JAK LUDZIE POZNAJĄ WSZECHŚWIAT?

LUDZIE PREHISTORYCZNI

Już w najdawniejszych czasach, (ok. 100 tys.

lat p.n.e.), ludzie zwracali uwagę na otaczający

ich świat – nam może się to wydać banalne,

ale pierwszą obserwacją było zauważenie

cyklu, jakim jest następowanie po sobie dnia i

nocy. Pierwotni uczyli się jak rozumieć

rytmiczność tych zjawisk, zaczęli rozpoznawać

niektóre gwiazdy, ich ruchy i dzięki temu mogli

przewidywać zmiany pogody (pory roku) - to

dawało im szansę przeżycia. Ludzie jaskiniowi

informacje dla innych zostawiali na ścianach

jaskiń w postaci rysunków.

BABILOŃCZYCY (ok. 6 tys. Lat

p.n.e.)

Dla mieszkańców Babilonu najważniejsze było

Słońce - uważali je za najpotężniejszą siłę, dającą

życie, sterującą wszystkimi procesami

zachodzącymi na Ziemi. Nieco gorszym

towarzyszem Słońca był Księżyc, który wędrował po

niebie zmieniając swój wygląd. Babilończycy odkryli

konstelacje gwiazd, które błyszczały na niebie jak

obrazy. Zespół tych konstelacji (było ich 12) nazwali

Zodiakiem. Wierzyli, że różne ustawienie konstelacji

mogło przepowiadać przyszłość. Oprócz tych

właśnie obrazów, zauważone zostały inne światła -

planety. Pięć z nich było widoczne dla ludzkiego oka

- Merkury, Wenus, Mars, Jowisz i Saturn. Uczeni

usiłowali wykorzystać siłę gwiazd do przewidywania

wojen, śmierci, zaraz, ale nie wychodziło to dobrze.

EGIPCJANIE

Za czasów świetności Egiptu ( ok. 3 tys. lat p.n.e.) cykle ciał

niebieskich były już doskonale znane. Egipcjanie podzielili

cykl gwiezdny na rok - 365,25 dnia, a każdy dzień na 24

godziny, które z kolei mierzyli za pomocą zegarów

słonecznych i wodnych. Dzięki temu, co roku po pojawieniu

się na horyzoncie jasnej gwiazdy Sirius, wiedzieli, że wyleje

Nil. Podczas budowy świątyń i piramid także korzystali z

gwiazd.

Egipcjanie wierzyli, że Wszechświat jest prostokątnym

pudełkiem, dłuższym z północy na południe i płaską Ziemią

leżącą na jego spodzie. Niebo było uformowane z ciała bogini

Nut, która stała nad ziemią, wspierając się na łokciach i

kolanach. Dookoła tego świata płynęła rzeka, po której

płynęły żaglówki, a na nich Słońce, Księżyc i inne planety.

GRECY

Grecy stworzyli jedną z najwspanialszych cywilizacji starożytności; mieli zupełnie nowe

poglądy na świat. Pierwszym prawdziwym astronomem był najprawdopodobniej Tales z

Miletu (625-547 p.n.e.). Uważał on, że Ziemia jest płaskim, okrągłym dyskiem, pływającym

po wielkim morzu. Miał jednak „świeży” pogląd na temat powstania świata, a mianowicie

sądził, że powstał on z oceanów i rzeczy materialnych, a nie, tak jak poprzednicy -

stworzony przez bogów. Ciekawy pogląd na temat Ziemi i Wszechświata miał niejaki

Anaxymander z Miletu (610-546 p.n.e.) - wg niego Ziemia była zawieszona swobodnie w

przestrzeni, otoczona kręcącymi się sklepieniami, każde z dziurą pośrodku, która

przepuszczała światło rajskiego ognia, świecąc jako Słońce, Księżyc i gwiazdy. Pierwszym

człowiekiem, który uznał Ziemię za kulę był Pitagoras (570-480 p.n.e.) - grecki matematyk.

Porównywał kosmos do dobrze nastrojonego instrumentu muzycznego, wierzył, że planety

poruszając się po swoich orbitach emitują tony. Ziemia miała być otoczona ośmioma

przeźroczystymi, koncentrycznymi sferami, na których znajdowały się Słońce, Księżyc i

planety.

Niewątpliwie najwspanialszym myślicielem był grecki filozof, erudyta – Arystoteles (384-322

p.n.e.). Sądził, że Ziemia składa się z czterech żywiołów - wody, ziemi, powietrza, i ognia.

