Problemy
Problemy
demograficzne
demograficzne
współczesnego
współczesnego
świata
świata
Problemy
Problemy
demograficzne
demograficzne
współczesnego
współczesnego
świata
świata
CHARAKTERYSTYKA WSPÓŁCZESNYCH
CHARAKTERYSTYKA WSPÓŁCZESNYCH
PROBLEMÓW DEMOGRAFICZNYCH ŚWIATA
PROBLEMÓW DEMOGRAFICZNYCH ŚWIATA
Dziś w świecie występują dwa dominujące procesy: zmiany
Dziś w świecie występują dwa dominujące procesy: zmiany
demograficzne oraz globalizacja i to właśnie od nich należy
demograficzne oraz globalizacja i to właśnie od nich należy
zaczynać zastanawianie się nad tym, jaki będzie w przyszłości ten
zaczynać zastanawianie się nad tym, jaki będzie w przyszłości ten
nasz świat i jego gospodarka.
nasz świat i jego gospodarka.
Upraszczając nieco rozważany problem można powiedzieć, że
Upraszczając nieco rozważany problem można powiedzieć, że
pierwsze kilkanaście wieków naszej ery charakteryzowały się
pierwsze kilkanaście wieków naszej ery charakteryzowały się
stosunkowo niewielkimi zmianami w długości ludzkiego
stosunkowo niewielkimi zmianami w długości ludzkiego
życia
życia
. Mieściło się ono do XIX wieku w przedziale 27-30 lat. Jednak
. Mieściło się ono do XIX wieku w przedziale 27-30 lat. Jednak
w XX wieku nastąpiła istotna zmiana, w 1950 roku średnia
w XX wieku nastąpiła istotna zmiana, w 1950 roku średnia
ludzkiego życia wyniosła ok. 47 lat, a w 2000 roku wzrosła już do
ludzkiego życia wyniosła ok. 47 lat, a w 2000 roku wzrosła już do
65 lat. Prognozuje się, że pod
65 lat. Prognozuje się, że pod
koniec obecnego stulecia średnia
koniec obecnego stulecia średnia
długość ludzkiego życia przekroczy 80 lat.
długość ludzkiego życia przekroczy 80 lat.
Także systematycznie
Także systematycznie
zmienia się wielkość rodzin
zmienia się wielkość rodzin
. W ciągu
. W ciągu
dwóch poprzednich wieków, do 1950 roku rodziny były
dwóch poprzednich wieków, do 1950 roku rodziny były
wielodzietne, dominował model rodziny posiadającej średnio 5-6
wielodzietne, dominował model rodziny posiadającej średnio 5-6
dzieci. Ostatnie półwiecze to szybki spadek tego wskaźnika i dzisiaj
dzieci. Ostatnie półwiecze to szybki spadek tego wskaźnika i dzisiaj
na rodzinę przypada zaledwie dwoje dzieci, z tendencją do dalszej
na rodzinę przypada zaledwie dwoje dzieci, z tendencją do dalszej
obniżki.
obniżki.
Oczywiście mówimy o wartościach średnich co oznacza, że
Oczywiście mówimy o wartościach średnich co oznacza, że
wskaźnik ten zmienia się w zależności od kontynentu i kraju,
wskaźnik ten zmienia się w zależności od kontynentu i kraju,
poziomu życia i kultury społeczeństwa. W tym zakresie można
poziomu życia i kultury społeczeństwa. W tym zakresie można
jednak mówić o pewnej prawidłowości, że im niższy poziom
jednak mówić o pewnej prawidłowości, że im niższy poziom
rozwoju gospodarczego, tym liczba dzieci w rodzinie jest wyższa.
rozwoju gospodarczego, tym liczba dzieci w rodzinie jest wyższa.
Rezultatem tych zmian jest dziś inna
Rezultatem tych zmian jest dziś inna
struktura ludnościowa
struktura ludnościowa
według wieku ludzi.
według wieku ludzi.
Osoby poniżej 15 roku życia stanowią dziś
Osoby poniżej 15 roku życia stanowią dziś
ok. 30% całej ludności i według prognoz w ciągu najbliższego 50-
ok. 30% całej ludności i według prognoz w ciągu najbliższego 50-
lecia wskaźnik ten spadnie do ok. 20%. Równocześnie osób w
lecia wskaźnik ten spadnie do ok. 20%. Równocześnie osób w
wieku powyżej 65 lat w roku 2000 była na poziomie ok.7%, a w
wieku powyżej 65 lat w roku 2000 była na poziomie ok.7%, a w
2050 może wzrosnąć nawet do 16%.
2050 może wzrosnąć nawet do 16%.
Bez emigrantów z innych rejonów świata liczba ludności w unijnej
Bez emigrantów z innych rejonów świata liczba ludności w unijnej
„25” przestałaby rosnąć. W ciągu okresu 1970-2000 liczba
„25” przestałaby rosnąć. W ciągu okresu 1970-2000 liczba
osiedlających się w Europie przewyższyła liczbę emigrantów o 17
osiedlających się w Europie przewyższyła liczbę emigrantów o 17
milionów. W minionym roku w krajach „25” osiedliło się o prawie
milionów. W minionym roku w krajach „25” osiedliło się o prawie
1,7 mln osób więcej osób spoza UE, niż z niej wyjechało i to
1,7 mln osób więcej osób spoza UE, niż z niej wyjechało i to
głównie dzięki nim zjednoczona Europa wciąż zawdzięcza prawie
głównie dzięki nim zjednoczona Europa wciąż zawdzięcza prawie
cały wzrost zaludnienia i ten trend prawdopodobnie nasili się
cały wzrost zaludnienia i ten trend prawdopodobnie nasili się
jeszcze w najbliższych latach. Prognozuje się, że w ciągu
jeszcze w najbliższych latach. Prognozuje się, że w ciągu
najbliższych 20 lat populacja krajów Unii Europejskiej wzrośnie
najbliższych 20 lat populacja krajów Unii Europejskiej wzrośnie
zaledwie o 2%. Polki, Czeszki i Słowenki rodzą dziś najmniej w
zaledwie o 2%. Polki, Czeszki i Słowenki rodzą dziś najmniej w
Europie, bo tylko jedno dziecko. To zapowiedź klęski
Europie, bo tylko jedno dziecko. To zapowiedź klęski
demograficznej. Polki także odkładają na późniejszy okres decyzję
demograficznej. Polki także odkładają na późniejszy okres decyzję
o potomstwie, albo nigdy jej nie podejmują.
o potomstwie, albo nigdy jej nie podejmują.
Europejskie społeczeństwa starzeją się, szybko zmienia się ich
Europejskie społeczeństwa starzeją się, szybko zmienia się ich
struktura demograficzna
struktura demograficzna
. W okresie od 2005 do 2050 roku udział ludzi
. W okresie od 2005 do 2050 roku udział ludzi
(według prognoz Eurostatu) po 65 roku życia wzrośnie z 17% do 30%,
(według prognoz Eurostatu) po 65 roku życia wzrośnie z 17% do 30%,
udział ludzi poniżej 24 roku życia spadnie z 30% do 23%. W Polsce obecnie
udział ludzi poniżej 24 roku życia spadnie z 30% do 23%. W Polsce obecnie
13% ludności jest w wieku emerytalnym, w 2020 roku wskaźnik ten
13% ludności jest w wieku emerytalnym, w 2020 roku wskaźnik ten
wzrośnie do ok. 25%, a w 2035 emerytem będzie już co trzeci Polak (co jest
wzrośnie do ok. 25%, a w 2035 emerytem będzie już co trzeci Polak (co jest
wynikiem także obowiązujących u nas przepisów).
wynikiem także obowiązujących u nas przepisów).
