

pedagogika pracy

pedagogika zdrowia

teoria wychowania technicznego

teoria wychowania obronnego

pedagogika czasu wolnego i

rekreacji

DYSCYPLINY POMOCNICZE

I Z POGRANICZA

pedagogika porównawcza

pedeutologia

polityka oświatowa

ekonomika oświaty

organizacja oświaty i wychowania

filozofia wychowania

psychologia wychowania

socjologia wychowania

biologia wychowania

informatyka i cybernetyka

PEDAGOGIKA OGÓLNA

( filozofia wychowania, podstawy pedagogiki)

Jest filozofią korespondująca z naukami

pedagogicznymi jako:

dopełniająca te nauki w sferze:

poznania przednaukowego

poznania tworzącego podstawy tych nauk lub

całego systemu wiedzy racjonalnej

poznania nadbudowanego na tych naukach

metanauka w sferze:

logiki wiedzy

analizy krytycznej wiedzy lub jej pojęć

główne elementy poznania

naukowego pedagogiki, to:

charakterystyka pedagogiki jako

nauki( jej istota, złożoność, różnorodność,

podmiotowość, relatywność, itd.)

usytuowanie jej wśród innych nauk

język naukowy pedagogiki

rozwój pedagogiki jako nauki

analiza teoretycznych zjawisk, prądów,

kierunków, nurtów, tekstów

pedagogicznych

metodologia badań pedagogicznych

W obliczu postępującej dyferencjacji

nauk pedagogicznych

( zróżnicowania specjalizacyjnego)

pedagogika ogólna może działać w

kierunku integralności wiedzy,

interdyscyplinarnego jej

ujmowania

Document Outline