Jako pierwszy udowodnił (w pewnym sensie), że Ziemia jest kulą - niebo w tym samym

czasie nie wygląda tak samo na całym świecie (a tak byłoby niewątpliwie, gdyby Ziemia

była płaska) oraz, że cień rzucany przez Ziemię na Księżyc podczas jego zaćmienia ma

okrągły kształt, a taki może dawać tylko kula.

Innym filozofem próbującym poznać tajemnicę Wszechświata był Arystarch z Samos (220-

150 p.n.e.). Jako pierwszy zaproponował on heliocentryczny układ planet, wyjaśnił, że

codzienne wschodzenie i zachodzenie ciał niebieskich spowodowane jest nie ich ruchem, ale

dwudziestoczterogodzinnym obrotem Ziemi wokół własnej osi. Wyliczył także metodą

triangulacji to, że Słońce jest znacznie dalej od Księżyca i jest od niego dużo większe.

Jednym z najbardziej znanych, najwybitniejszych uczonych był Ptolemeusz (100-178 n.e.).

Ten uczony niewiadomego pochodzenia przybył do Aleksandrii, by zdobywać wiedzę. Był

biegły nieomalże we wszystkich dziedzinach nauki. Udało mu się wykonać pierwsze mapy

świata i nieba, policzyć gwiazdy i opisać ich jasność. Jednak jego największym dziełem była

książka Almagest, w której nakreślił stan wiedzy astronomicznej w II w. n.e., oraz zawarł

teorię geocentrycznego układu Wszechświata. Środkiem Wszechświata miała być

nieruchoma Ziemia, wokół której krążyły planety: Księżyc, Merkury, Wenus, Słońce, Mars,

Jowisz, Saturn oraz sfera gwiazd stałych. Słońce i Księżyc obiegały Ziemię po okręgach o

środkach znajdujących się nieco poza środkiem Ziemi, zwanych deferentami, po deferencie

zaś biegł środek innego okręgu zwanego epicyklem, po którym poruszała się planeta.

ŚREDNIOWIECZE

Wcześniejsze czasy były

wiekami otwarcia się na

wiedzę, poznawania.

Astronomia rozwijała się

niezwykle dobrze, niestety

wraz ze średniowieczem

nastały czasy ciemnoty -

władzę objął Kościół i nauka

nie miała już warunków do

rozwoju. Powrócono do idei,

że Ziemia jest płaska i

kończy się w pewnym

momencie. Ludziom

pozostało patrzenie się w

gwiazdy... Ale po piętnastu

wiekach coś zaczęło się

zmieniać. Nastał...

RENESANS…

Zwany inaczej Odrodzeniem. Zmieniło się myślenie, znów zaczęto

zadawać pytania. Włoski humanista - Pico Della Mirandola napisał, że

Stwórca tak powiedział pierwszemu człowiekowi „Umieściłem cię w

sercu Wszechświata, byś mógł łatwiej zobaczyć to, co jest dookoła

ciebie”. Ale niedługo ten pogląd miał się zmienić. 19 lutego 1473 r. w

Toruniu urodził się Mikołaj Kopernik. Mając lat dwadzieścia cztery był

biegły w medycynie, prawie kościelnym, ekonomii, matematyce oraz

astronomii. Kopernik chcąc wyjaśnić zjawiska zachodzące na Ziemi i w

jej otoczeniu, zainspirowany poglądami Arystarcha z Samos, zakłada

trzy rodzaje ruchu Ziemi: w 24 godziny Ziemia obraca się wokół

własnej osi, w ciągu roku, tak jak inne planety okrąża Słońce, także jej

oś wykonuje ruch precesyjny. Był to prawdziwy przełom - powstała

nowa idea - nie Ziemia, a Słońce w środku Wszechświata - czyli układ

heliocentryczny. Swoje dzieło „Sześć ksiąg o obrotach ciał

niebieskich” zawierające te teorie, powstałe w latach 1515-1530,

Kopernik wydał dopiero w 1543 r. Kiedy ta dedykowana papieżowi

Pawłowi III książka dotarła do Rzymu (w dniu śmierci astronoma)

została natychmiast umieszczona na indeksie ksiąg zakazanych.