W Polsce w 2005 roku średnio w wieku 58,7 lat mężczyzna przechodzi na
W Polsce w 2005 roku średnio w wieku 58,7 lat mężczyzna przechodzi na
emeryturę, a kobiety robiły to w wieku 56 lat i są to najniższe wyniki w kra
emeryturę, a kobiety robiły to w wieku 56 lat i są to najniższe wyniki w kra
jach OECD i UE.
jach OECD i UE.
Aktywnych zawodowo w wieku 55-64 lata jest 26,2% Polaków (podczas gdy
Aktywnych zawodowo w wieku 55-64 lata jest 26,2% Polaków (podczas gdy
w Unii – ok. 40%, a w USA nawet 60%).
w Unii – ok. 40%, a w USA nawet 60%).
Ujemny przyrost naturalny i kontynuacja takiej sytuacji grozi kiedyś
Ujemny przyrost naturalny i kontynuacja takiej sytuacji grozi kiedyś
bankructwem systemu ubezpieczeń, a w konsekwen cji silnym obniżeniem
bankructwem systemu ubezpieczeń, a w konsekwen cji silnym obniżeniem
wypłacanych emerytur. Ta tendencja nie tylko może być katastrofalna dla
wypłacanych emerytur. Ta tendencja nie tylko może być katastrofalna dla
finansów państwa, więc nie może sobie ono pozwolić bierność w tym
finansów państwa, więc nie może sobie ono pozwolić bierność w tym
zakresie i dobrowolnie rezygnować z aktywnego udziału tej grupy ludzi w
zakresie i dobrowolnie rezygnować z aktywnego udziału tej grupy ludzi w
życiu gospodarczym i społecznym.
życiu gospodarczym i społecznym.
Koszty takiego stanu są duże i będą wzrastały, a nie myślimy tu tylko o
Koszty takiego stanu są duże i będą wzrastały, a nie myślimy tu tylko o
konieczności comiesięcznych wypłat zasiłków czy też wcześniejszych
konieczności comiesięcznych wypłat zasiłków czy też wcześniejszych
emerytur, nie myślimy tu także o utracie przez państwo wpływów z
emerytur, nie myślimy tu także o utracie przez państwo wpływów z
podatków od zapłaty za ich pracę. Znacznie poważniejsze koszty wynikają z
podatków od zapłaty za ich pracę. Znacznie poważniejsze koszty wynikają z
utraty możliwości wynikających z tego, co jeszcze reprezentują ludzie po
utraty możliwości wynikających z tego, co jeszcze reprezentują ludzie po
50-tym roku życia, są to straty wynikające z niewykorzystania ich
50-tym roku życia, są to straty wynikające z niewykorzystania ich
potencjału. A jest to duży potencjał wiedzy i doświadczenia zgromadzony
potencjału. A jest to duży potencjał wiedzy i doświadczenia zgromadzony
przez dziesiątki lat życia oraz tego, co nazywać można mądrością życiową.
przez dziesiątki lat życia oraz tego, co nazywać można mądrością życiową.
Opublikowane ostatnio prognozy wydatków na
Opublikowane ostatnio prognozy wydatków na
świadczenia społeczne wskazują, w jakim stopniu
świadczenia społeczne wskazują, w jakim stopniu
zasygnalizowany wyżej problem zagraża stabilności
zasygnalizowany wyżej problem zagraża stabilności
polskiej gospodarki. Wydatki publiczne na
polskiej gospodarki. Wydatki publiczne na
świadczenia społeczne w ciągu 15 lat wzrosną aż o
świadczenia społeczne w ciągu 15 lat wzrosną aż o
150%. Ten szacunek obejmuje wszystkie fundusze
150%. Ten szacunek obejmuje wszystkie fundusze
przeznaczane na ten cel (ZUS, KRUS i fundusze
przeznaczane na ten cel (ZUS, KRUS i fundusze
samorządowe). Wydatki na ten cel w 2005 roku
samorządowe). Wydatki na ten cel w 2005 roku
wyniosły ponad 200mld zł, w tym roku wzrosną
wyniosły ponad 200mld zł, w tym roku wzrosną
prawdopodobnie o dalsze 15 mld zł, a do 2020 roku
prawdopodobnie o dalsze 15 mld zł, a do 2020 roku
ta kwota zwiększy się do ok. 500 mld zł. Głównymi
ta kwota zwiększy się do ok. 500 mld zł. Głównymi
składnikami tych wydatków są emerytury i renty
składnikami tych wydatków są emerytury i renty
oraz opieka zdrowotna. Obec ne wydatki socjalne
oraz opieka zdrowotna. Obec ne wydatki socjalne
stanowią ponad 21% PKB, lecz należy liczyć na to, że
stanowią ponad 21% PKB, lecz należy liczyć na to, że
utrzyma się wysoki poziom wzrostu gospodarczego i
utrzyma się wysoki poziom wzrostu gospodarczego i
wskaźnik ten nie będzie nadmiernie wzrastał.
wskaźnik ten nie będzie nadmiernie wzrastał.
Nie ulega wątpliwości, że jesteśmy w trakcie bardzo
Nie ulega wątpliwości, że jesteśmy w trakcie bardzo
poważnych zmian demograficznych, o daleko idących
poważnych zmian demograficznych, o daleko idących
konsekwencjach. Należy liczyć się z poważnymi
konsekwencjach. Należy liczyć się z poważnymi
konsekwencjami, a nawet zagrożeniami. My zwracamy
konsekwencjami, a nawet zagrożeniami. My zwracamy
uwagę tylko na trzy z nich:
uwagę tylko na trzy z nich:
1) W krajach starzejących się społeczeństw, w
1) W krajach starzejących się społeczeństw, w
budżetach wielu krajów mogą pojawić się duże
budżetach wielu krajów mogą pojawić się duże
napięcia, może spaść tempo wzrostu potencjalnego
napięcia, może spaść tempo wzrostu potencjalnego
PKB przy założeniu, że nie będą podjęte niezbędne i
PKB przy założeniu, że nie będą podjęte niezbędne i
skuteczne reformy.
skuteczne reformy.
2) Powstaną poważne zagrożenia dla krajowych
2) Powstaną poważne zagrożenia dla krajowych
systemów emerytalnych i opieki społecznej. Według
systemów emerytalnych i opieki społecznej. Według
prognoz UE w wielu kra jach „15” na skutek starzenia
prognoz UE w wielu kra jach „15” na skutek starzenia
się społeczeństw poważnie wzrosną wydatki związane z
się społeczeństw poważnie wzrosną wydatki związane z
emeryturami, zdrowiem i opieką społeczną. Może to
emeryturami, zdrowiem i opieką społeczną. Może to
zachwiać stabilnością budżetów państwowych.
zachwiać stabilnością budżetów państwowych.
3) Wzrośnie proces migracji ludności. Zmieni się też
3) Wzrośnie proces migracji ludności. Zmieni się też
struktura rynków pracy. Braki ludzi do pracy w krajach
struktura rynków pracy. Braki ludzi do pracy w krajach
rozwiniętych spo woduje powstanie zapotrzebowania,
rozwiniętych spo woduje powstanie zapotrzebowania,
na które odpowiedzą imigranci z biednych krajów,
na które odpowiedzą imigranci z biednych krajów,
którzy zaakceptują niższe wynagrodzenia, trudniejsze
którzy zaakceptują niższe wynagrodzenia, trudniejsze
warunki pracy, w tym i dłuższy czas pracy.
warunki pracy, w tym i dłuższy czas pracy.
