MODUŁ IV

Etyka, 
deontologia i 
prawo

Cele wykładu

•

Kurs szkoleniowy zmierza do pogłębienia 

świadomości prawnej, polegającej na właściwej 

ocenie, prawidłowym procesie decyzyjnym jaki 

może mieć miejsce w czasie wykonywania zajęć 

pielęgniarki i położnej. 

•

Osiągnięcie tego celu umożliwi zapoznanie z 

teoretycznymi przesłankami odpowiedzialności 

karnej, cywilnej, zawodowej, dyscyplinarnej, z 

kodeksu pracy. Nastąpi to przez rozwiązywanie 

praktycznych przypadków mogących mieć 

miejsce w sytuacjach rzeczywistych lub z nimi 

związanych. 

Wiadomości wstępne

•

Wprowadzenie w zagadnienia etyczne

•

Główne koncepcje etyczne

•

Urzeczywistnienie uniwersalnych 
przesłanek etycznych w polskim prawie 
karnym

Prawo karne materialne (regulacje kodeksu 
karnego z 1997 r., istotne z punktu widzenia 
odpowiedzialności karnej pielęgniarek i położnych)

•

Czyn (definicja czynu człowieka, działanie a 
zaniechanie, zachowania i sytuacje, które nie 
są kwalifikowane jako czyny)

•

Odpowiedzialność za zaniechanie (rola 
pielęgniarki jako osoby będącej gwarantem, 
mającej szczególny prawny obowiązek)

•

Zasada terytorialności (definicja 
terytorium państwowego, podstawy prawne, 
regulacje szczególne w tym zakresie)

c.d.

•

Czas i miejsce (Art. 6.  § 1. Czyn zabroniony 
uważa się za popełniony w czasie, w którym 
sprawca działał lub zaniechał działania, do 
którego był obowiązany.)

•

 Zasada wielomiejscowości  (Art. 6. § 2. Czyn 
zabroniony uważa się za popełniony w miejscu, 
w którym sprawca działał lub zaniechał 
działania, do którego był obowiązany, albo 
gdzie skutek stanowiący znamię czynu 
zabronionego nastąpił lub według zamiaru 
sprawcy miał nastąpić. )

c.d.

•

Umyślność i nieumyślność

•

Wyłączenie odpowiedzialności karnej:

- obrona konieczna (Art. 25.  § 1. Nie popełnia 

przestępstwa, kto w obronie koniecznej 

odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na 

jakiekolwiek dobro chronione prawem. 

§ 2. W razie przekroczenia granic obrony 

koniecznej, w szczególności gdy sprawca 

zastosował sposób obrony niewspółmierny do 

niebezpieczeństwa zamachu, sąd może 

zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a 

nawet odstąpić od jej wymierzenia. )

c.d.

-  stan wyższej konieczności (Art. 26.  § 1. Nie popełnia 

przestępstwa, kto działa w celu uchylenia bezpośredniego 

niebezpieczeństwa grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu 

prawem, jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć, a 

dobro poświęcone przedstawia wartość niższą od dobra 

ratowanego. 

§ 2. Nie popełnia przestępstwa także ten kto, ratując dobro 

chronione prawem w warunkach określonych w § 1, poświęca 

dobro, które nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od 

dobra ratowanego. 

§ 3. W razie przekroczenia granic stanu wyższej konieczności, sąd 

może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet 

odstąpić od jej wymierzenia. 

§ 4. Przepisu § 2 nie stosuje się, jeżeli sprawca poświęca dobro, 

które ma szczególny obowiązek chronić nawet z narażeniem się na 

niebezpieczeństwo osobiste. 

§ 5. Przepisy § 1-3 stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy z 

ciążących na sprawcy obowiązków tylko jeden może być 

spełniony.)

c.d.

•

Eksperyment , ryzyko (Art. 27. § 1. Nie popełnia 

przestępstwa, kto działa w celu przeprowadzenia 

eksperymentu poznawczego, medycznego, technicznego 

lub ekonomicznego, jeżeli spodziewana korzyść ma istotne 

znaczenie poznawcze, medyczne lub gospodarcze, a 

oczekiwanie jej osiągnięcia, celowość oraz sposób 

przeprowadzenia eksperymentu są zasadne w świetle 

aktualnego stanu wiedzy. 

§ 2. Eksperyment jest niedopuszczalny bez zgody 

uczestnika, na którym jest przeprowadzany, należycie 

poinformowanego o spodziewanych korzyściach i 

grożących mu ujemnych skutkach oraz 

prawdopodobieństwie ich powstania, jak również o 

możliwości odstąpienia od udziału w eksperymencie na 

każdym jego etapie. 

§ 3. Zasady i warunki dopuszczalności eksperymentu 

medycznego określa ustawa.)

c.d.

•

Poczytalność (Art. 31.  § 1. Nie popełnia 

przestępstwa, kto, z powodu choroby psychicznej, 

upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia 

czynności psychicznych, nie mógł w czasie czynu 

rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim 

postępowaniem. 

§ 2. Jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa zdolność 

rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania 

postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona, 

sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. 