Według Kopernika Ziemi była tylko jedną z planet okrążających

Słońce, nie miała specjalnego znaczenia, nie była nawet pierwsza w

kolejności od Słońca (pierwszy był Merkury - okrążał Słońce w trzy

miesiące, ostatni- Saturn- potrzebował trzydziestu lat na wykonanie

tej wędrówki). Mistrz zmarł, nawet nie zobaczywszy wydania swojego

dzieła. Pozostało przysłowie „Wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię”.

Jak się wkrótce okazało, Kopernik nie został sam. Poparł go min.

Galileo Galilei (Galileusz) - włoski przyrodnik, fizyk, astronom, który

jednak pod groźbą tortur musiał odwołać swoje naukowe przekonania

i oświadczyć przed sądem Inkwizycji „Uznaję naukę Kopernika za

nieprawdziwą, nigdy nie uważałem jej za prawdziwą”. Oprócz tego, że

wyznawał heliocentryczną teorię Wszechświata, Galileusz udoskonalił

lunetę i dzięki niej odkrył cztery pierwsze księżyce Jowisza, pierścienie

Saturna i fazy Wenus. Kopernika poparł również Niemiec, Johannes

Kepler początkowo nauczyciel, potem nadworny astronom i

matematyk Rudolfa III. Potwierdził on heliocentryczny obraz świata w

swoich dziełach „Nowa astronomia”(1609), „Harmonia świata”(1619)

oraz w „Zarysie astronomii kopernikańskiej”(1618-22). W „Nowej

astronomii” Kepler publikuje także dwa prawa: o tym, że orbity planet

są elipsą, „prawo pól”. W dziewięć lat później formułuje trzecie prawo

ruchu planet.

Przełom XVII i XVIII wieku

Isaac Newton - angielski

samouk. Jego głowę zaprzątały

od najmłodszych już lat

przeróżne pomysły. Zbudował

wiele maszyn pomagających w

codziennym życiu. Ale

najbardziej znaną rzeczą

(oczywiście oprócz trzech

zasad dynamiki) było tzw.

„jabłko Newtona”, a

mianowicie odkrycie

grawitacji, która była tym

większa im większą masę

miało ciało. Przyczyniło się do

tego min. zapoznanie się z

prawem Keplera o orbitach -

elipsach.

Wiek XIX i XX

Te dwa wieki są nazywane wiekami odkryć. Wynaleziono więcej nowych

rzeczy niż w całej wcześniejszej historii świata. W astronomii jednak od

czasów Kopernika nie było w zasadzie żadnych przełomowych odkryć.

Było wielu wspaniałych naukowców. Jednego z ważniejszych odkryć

dokonał w latach dwudziestych naszego wieku niejaki Edwin Hubble,

stwierdził, że większość widocznych na niebie mgławic są to odległe o

miliardy lat świetlnych galaktyki. W latach sześćdziesiątych pierwszy

człowiek poleciał na Ksieżyc, satelity wędrują już poza nasz układ

słoneczny, w zeszłym roku ma Marsie wylądowała sonda „Pathfinder” i

mogliśmy „na żywo” oglądać powierzchnię planety.

Dzisiaj nikt już nie myśli, że centrum Wszechświata może być Ziemia,

albo, że jest ona płaska. Marsjanie występują regularnie jako

bohaterowie filmów i kreskówek, jednak nie wiemy czy istnieje coś poza

naszym układem słonecznym, nawet nie wiemy wszystkiego o nim

samym. Nie mamy pojęcia o tym, czy istnieją inne formy życia poza

ziemskimi... Wszechświat człowiek będzie poznawał coraz dokładniej,

ale czegoś tak niezmierzonego nigdy nie pozna do końca...

JURIJ GAGARIN

Jurij Aleksiejewicz Gagarin (ur. 9 marca 1934, zm. 27

marca 1968) – radziecki kosmonauta, pierwszy człowiek

w kosmosie.

12 kwietnia 1961 odbył w statku kosmicznym Wostok lot

po orbicie satelitarnej Ziemi, dokonując jednokrotnego

jej okrążenia w ciągu 1 godziny 48 minut.

Związane z lotem momenty, które przeszły do historii

według czasu GMT:

06:07 - Start statku Wostok 1

07:00 - Wiadomość o locie Gagarina podało Radio

Moskwa. Był to punkt zwrotny dla całego programu

kosmicznego ZSRR. Od tego momentu utajnione

informacje o przygotowaniach do lotu i o samym locie

były stopniowo ujawniane.