Oblicza współczesnej demografii na świecie
Oblicza współczesnej demografii na świecie
Szacuje się, że obecnie na kuli ziemskiej żyje ponad 6 mld ludzi.
Szacuje się, że obecnie na kuli ziemskiej żyje ponad 6 mld ludzi.
Jest ona zróżnicowana pod względem rasowym, wyznaniowym,
Jest ona zróżnicowana pod względem rasowym, wyznaniowym,
językowym, narodowościowym jak i kulturowym.
językowym, narodowościowym jak i kulturowym.
Średnia gęstość zaludnienia Ziemi wynosi 43 osoby/km
Średnia gęstość zaludnienia Ziemi wynosi 43 osoby/km
2
2
.
.
Azja – 111 os/km
Azja – 111 os/km
2
2
Europa – 32 os/km
Europa – 32 os/km
2
2
Afryka – 23 os/km2
Afryka – 23 os/km2
Ameryka Północna i Środkowa – 19 os/km
Ameryka Północna i Środkowa – 19 os/km
2
2
Ameryka Południowa – 18 os/km
Ameryka Południowa – 18 os/km
2
2
Oceania – 3 os/km
Oceania – 3 os/km
2
2
Według danych zaprezentowanych w raporcie Biura ds. koordynacji
Według danych zaprezentowanych w raporcie Biura ds. koordynacji
Spraw Humanitarnych ONZ (IRIN) obecnie aż
Spraw Humanitarnych ONZ (IRIN) obecnie aż
48% populacji świata
48% populacji świata
nie ma 24 lat, a 86% ludzi młodych w wieku od 10-24 lat żyje
nie ma 24 lat, a 86% ludzi młodych w wieku od 10-24 lat żyje
dziś w krajach rozwijających się.
dziś w krajach rozwijających się.
Wniosek z tego prosty: mamy do czynienia z sytuacją dotąd
Wniosek z tego prosty: mamy do czynienia z sytuacją dotąd
niespotykaną, kiedy najliczniejsza od lat generacja młodych
niespotykaną, kiedy najliczniejsza od lat generacja młodych
wchodzi dziś w dorosłe życie.
wchodzi dziś w dorosłe życie.
Równocześnie według danych
Równocześnie według danych
opublikowanych w raporcie ONZ-owskiego Programu dla Młodzieży
opublikowanych w raporcie ONZ-owskiego Programu dla Młodzieży
(UN-DESA United Nations Department of Economic and Social Affairs)
(UN-DESA United Nations Department of Economic and Social Affairs)
prawie 200 mln młodych żyje na poziomie poniżej 1 USD
prawie 200 mln młodych żyje na poziomie poniżej 1 USD
dziennie, 130 mln nie umie pisać, 10 mln ma AIDS, a 88 mln nie
dziennie, 130 mln nie umie pisać, 10 mln ma AIDS, a 88 mln nie
ma pracy!
ma pracy!
To wszystko ma miejsce w XXI
To wszystko ma miejsce w XXI
wieku, w okresie niezwykłego rozwoju
wieku, w okresie niezwykłego rozwoju
gospodarczego, rozwiniętej nauki, medycyny i nowych technologii.
gospodarczego, rozwiniętej nauki, medycyny i nowych technologii.
Rok
Świat
Azja
Afryka
Europa
Ameryka
Płn.
Ameryka
Płd.
Oceania
1750
791 000
106 000
502 000
163 000
16 000
2 000
2 000
1800
978 000
107 000
635 000
203 000
24 000
7 000
2 000
1850
1 262 000
111 000
809 000
276 000
38 000
26 000
2 000
1900
1 650 000
133 000
947 000
408 000
74 000
82 000
6 000
1950
2 518 629
221 214
1 398 488
547 403
167 097
171 616
12 812
1955
2 755 823
246 746
1 541 947
575 184
190 797
186 884
14 265
1960
3 021 475
277 398
1 701 336
604 401
218 300
204 152
15 888
1965
3 334 874
313 744
1 899 424
634 026
250 452
219 570
17 657
1970
3 692 492
357 283
2 143 118
655 855
284 856
231 937
19 443
1975
4 068 109
408 160
2 397 512
675 542
321 906
243 425
21 564
1980
4 434 682
469 618
2 632 335
692 431
361 401
256 068
22 828
1985
4 830 979
541 814
2 887 552
706 009
401 469
269 456
24 678
1990
5 263 593
622 443
3 167 807
721 582
441 525
283 549
26 687
1995
5 674 380
707 462
3 430 052
727 405
481 099
299 438
28 924
2000
6 070 581
795 671
3 679 737
727 986
520 229
315 915
31 043
2005
6 453 628
887 964
3 917 508
724 722
558 281
332 156
32 998
2010
6 830 283
984 225
4 148 948
719 714
594 436
348 139
34 821
2015
7 197 247
1 084 540
4 370 522
713 402
628 260
363 953
36 569
2020
7 540 237
1 187 584
4 570 131
705 410
659 248
379 589
38 275
2025
7 851 455
1 292 085
4 742 232
696 036
686 857
394 312
39 933
2030
8 130 149
1 398 004
4 886 647
685 440
711 058
407 532
41 468
2035
8 378 184
1 504 179
5 006 700
673 638
731 591
419 273
42 803
2040
8 593 591
1 608 329
5 103 021
660 645
747 953
429 706
43 938
2045
8 774 394
1 708 407
5 175 311
646 630
759 955
439 163
44 929
2050
8 918 724
1 803 298
5 217 202
653 323
767 685
447 931
45 815
Szczególną uwagę chcę zwraca się na problemy młodych ludzi,
Szczególną uwagę chcę zwraca się na problemy młodych ludzi,
których wiek obejmuje grupę wiekową od 15 do 24 lat. Tę grupę w
których wiek obejmuje grupę wiekową od 15 do 24 lat. Tę grupę w
świecie tworzą nie tylko osoby uczęszczające do szkół średnich i
świecie tworzą nie tylko osoby uczęszczające do szkół średnich i
wyższych, ale też starający się zarabiać na życie i przeżyć.
wyższych, ale też starający się zarabiać na życie i przeżyć.
We współczesnym świecie dla milionów młodych ludzi kluczem
We współczesnym świecie dla milionów młodych ludzi kluczem
do zdobycia pracy i jej utrzymania są kwalifikacje oparte na
do zdobycia pracy i jej utrzymania są kwalifikacje oparte na
wykształceniu
wykształceniu
, ale nie tylko oni myślą o formalnym ukończeniu
, ale nie tylko oni myślą o formalnym ukończeniu
szkoły, bo można powiedzieć, że z tym właściwie jest coraz lepiej.
szkoły, bo można powiedzieć, że z tym właściwie jest coraz lepiej.
Taką optymistyczną tezę można postawić, jeśli spojrzy się na dane
Taką optymistyczną tezę można postawić, jeśli spojrzy się na dane
publikowane w Światowych Raportach o Młodzieży (World Youth
publikowane w Światowych Raportach o Młodzieży (World Youth
Report). Wynika z nich, że
Report). Wynika z nich, że
obecnie „tylko” nieco ponad 100 mln
obecnie „tylko” nieco ponad 100 mln
nie uczęszcza do szkoły podstawowej
nie uczęszcza do szkoły podstawowej
.
