Motyw dziecka w literaturze 

i sztuce. Omów sposoby jego 

funkcjonowania na podstawie 

wybranych dzieł.

Kiedy dziecko się rodzi i na świat 

przychodzi

Jest jak Bóg, co powietrzem nagle się 

zakrztusił.

I poczuł, że ma ciało, że w ciemnościach 

brodzi,

Że boi się człowiekiem być i że być musi.

E. Bryll

 

 

Jan Kochanowski

Treny

„Orszuli Kochanowskiej

wdzięcznej, uciesznej, niepospolitej 
dziecinie, która (…) z wielkim a 
nieznośnym rodziców swych żalem 
zgasła”
„A też się kiedy dziecię urodziło,

Co by łask rodziców swych tak godne 
było.

Ochędożne, posłuszne, karne, nie 
pieszczone”

Tren XII

I tak w Trenie VIII słyszymy:

„Tyś za wszytki mówiła, za wszytki 
śpiewła,

Wsztkiś w domu kąciki zawżdy 
pobiegała”

 

 

Jan Kochanowski Treny

Sposób kreacji obrazu Urszuli

poetycka prostota 
codzienności:

• wyliczenie cnót
• ukazanie postaci w 
ruchu

• szczegóły obyczajowe

REALIZM

uwznioślenie:

• wdzięk i duchowe 
skupienie

• niewinność  i dojrzałość
• Safona słowieńska

IDEALIZACJA

 

 

Jan Matejko Kochanowski nad zmarłą Urszulą

Realizacja realistycznej tendencji obecnej w Trenach

 

 

Aleksander Kotsis Matula umarli

Operowaniem plamą i gra światła – realizm 

 

 

Stanisław 
Wyspiański, 
Autoportret, 1894

 

 

Stanisław Wyspiański, 

Dziewczynka z 

niebieskimi oczami

 

 

Sposób kreacji:

• szkic postaci,
• rozedrgane nerwowo kreski,
• niedbałe wypełnienie,
• bladość zestawiona z                      
nienaturalnym kolorem oczu

Ukazanie ulotnych stanów ducha bohaterki

Psychologiczne studium dziecięcej psychiki

Funkcjonowanie w sztuce postaci coraz bardziej skomplikowanych pod 
względem psychologicznym. Dziecko – człowiek, który ma prawo do 
duchowości.

 

 

Jan Matejko, Portret trojga dzieci

Stereotypowe przedstawienie słodkich buzi 

 

 

Maria Dąbrowska

Uśmiech dzieciństwa (1923)

Jak pisze Hanna Krichner:

„

W naiwnej postawie dziecka, w 

jego spontanicznym zachwycie 
dla świata, realizuje się 
najdoskonalej postawa 
intuicyjnego zespolenia ze 
światem, która spokrewnia 
dzieci  i artystów. Życie dzieci 
jest egzystencją wiejską, 
naturalną, w której wszystkie 
społeczne zajęcia i urządzenia 
służą temu, aby ten 
wielokształtny, rozpędzony 
potok przyrodniczego procesu 
życiowego podporządkować 
człowiekowi.”

Dziecko jako instynkt 
pierwotny

 

 

Jerzy Kosiński

„Teraz przyłączę się do 
tych, którym pomaga 
szatan.”

Bohater dostosowuje się do 
stada, by ono go nie 
zadziobało.

Sposób kreacji świata i 
bohatera:

• Konkretna rzeczywistość, ale 
jednocześnie wizja wyobraźni

 stąd

surrealistyczna wizja dziecka

Cygan lub Żyd to alegoria zła 
tkwiącego w każdym z nas.

 

 

Eric Schmitt

      Sposób kreacji bohatera:

 

bohater to narrator – 

narracja pierwszoosobowa,
 wypowiada się w formie 
listów do Pana Boga,
 prosty język, bo relacja z 
perspektywy dziecka, 
powiastka filozoficzna

.

 

 

Dziękuję za uwagę.