07:55 - lądowanie Gagarina. Szczęśliwe zakończenie

lotu, największy sukces programu kosmicznego ZSRR i

ogromny sukces ZSRR na arenie międzynarodowej.

Pierwszym kosmonautą został obywatel ZSRR.

Był to pierwszy w dziejach ludzkości lot człowieka w

przestrzeni kosmicznej, ciekawostką jest jednak to, jak

należy ten lot sklasyfikować od strony formalnej, gdyż

Gagarin nie doleciał swoim statkiem kosmicznym do

Ziemi, lecz katapultował się z niego (zresztą zgodnie z

planem) i osiągnął powierzchnię Ziemi na spadochronie

Fakt ten był początkowo zatajany przez ZSRR co

najmniej do czasu uzyskania potwierdzenia przez FAI

rekordu wysokości lotu, rekordu czasu lotu i rekordu

wielkości masy wyniesionej na orbitę. Niezależnie

jednak od sposobu lądowania FAI uznała lot Gagarina.

Pod koniec lat 1960 władze ZSRR planowały, aby Jurij

Gagarin był także pierwszym człowiekiem, który

wyląduje na Księżycu.

27 marca 1968 Gagarin i jego instruktor lotniczy

Władimir Sieriogin zginęli w katastrofie samolotu

treningowego MiG-15 UTI 21 km od miasta Kirżacz.

Przyczyny katastrofy nie zostały jednoznacznie

wyjaśnione. Wszystkie znalezione szczątki samolotu

zostały zaspawane w beczkach i przeznaczone do

przechowania "na czas nieograniczony".

Neil Armstrong

Neil Alden Armstrong

(urodził się 5 sierpnia 1930 w

Wapakoneta) - astronauta

amerykański, dowódca misji

Apollo 11. Był pilotem

marynarki, wybrany do drugiej

grupy astronautów w 1962

roku. Wykonał siedem lotów w

programie X-15, osiągając

pułap 207 500 stóp. Był

rezerwowym pilotem

dowodzącym w misji Gemini 5,

pilotem dowodzącym w

Gemini 8, rezerwowym pilotem

dowodzącym w Gemini 11,

rezerwowym dowódcą w misji

Apollo 8, a przede wszystkim

dowódcą Apollo 11 i

pierwszym człowiekiem

stąpającym po Księżycu.

Mirosław Hermaszewski

Mirosław

Hermaszewski

(urodził

się 15 września 1941 w

Lipnikach na Wołyniu) –

generał brygady pilot

Wojska Polskiego,

kosmonauta - pierwszy

Polak, który odbył lot w

kosmos.

Młodszy brat gen. bryg.

Władysława

Hermaszewskiego,

również pilota, zmarłego

w 2002.

Walentyna Tierieszkowa

Walentina Władimirowna

Tierieszkowa

, urodziła się 6 marca

1937 - radziecka kosmonautka,

inżynier, pierwsza kobieta, która odbyła

lot po orbicie okołoziemskiej.

Urodziła się we wsi Masliennikowo w

okręgu Jarosławskim w ZSRR.

Pracowała w fabryce opon, oraz w

przędzalni bawełny. Amatorsko ćwiczyła

skoki spadochronowe w aeroklubie.

16 lutego 1962 została wybrana jako

kandydatka na kosmonautkę i

skierowana na szkolenie dla

kosmonautów.

16 czerwca 1963 rozpoczęła lot na

statku Wostok 6, który trwał 2 doby 22

godziny 50 minut i 8 sekund.

Lądowanie miało miejsce 19 czerwca

1963 po okrążeniu Ziemi 48 razy. Po

powrocie z kosmosu została

uhonorowana tytułem Bohatera

Związku Radzieckiego. Pomimo

wcześniejszych planów, kolejna kobieta

poleciała w kosmos dopiero 19 lat

później (Swietłana Sawicka).

Dzisiaj nikt już nie myśli, że centrum

Wszechświata może być Ziemia, albo, że

jest ona płaska. Marsjanie występują

regularnie jako bohaterowie filmów i

kreskówek, jednak nie wiemy czy istnieje

coś poza naszym układem słonecznym,

nawet nie wiemy wszystkiego o nim samym.

Nie mamy pojęcia o tym, czy istnieją inne

formy życia poza ziemskimi... Wszechświat

człowiek będzie poznawał coraz dokładniej,

ale czegoś tak niezmierzonego nigdy nie

pozna do końca...

Document Outline