.
Jednak problem ten jest w niektórych regionach świata bardzo
Jednak problem ten jest w niektórych regionach świata bardzo
poważny, bo
poważny, bo
zróżnicowanie w dostępie do edukacji jest bardzo
zróżnicowanie w dostępie do edukacji jest bardzo
duże (w zależności od kontynentu, kraju i regionu), a
duże (w zależności od kontynentu, kraju i regionu), a
dodatkowo szkoła nie jest równa szkole, poziom nauczania też
dodatkowo szkoła nie jest równa szkole, poziom nauczania też
jest bardzo zróżnicowany i systematycznie powiększa się
jest bardzo zróżnicowany i systematycznie powiększa się
różnica między poziomem edukacyjnym dziewcząt i chłopców.
różnica między poziomem edukacyjnym dziewcząt i chłopców.
Często okazuje się też, że posiadane nawet skromne wykształcenie
Często okazuje się też, że posiadane nawet skromne wykształcenie
nie jest atutem, bo w wielu krajach rynek pracy nie jest w stanie
nie jest atutem, bo w wielu krajach rynek pracy nie jest w stanie
zatrudnić wzrastającej liczby osób nawet z tym elementarnym,
zatrudnić wzrastającej liczby osób nawet z tym elementarnym,
podstawowym wykształceniem (patrz World Youth Report).
podstawowym wykształceniem (patrz World Youth Report).
Jakość
Jakość
tego wykształcenia jest też bardzo zróżnicowana, a chodzi tu
tego wykształcenia jest też bardzo zróżnicowana, a chodzi tu
przede wszystkim o warunki i programy nauczania, poziom
przede wszystkim o warunki i programy nauczania, poziom
nauczycieli, wyposażenie szkół, czy dostęp do książek i pomocy
nauczycieli, wyposażenie szkół, czy dostęp do książek i pomocy
dydaktycznych.
dydaktycznych.
Azja to dziś najludniejszy kontynent świata, a według
Azja to dziś najludniejszy kontynent świata, a według
United Nations Population Fund. (UNFPA) mieszka tam
United Nations Population Fund. (UNFPA) mieszka tam
ponad 850 mln osób między 10 a 24 rokiem życia.
ponad 850 mln osób między 10 a 24 rokiem życia.
Jednak najpoważniejszym problemem świata jest Afryka,
Jednak najpoważniejszym problemem świata jest Afryka,
szczególnie kraje na południe od Sahary.
szczególnie kraje na południe od Sahary.
Mimo dużej pomocy humanitarnej to tam koncentrują
Mimo dużej pomocy humanitarnej to tam koncentrują
się dziś największe problemy tego świata, a więc bieda,
się dziś największe problemy tego świata, a więc bieda,
niski poziom edukacji, krwawe konflikty etniczne, a
niski poziom edukacji, krwawe konflikty etniczne, a
także masowe choroby, w tym AIDS. W Afryce mamy też
także masowe choroby, w tym AIDS. W Afryce mamy też
najwyższą stopę wzrostu liczby afrykańskiej ludności,
najwyższą stopę wzrostu liczby afrykańskiej ludności,
która w ostatnich dekadach jest wyższa niż w
która w ostatnich dekadach jest wyższa niż w
jakimkolwiek innym regionie świata.
jakimkolwiek innym regionie świata.
Według raportu amerykańskiej Narodowej Rady Naukowej (US
Według raportu amerykańskiej Narodowej Rady Naukowej (US
National Research Council) ten szybki wzrost populacji czyni,
National Research Council) ten szybki wzrost populacji czyni,
że poziom ubóstwa i liczba ludzi bez pracy jest tak samej
że poziom ubóstwa i liczba ludzi bez pracy jest tak samej
wielkości jak w przeszłości.
wielkości jak w przeszłości.
Problemy współczesnych młodych państw afrykańskich można
Problemy współczesnych młodych państw afrykańskich można
opisać prosto plagami, które je niszczą. To przede wszystkim
opisać prosto plagami, które je niszczą. To przede wszystkim
AIDS, które
AIDS, które
jest dziś chorobą młodych (szczególnie dziewcząt
jest dziś chorobą młodych (szczególnie dziewcząt
mieszkających w rejonach Afryki na południe od Sahary).
mieszkających w rejonach Afryki na południe od Sahary).
UNICEF szacuje, że 14 mln dzieci zostało osieroconych z
UNICEF szacuje, że 14 mln dzieci zostało osieroconych z
powodu AIDS i przewiduje, że liczba ta powiększy się do
powodu AIDS i przewiduje, że liczba ta powiększy się do
25 mln w 2010 roku.
25 mln w 2010 roku.
W tych krajach przemyt ludzi stał się
W tych krajach przemyt ludzi stał się
wielkim biznesem.
wielkim biznesem.
Około 7
Około 7
00 tysięcy do 2 milionów kobiet
00 tysięcy do 2 milionów kobiet
jest przemycanych rocznie, nielegalnie przez granice.
jest przemycanych rocznie, nielegalnie przez granice.
Dziewczynki dostają się w formalną niewolę przyciągane
Dziewczynki dostają się w formalną niewolę przyciągane
fałszywymi obietnicami zatrudnienia, córki są sprzedawane przez
fałszywymi obietnicami zatrudnienia, córki są sprzedawane przez
rodziców lub zmuszane do małżeństwa albo prostytucji, są też
rodziców lub zmuszane do małżeństwa albo prostytucji, są też
eksploatowane jako przymusowe pracownice lub służba domowa.
eksploatowane jako przymusowe pracownice lub służba domowa.
W krajach rozwijających się potężnym magnesem stały się
W krajach rozwijających się potężnym magnesem stały się
miasta. Ich budowa postępuje w szybkim tempie. To do nich
miasta. Ich budowa postępuje w szybkim tempie. To do nich
migruje duża część młodych szukając lepszego życia,
migruje duża część młodych szukając lepszego życia,
lepszej przyszłości.
lepszej przyszłości.
Jednak większość znajduje miejsca w
Jednak większość znajduje miejsca w
slumsach, pozbawionych elementarnych warunków sanitarnych,
slumsach, pozbawionych elementarnych warunków sanitarnych,
otaczających metropolie.
otaczających metropolie.
Poważnym problemem afrykańskich krajów są konflikty
Poważnym problemem afrykańskich krajów są konflikty
zbrojne. Szacuje się, że w ciągu ostatnich 10 lat prawie 2
zbrojne. Szacuje się, że w ciągu ostatnich 10 lat prawie 2
mln dzieci zostało zabitych, milion został osierocony, a 6
mln dzieci zostało zabitych, milion został osierocony, a 6
mln zostało rannych. Obecnie ok. 300 tysięcy młodych służy
mln zostało rannych. Obecnie ok. 300 tysięcy młodych służy
jako żołnierze, wiele dziewcząt zarabia jako prostytutki.
jako żołnierze, wiele dziewcząt zarabia jako prostytutki.
Przemoc pozostaje jednym z głównych powodów śmierci
Przemoc pozostaje jednym z głównych powodów śmierci
nastolatków i młodzieży.
nastolatków i młodzieży.