§ 3. Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się, gdy sprawca 

wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia 

powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności, 

które przewidywał albo mógł przewidzieć.)

c.d.

•

Kary (Art. 32. Karami są: 

1) grzywna, 

2) ograniczenie wolności, 

3) pozbawienie wolności, 

4) 25 lat pozbawienia wolności, 

5) dożywotnie pozbawienie wolności.)

•

Środek karny w postaci zakazu 

wykonywania zawodu (Art. 39. pkt. 2. zakaz 

zajmowania określonego stanowiska, 

wykonywania określonego zawodu lub 

prowadzenia określonej działalności 

gospodarczej)

c.d.

•

Przedawnienie (Art. 101.  § 1. Karalność 

przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego 

popełnienia upłynęło lat: 

1) 30 - gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa, 

2) 20 - gdy czyn stanowi inną zbrodnię, 

2a) 15 - gdy czyn stanowi występek zagrożony 

karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat,

3) 10 - gdy czyn stanowi występek zagrożony 

karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 

lata, 

4) 5 - gdy chodzi o pozostałe występki.)

•

Zatarcie skazania

Wybrane kategorie przestępstw i wykroczeń 
związanych z wykonywaniem zawodu 
pielęgniarki i położnej

•

Przestępstwo łapownictwa (Art. 228.  § 1. Kto, w związku z pełnieniem funkcji 
publicznej, przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
§ 3. Kto, w związku z pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść majątkową lub 
osobistą albo jej obietnicę za zachowanie stanowiące naruszenie przepisów prawa,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4. Karze określonej w § 3 podlega także ten, kto, w związku z pełnieniem funkcji 
publicznej, uzależnia wykonanie czynności służbowej od otrzymania korzyści 
majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy lub takiej korzyści żąda.
§ 5. Kto, w związku z pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść majątkową 
znacznej wartości albo jej obietnicę,
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
§ 6. Karom określonym w § 1-5 podlega odpowiednio także ten, kto, w związku z 
pełnieniem funkcji publicznej w państwie obcym lub w organizacji międzynarodowej, 
przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę lub takiej korzyści żąda, 
albo uzależnia wykonanie czynności służbowej od jej otrzymania.)

c.d.

•

Przestępstwo płatnej protekcji (Art. 230.  

§ 1. Kto, powołując się na wpływy w instytucji 

państwowej, samorządowej, organizacji 

międzynarodowej albo krajowej lub w zagranicznej 

jednostce organizacyjnej dysponującej środkami 

publicznymi albo wywołując przekonanie innej 

osoby lub utwierdzając ją w przekonaniu o istnieniu 

takich wpływów, podejmuje się pośrednictwa w 

załatwieniu sprawy w zamian za korzyść majątkową 

lub osobistą albo jej obietnicę,

podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy 

do lat 8.

§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca

podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo 

pozbawienia wolności do lat 2.)

c.d.

•

Przestępstwo nieumyślnego 
spowodowania śmierci  (Art. 155. Kto 
nieumyślnie powoduje śmierć człowieka, 
podlega karze pozbawienia wolności od 3 
miesięcy do lat 5.)

Część praktyczna

•

Omawianie przypadków szczególnie 
istotnych dla potrzeb praktyki 
wykonywania zawodu pielęgniarki i 
położnej

•

Rozwiązywanie kazusów

Odpowiedzialność za 
wykroczenia

•

Ogólne założenia odpowiedzialności za 
wykroczenia w prawie polskim

•

Wysokość sankcji karnej przewidzianej w 
ustawie z 1996 r. o zawodzie pielęgniarki i 
położnej – art. 32.

Prawo karne procesowe

•

Pielęgniarka jako biegły w procesie karnym

•

Współdziałanie z organami postępowania 
karnego

•

Zakaz wykonywania zawodu  jako środek 
zabezpieczający w postępowaniu  karnym

•

Uczestnictwo w oględzinach lub 
przeszukaniu w charakterze osoby 
przybranej, specjalisty

•

Pobranie od podejrzanego krwi, włosów, 
wydzielin organizmu

Odpowiedzialność cywilna

•

Zasady odpowiedzialności cywilnej

•

Odpowiedzialność na zasadach ogólnych

•

Szczegółowa odpowiedzialność wynikająca z 

art. 448 KC (Art. 448. W razie naruszenia dobra 

osobistego sąd może przyznać temu, czyje 

dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią 

sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za 

doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić 

odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez 

niego cel społeczny, niezależnie od innych 

środków potrzebnych do usunięcia skutków 

naruszenia. )

Odpowiedzialność za błąd 
medyczny

•

Błąd diagnostyczny

•

Błąd terapeutyczny

•

Błąd techniczny

•

Błąd organizacyjny

•

Błąd informacyjny

•

Błąd opiniodawczy

Odpowiedzialność wynikająca z 
kodeksu pracy

•

Zwolnienie dyscyplinarne, art. 52 KP

•

Odpowiedzialność porządkowa

•

Odpowiedzialność za mienie powierzone 
pracownikowi służby zdrowia

•

Inne rodzaje odpowiedzialności 
pracowniczej