Warto też zwrócić uwagę na to, że ci młodzi ludzie walczą tak w
Warto też zwrócić uwagę na to, że ci młodzi ludzie walczą tak w
krajach afrykańskich (Angola, Liberia, Sierra Leone, Kongo), na
krajach afrykańskich (Angola, Liberia, Sierra Leone, Kongo), na
Bliskim Wschodzie (Irak, Liban, Palestyna), jak i w takich krajach
Bliskim Wschodzie (Irak, Liban, Palestyna), jak i w takich krajach
jak Afganistan, Kolumbia, czy Sri Lanka.
jak Afganistan, Kolumbia, czy Sri Lanka.
Nie mając zagwarantowanej pracy i środków do życia, nie
Nie mając zagwarantowanej pracy i środków do życia, nie
widząc swojej przyszłości stają się podatni na pokusę
widząc swojej przyszłości stają się podatni na pokusę
korzyści płynących z przemocy, która oferuje stosunkowo
korzyści płynących z przemocy, która oferuje stosunkowo
łatwy i prosty dostęp do dóbr materialnych. Są więc
łatwy i prosty dostęp do dóbr materialnych. Są więc
bardziej podatni na propagandę ugrupowań militarnych i
bardziej podatni na propagandę ugrupowań militarnych i
zachęty ulicznych gangów, lub padają ofiarą seksualnego
zachęty ulicznych gangów, lub padają ofiarą seksualnego
wykorzystywania. Nawet jeśli w młodości uda im się
wykorzystywania. Nawet jeśli w młodości uda im się
uniknąć zaangażowania w działalność przestępczą, to
uniknąć zaangażowania w działalność przestępczą, to
niewielu z nich przy stosunkowo niskich kwalifikacjach
niewielu z nich przy stosunkowo niskich kwalifikacjach
znajdzie swoje stabilne miejsce w społeczeństwie.
znajdzie swoje stabilne miejsce w społeczeństwie.
Trzeba mieć świadomość, że według danych
Trzeba mieć świadomość, że według danych
Międzynarodowej Organizacji Pracy (ILO) np. na Bliskim
Międzynarodowej Organizacji Pracy (ILO) np. na Bliskim
Wschodzie i w krajach północnej Afryki stopa bezrobocia
Wschodzie i w krajach północnej Afryki stopa bezrobocia
wynosi więcej niż 25%. Wśród pracujących pensje ledwo
wynosi więcej niż 25%. Wśród pracujących pensje ledwo
wystarczają na przeżycie, a wielu też pracuje lub dorabia
wystarczają na przeżycie, a wielu też pracuje lub dorabia
na czarno. Szacuje się, że w tej grupie pracujących 23%
na czarno. Szacuje się, że w tej grupie pracujących 23%
młodych żyje za mniej niż 1USD dziennie - mimo, że
młodych żyje za mniej niż 1USD dziennie - mimo, że
pracują". Według danych ILO znalezienie miejsca
pracują". Według danych ILO znalezienie miejsca
zatrudnienia dla młodych to konieczność stworzenia ok.
zatrudnienia dla młodych to konieczność stworzenia ok.
400 mln nowych miejsc pracy.
400 mln nowych miejsc pracy.
Czynniki, które kreują przebieg
Czynniki, które kreują przebieg
współczesnych procesów
współczesnych procesów
demograficznych w świecie
demograficznych w świecie
Społeczno-
Społeczno-
gospodarcze
gospodarcze
Polityczne
Polityczne
Ekologiczne
Ekologiczne
Cywilizacyjno-
Cywilizacyjno-
kulturowe
kulturowe
bezrobocie
bezrobocie
głód
głód
korupcja
korupcja
ubóstwo
ubóstwo
przemyt
przemyt
wyż
wyż
demograficzny
demograficzny
choroby (AIDS,
choroby (AIDS,
SARS, dżuma,
SARS, dżuma,
nowotwory,
nowotwory,
depresje,
depresje,
nerwice)
nerwice)
migracje
migracje
pogłębiające się
pogłębiające się
różnice
różnice
społeczne
społeczne
światowy
światowy
terroryzm
terroryzm
konflikty zbroje
konflikty zbroje
zanieczyszczenie
zanieczyszczenie
powietrza
powietrza
dziura ozonowa
dziura ozonowa
efekt
efekt
cieplarniany
cieplarniany
zanieczyszczenie
zanieczyszczenie
wód
wód
zanieczyszczenie
zanieczyszczenie
gleb
gleb
kłusownictwo
kłusownictwo
wycinanie drzew
wycinanie drzew
analfabetyzm
analfabetyzm
(nieumiejętność
(nieumiejętność
czytania i
czytania i
pisania)
pisania)
problemy
problemy
wynikające z
wynikające z
szybkiego
szybkiego
postępu
postępu
technicznego
technicznego
rozleniwinie
rozleniwinie
społeczeństwa
społeczeństwa
bezrobocie
bezrobocie
Pod względem zaludnienia, obszary dzielimy
Pod względem zaludnienia, obszary dzielimy
na:
na:
ekumeny
ekumeny
- czyli takie, które stale są
- czyli takie, które stale są
zaludnione,
zaludnione,
subekumeny
subekumeny
- czyli obszary
- czyli obszary
czasowo zaludniane, lub tylko
czasowo zaludniane, lub tylko
wykorzystywane gospodarczo, oraz
wykorzystywane gospodarczo, oraz
anekumeny
anekumeny
- czyli takie obszary, na których
- czyli takie obszary, na których
w ogóle nie rozwinęło się osadnictwo.
w ogóle nie rozwinęło się osadnictwo.
Demograficzne problemy globalne, związane z gwałtownym
Demograficzne problemy globalne, związane z gwałtownym
przyrostem ludności w świecie: w 1950 - 2,5 mld, w 1980 - 4,4 mld,
przyrostem ludności w świecie: w 1950 - 2,5 mld, w 1980 - 4,4 mld,
w 1987 - 5 mld, w 1994 - 5,6 mld, prognozy na początek następnego
w 1987 - 5 mld, w 1994 - 5,6 mld, prognozy na początek następnego
stulecia - ok. 6-8 mld ludzi w skali świata. Tempo wzrostu liczby
stulecia - ok. 6-8 mld ludzi w skali świata. Tempo wzrostu liczby
ludności krajów słabo rozwiniętych jest o wiele szybsze, szacuje się,
ludności krajów słabo rozwiniętych jest o wiele szybsze, szacuje się,
że w 2000 będzie ona stanowić blisko 80% całej populacji.
że w 2000 będzie ona stanowić blisko 80% całej populacji.
Rozmieszczenie ludności nie jest równomierne - 30% powierzchni
Rozmieszczenie ludności nie jest równomierne - 30% powierzchni
lądów jest zamieszkiwanych na stałe. W związku z szybszym
lądów jest zamieszkiwanych na stałe. W związku z szybszym
przemieszczaniem się ludności wiejskiej do miast, następują zmiany
przemieszczaniem się ludności wiejskiej do miast, następują zmiany
w relacjach miasto-wieś, należy się liczyć z dynamiczną urbanizacją i
w relacjach miasto-wieś, należy się liczyć z dynamiczną urbanizacją i
tworzeniem wielkich aglomeracji, szczególnie w krajach Trzeciego
tworzeniem wielkich aglomeracji, szczególnie w krajach Trzeciego
Świata.
Świata.
Do demograficznych problemów globalnych należy też zjawisko
Do demograficznych problemów globalnych należy też zjawisko
migracji, wędrówek i uchodźstwa politycznego Problemy
migracji, wędrówek i uchodźstwa politycznego Problemy
demograficzne wiążą się z wyżywieniem ludzkości, nowym ładem
demograficzne wiążą się z wyżywieniem ludzkości, nowym ładem
gospodarczym, konfliktami politycznymi, przemieszczeniem się
gospodarczym, konfliktami politycznymi, przemieszczeniem się
ludności biednej do zasobnych części świata, ekologicznymi
ludności biednej do zasobnych części świata, ekologicznymi
problemami wywołanymi rozrostem ludności i miast.
problemami wywołanymi rozrostem ludności i miast.
Demograficzne problemy globalne próbują rozwiązywać organizacje
Demograficzne problemy globalne próbują rozwiązywać organizacje
regionalne i międzynarodowe - ONZ, OECD, WHO. Podejmowane są
regionalne i międzynarodowe - ONZ, OECD, WHO. Podejmowane są
akcje kontroli i regulacji urodzin, które napotykają sprzeciwy
akcje kontroli i regulacji urodzin, które napotykają sprzeciwy
religijne; tworzone są programy pomocy, których celem jest
religijne; tworzone są programy pomocy, których celem jest
zagospodarowanie niezamieszkanych terenów, zapobieganie
zagospodarowanie niezamieszkanych terenów, zapobieganie
społecznym i ekologicznym skutkom przeludnienia, ograniczenie
społecznym i ekologicznym skutkom przeludnienia, ograniczenie
migracji.
migracji.
JĘZYKI ŚWIATA
JĘZYKI ŚWIATA
Ludność świata jest bardzo zróżnicowana pod względem
Ludność świata jest bardzo zróżnicowana pod względem
językowym. Liczbę języków szacuje się na 2-3 tys. Spośród nich
językowym. Liczbę języków szacuje się na 2-3 tys. Spośród nich
jedynie 14 jest tak rozpowszechnionych, że mówi nimi łącznie
jedynie 14 jest tak rozpowszechnionych, że mówi nimi łącznie
ponad 60% ludności świata, są to :
ponad 60% ludności świata, są to :
- chiński - ok. 1,1 mld osób posługujących się tym językiem
- chiński - ok. 1,1 mld osób posługujących się tym językiem
- hindi i urdu - ok. 500 mln
- hindi i urdu - ok. 500 mln
- angielski - ok. 400 mln
- angielski - ok. 400 mln
- hiszpański - ok. 300 mln
- hiszpański - ok. 300 mln
- rosyjski - ok. 190 mln
- rosyjski - ok. 190 mln
- arabski - ok. 180 mln
- arabski - ok. 180 mln
- indonezyjski - ok. 180 mln
- indonezyjski - ok. 180 mln
- portugalski - ok. 150 mln
- portugalski - ok. 150 mln
- bengalski - ok. 120 mln
- bengalski - ok. 120 mln
- japoński - ok. 120 mln
- japoński - ok. 120 mln
- niemiecki - ok. 100 mln
- niemiecki - ok. 100 mln
- francuski - ok. 100 mln
- francuski - ok. 100 mln
Największe znaczenie w życiu międzynarodowym odgrywa język
Największe znaczenie w życiu międzynarodowym odgrywa język
angielski. Jest on językiem powszechnie używanym w światowym
angielski. Jest on językiem powszechnie używanym w światowym
piśmiennictwie naukowym, handlu międzynarodowym, żegludze,
piśmiennictwie naukowym, handlu międzynarodowym, żegludze,
na międzynarodowych zjazdach, kongresach itp.
na międzynarodowych zjazdach, kongresach itp.
Języka polskiego używa łącznie nie mniej niż 41 mln osób. Poza
Języka polskiego używa łącznie nie mniej niż 41 mln osób. Poza
granicami kraju używają go liczne grupy ludności pochodzenia
granicami kraju używają go liczne grupy ludności pochodzenia
polskiego w USA, Kanadzie, Brazylii, Australii, Niemczech,
polskiego w USA, Kanadzie, Brazylii, Australii, Niemczech,
Francji, byłym ZSRR oraz drobne grupy w wielu krajach.
Francji, byłym ZSRR oraz drobne grupy w wielu krajach.
Różnice w poziomie życia mieszkańców
Różnice w poziomie życia mieszkańców
Krajów Wysoko Rozwiniętych i Krajów Słabo
Krajów Wysoko Rozwiniętych i Krajów Słabo
Rozwiniętych
Rozwiniętych
Poziom życia ludności pomiędzy wysoko a słabo rozwiniętym
Poziom życia ludności pomiędzy wysoko a słabo rozwiniętym
krajami drastycznie się różni. Obecnie stosuje się podział na
krajami drastycznie się różni. Obecnie stosuje się podział na
Bogatą Północ i Biedne Południe.
Bogatą Północ i Biedne Południe.
Pierwszym bardzo ważnym problemem jest problem głodu i
Pierwszym bardzo ważnym problemem jest problem głodu i
właściwego odżywiania się. Organizacją zajmującą się badaniem
właściwego odżywiania się. Organizacją zajmującą się badaniem
tych zjawisk, wyznaczaniem norm żywieniowych , oraz
tych zjawisk, wyznaczaniem norm żywieniowych , oraz
zapobieganiu niedożywieniu poprzez np. próbę stworzenia
zapobieganiu niedożywieniu poprzez np. próbę stworzenia
nowych gatunków roślin i zwierząt jest
nowych gatunków roślin i zwierząt jest
Agriculture Organization of the United Nations - Organizacja
Agriculture Organization of the United Nations - Organizacja
Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa.
Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa.
Według norm FAO, codzienna dawka kalorii powinna wynosić
Według norm FAO, codzienna dawka kalorii powinna wynosić
2700 kcal, w tym 70 g białka zwierzęcego. Oczywiście, mogą
2700 kcal, w tym 70 g białka zwierzęcego. Oczywiście, mogą
nastąpić tu pewne zmiany w zależności od płci, wieku, strefy
nastąpić tu pewne zmiany w zależności od płci, wieku, strefy
klimatycznej czy prowadzonego trybu życia. Według tego
klimatycznej czy prowadzonego trybu życia. Według tego
dzieli się na „sytą” - należy do niej 25%
dzieli się na „sytą” - należy do niej 25%
społeczeństwa, „niedożywioną” - 60%, do której należą takie
społeczeństwa, „niedożywioną” - 60%, do której należą takie
kraje jak Meksyk, Chiny,
kraje jak Meksyk, Chiny,
i „głodującą” - 15%, są to np.
i „głodującą” - 15%, są to np.
, Etiopia, wśród których taka zła sytuacja spowodowana
, Etiopia, wśród których taka zła sytuacja spowodowana
jest niekorzystnymi warunkami klimatycznymi, obfitującymi w
jest niekorzystnymi warunkami klimatycznymi, obfitującymi w
klęski żywiołowe, niskim poziomem gospodarki, przeludnieniem.
klęski żywiołowe, niskim poziomem gospodarki, przeludnieniem.
Problem migracji w skali świata
Problem migracji w skali świata
Migracja
Migracja
(z łac.
(z łac.
„migratio"
„migratio"
= przesiedlenie) jest to
= przesiedlenie) jest to
zmiana miejsca pobytu, zamieszkania.
zmiana miejsca pobytu, zamieszkania.
Wyróżnia się:
Wyróżnia się:
migracje wewnętrzne
migracje wewnętrzne
- odbywają się w granicach
- odbywają się w granicach
danego miasta czy kraju. Dzieli się je głównie na
danego miasta czy kraju. Dzieli się je głównie na
migracje:
migracje:
ze wsi do miasta.
ze wsi do miasta.
z miasta do wsi.
z miasta do wsi.
ze wsi do wsi.
ze wsi do wsi.
z miasta do miasta.
z miasta do miasta.
migracje zewnętrzne
migracje zewnętrzne
- odbywają się poza granice
- odbywają się poza granice
miast, krajów i
.
Migracje mogą być także:
Migracje mogą być także:
stałe
stałe
- wyjazdy na pobyt stały.
- wyjazdy na pobyt stały.
okresowe
okresowe
- wyjazdy na pobyt czasowy (np. w celach
- wyjazdy na pobyt czasowy (np. w celach
turystycznych lub związane z sezonową pracą
turystycznych lub związane z sezonową pracą
zarobkową).
zarobkową).
Ze względu na przyczyny migracji rozróżnia się:
Ze względu na przyczyny migracji rozróżnia się:
migracje zarobkowe (ekonomiczne)
migracje zarobkowe (ekonomiczne)
-
-
powodowane chęcią poprawienia warunków
powodowane chęcią poprawienia warunków
życia (współcześnie jest to najpowszechniejszy
życia (współcześnie jest to najpowszechniejszy
rodzaj migracji, np. wyjazdy Polaków do Stanów
rodzaj migracji, np. wyjazdy Polaków do Stanów
Zjednoczonych lub zachodnich krajów Unii
Zjednoczonych lub zachodnich krajów Unii
Europejskiej).
Europejskiej).
migracje polityczne
migracje polityczne
- powodowane wojnami,
- powodowane wojnami,
prześladowaniami politycznymi uciskiem władz
prześladowaniami politycznymi uciskiem władz
(reżimy) lub związane ze zmianami granic
(reżimy) lub związane ze zmianami granic
politycznych lub powstaniem nowego państwa
politycznych lub powstaniem nowego państwa
(np. Bośniacy, Serbowie, Kurdowie).
(np. Bośniacy, Serbowie, Kurdowie).
migracje religijne
migracje religijne
- powodowane chęcią
- powodowane chęcią
przebywania wśród wyznawców tej samej religii,
przebywania wśród wyznawców tej samej religii,
pielgrzymki do miejsca kultu bądź w celu
pielgrzymki do miejsca kultu bądź w celu
uniknięcia prześladowań lub sporów na tle
uniknięcia prześladowań lub sporów na tle
religijnym.
religijnym.
migracje rodzinne
migracje rodzinne
- związane z łączeniem
- związane z łączeniem
rodzin i zawieraniem małżeństw.
rodzin i zawieraniem małżeństw.
migracje społeczne
migracje społeczne
- mające na celu chęć
- mające na celu chęć
zmiany środowiska społecznego.
zmiany środowiska społecznego.
migracje zdrowotne
migracje zdrowotne
- mające na celu
- mające na celu
poprawę zdrowia.
poprawę zdrowia.
migracje turystyczne
migracje turystyczne
- polegają na
- polegają na
odwiedzaniu pewnych miejsc ze względów
odwiedzaniu pewnych miejsc ze względów
poznawczych.
poznawczych.
inne
inne
- np. na skutek klęsk żywiołowych.
- np. na skutek klęsk żywiołowych.
Biorąc pod uwagę czynnik decydujący o
Biorąc pod uwagę czynnik decydujący o
migracji wydziela się:
migracji wydziela się:
migracje przymusowe
migracje przymusowe
(np. przymusowe
(np. przymusowe
przesiedlenia).
przesiedlenia).
migracje dobrowolne
migracje dobrowolne
.
.
Ze względu na status prawny wyróżnia się:
Ze względu na status prawny wyróżnia się:
migracje legalne
migracje legalne
.
.
migracje nielegalne
migracje nielegalne
Pojęcie migracji obejmuje następujące procesy:
Pojęcie migracji obejmuje następujące procesy:
(z łac. „
emmigrare”
emmigrare”
= wyruszać,
= wyruszać,
wędrować) - jest to opuszczenie
wędrować) - jest to opuszczenie
dotychczasowego miejsca zamieszkania (miasta,
dotychczasowego miejsca zamieszkania (miasta,
kraju, regionu). Człowieka udającego się na
kraju, regionu). Człowieka udającego się na
emigrację nazywa się
emigrację nazywa się
emigrantem
emigrantem
.
.
(z łac. „
immigrare”
immigrare”
= wprowadzić się,
= wprowadzić się,
osiedlać się) - jest to przyjazd do nowego miejsca
osiedlać się) - jest to przyjazd do nowego miejsca
zamieszkania po uprzednim opuszczeniu innego
zamieszkania po uprzednim opuszczeniu innego
miejsca (miasta, kraju, regionu). Człowieka
miejsca (miasta, kraju, regionu). Człowieka
uczestniczącego w procesie imigracji nazywa się
uczestniczącego w procesie imigracji nazywa się
imigrantem
imigrantem
. Niekiedy określa się go jako
. Niekiedy określa się go jako
emigranta z kraju pochodzenia (np. w Stanach
emigranta z kraju pochodzenia (np. w Stanach
Zjednoczonych mieszka wielu emigrantów z
Zjednoczonych mieszka wielu emigrantów z
Polski).
Polski).
reemigracja
reemigracja
- jest to ponowna emigracja lub powrót
- jest to ponowna emigracja lub powrót
emigranta do pierwotnego miejsca zamieszkania.
emigranta do pierwotnego miejsca zamieszkania.
repatriacja
repatriacja
- jest to powrót do ojczystego kraju. Dotyczy
- jest to powrót do ojczystego kraju. Dotyczy
głównie uchodźców, przesiedleńców i jeńców wojennych.
głównie uchodźców, przesiedleńców i jeńców wojennych.
deportacja
deportacja
- jest to przymusowe przesiedlenie osób
- jest to przymusowe przesiedlenie osób
przebywających nielegalnie w jakimś miejscu lub
przebywających nielegalnie w jakimś miejscu lub
przesiedlenie jako forma kary ze względów politycznych
przesiedlenie jako forma kary ze względów politycznych
(np. deportacje w głąb Rosji na Sybir).
(np. deportacje w głąb Rosji na Sybir).
Wyróżnia się dwa obszary migracji:
Wyróżnia się dwa obszary migracji:
obszary emigracyjne
obszary emigracyjne
- tereny, z których ludność wyjeżdża,
- tereny, z których ludność wyjeżdża,
np. kraje biedne (o niskim poziomie rozwoju społecznego),
np. kraje biedne (o niskim poziomie rozwoju społecznego),
rejony konfliktów zbrojnych lub klęsk żywiołowych.
rejony konfliktów zbrojnych lub klęsk żywiołowych.
obszary imigracyjne
obszary imigracyjne
- tereny, w które ludność przyjeżdża,
- tereny, w które ludność przyjeżdża,
zwłaszcza państwa wysoko rozwinięte gospodarczo.
zwłaszcza państwa wysoko rozwinięte gospodarczo.
Migracje powodują różnorodne skutki, zwłaszcza
Migracje powodują różnorodne skutki, zwłaszcza
demograficzne i to zarazem na obszarach emigracyjnych
demograficzne i to zarazem na obszarach emigracyjnych
jak i imigracyjnych. Do głównych konsekwencji emigracji w
jak i imigracyjnych. Do głównych konsekwencji emigracji w
państwach, w których występuje odpływ ludności należą:
państwach, w których występuje odpływ ludności należą:
ubywanie ludności młodej i wykształconej,
ubywanie ludności młodej i wykształconej,
zachwianie struktury wiekowej (wynika z poprzedniego),
zachwianie struktury wiekowej (wynika z poprzedniego),
rozdzielenie rodzin.
rozdzielenie rodzin.
Głównymi skutkami przyjmowania imigrantów na
Głównymi skutkami przyjmowania imigrantów na
obszarach imigracyjnych są:
obszarach imigracyjnych są:
wzrost liczby ludności,
wzrost liczby ludności,
zachwianie struktury wiekowej,
zachwianie struktury wiekowej,
zwiększenie możliwości zatrudnienia taniej siły roboczej,
zwiększenie możliwości zatrudnienia taniej siły roboczej,
problemy związane z asymilacją ludności napływowej, które
problemy związane z asymilacją ludności napływowej, które
prowadzą często do konfliktów na tle kulturowym i
prowadzą często do konfliktów na tle kulturowym i
narodowościowym.
narodowościowym.
Współcześnie głównymi kierunkami migracji (obszarami
Współcześnie głównymi kierunkami migracji (obszarami
emigracyjnymi) są: Stany Zjednoczone,
emigracyjnymi) są: Stany Zjednoczone,
(dotyczy zwłaszcza ludności z byłych krajów
(dotyczy zwłaszcza ludności z byłych krajów
kolonialnych), Wielka Brytania, Kanada, Australia,
kolonialnych), Wielka Brytania, Kanada, Australia,
Japonia. Krajami imigracyjnymi są także kraje
Japonia. Krajami imigracyjnymi są także kraje
sąsiadujące z państwami ojczystymi, zazwyczaj dlatego,
sąsiadujące z państwami ojczystymi, zazwyczaj dlatego,
ponieważ migrujących ludzi, zazwyczaj biednych, stać
ponieważ migrujących ludzi, zazwyczaj biednych, stać
jedynie na przekroczenie granicy (stąd często migracja z
jedynie na przekroczenie granicy (stąd często migracja z
kraju biednego do biednego), lub w wyniku migracji
kraju biednego do biednego), lub w wyniku migracji
spowodowanych klęskami żywiołowymi (np. wybuch
spowodowanych klęskami żywiołowymi (np. wybuch
wulkanu, trzęsienie ziemi, powódź). Ważnym regionem
wulkanu, trzęsienie ziemi, powódź). Ważnym regionem
imigracyjnym jest także Rosja, która przyjmuje
imigracyjnym jest także Rosja, która przyjmuje
migrantów z krajów byłego Związku Radzieckiego.
migrantów z krajów byłego Związku Radzieckiego.
Główne kierunki emigracji zewnętrznych i
Główne kierunki emigracji zewnętrznych i
wewnętrznych
wewnętrznych
Nr na
mapie
Kierunek ruchu
migracyjnego
Przyczyny migracji
Skutki migracji
1
Z Europy do Ameryki
Północnej (Stanów
Zjednoczonych)
Przeludnienie,
kolonizacja tzw.
nowego świata
Powstanie proeuropejskich
państw USA i Kanady,
eksterminacja Indian
2
Z Europy do Ameryki
Łacińskiej i Południowej
(Brazylii i Argentyny)
Przeludnienie,
konieczność
kolonizacji nowych
ziem
Stworzenie nowych państw i
społeczeństwa w których
dominują kreole i metysi
3
Z Europy do Australii
Deportacja
skazańców
Pozbawienie praw
Aborygenów i ich wyparcie do
rezerwatów
4
Z Afryki Równikowej do
Ameryki Łacińskiej
Potrzeba
niewolników do
pracy na
plantacjach
Rozprzestrzenianie się
ludności afrykańskiej w
Ameryce
5
Z Indii do RPA i do Azji
Południowo-Wschodniej
oraz z Chin do Indonezji
i na wyspy Pacyfiku
Przeludnienie, brak
perspektyw do życia
Powstanie licznych diaspor,
zdominowanie handlu przez
Chińczyków
6
Z wschodnich stanów
USA na Zachód
Migracja pionierska
zasiedlanie nowych
ziem
Stworzenie społeczeństwa
industrialnego,
systematyczna eliminacja
Indian
Szacuje się, że w 2002 r. na świecie było 175 mln
Szacuje się, że w 2002 r. na świecie było 175 mln
migrantów międzynarodowych, co stanowi 3% ludności
migrantów międzynarodowych, co stanowi 3% ludności
świata. Najwięcej z nich udało się do: Stanów
świata. Najwięcej z nich udało się do: Stanów
Zjedniczonych (35 mln), Rosji (13 mln) i Niemiec (7 mln).
Zjedniczonych (35 mln), Rosji (13 mln) i Niemiec (7 mln).
Dużą grupę migrantów stanowią uchodźcy (z krajów, w
Dużą grupę migrantów stanowią uchodźcy (z krajów, w
których trwają konflikty zbrojne), obecnie głównie z:
których trwają konflikty zbrojne), obecnie głównie z:
Afganistanu, Iraku, Bośni i Hercegowiny, Serbii.
Afganistanu, Iraku, Bośni i Hercegowiny, Serbii.
Udział imigrantów w ogólnej liczbie ludności największy
Udział imigrantów w ogólnej liczbie ludności największy
jest w Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Kuwejcie
jest w Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Kuwejcie
(przyjmowanie naukowców do pracy w przemyśle
(przyjmowanie naukowców do pracy w przemyśle
naftowym, zjawisko to nosi nazwę: „drenaż mózgów").
naftowym, zjawisko to nosi nazwę: „drenaż mózgów").
Migracje stanowią często poważny problem kulturowy, gdyż
Migracje stanowią często poważny problem kulturowy, gdyż
dochodzi do napięć i niechęci wobec imigrantów obywateli
dochodzi do napięć i niechęci wobec imigrantów obywateli
krajów ich przyjmujących. Konflikty wybuchają zwłaszcza
krajów ich przyjmujących. Konflikty wybuchają zwłaszcza
na tle kulturowym, narodowościowym, językowym i
na tle kulturowym, narodowościowym, językowym i
religijnym.
religijnym.
Wyróżnia się cztery cechy współczesnych migracji:
Wyróżnia się cztery cechy współczesnych migracji:
1) coraz więcej krajów angażuje się w pomoc imigrantom
1) coraz więcej krajów angażuje się w pomoc imigrantom
(staje się to problemem globalnym).
(staje się to problemem globalnym).
2) proces migracji staje się coraz bardziej intensywny
2) proces migracji staje się coraz bardziej intensywny
(następuje wzrost liczby migrantów i kierunków migracji).
(następuje wzrost liczby migrantów i kierunków migracji).
3) następuje coraz większe zróżnicowanie migracji.
3) następuje coraz większe zróżnicowanie migracji.
4) następuje feminizacja migracji (coraz częściej zaczynają
4) następuje feminizacja migracji (coraz częściej zaczynają
migrować kobiety z dziećmi, stanowią znaczną większość
migrować kobiety z dziećmi, stanowią znaczną większość
zwłaszcza wśród uchodźców).
zwłaszcza wśród uchodźców).
Bilans emigracji
Bilans emigracji
Ameryka
Północna
+
Australia i
Oceania
+
Europa
+
Afryka
-
Azja
-
Ameryka
Łacińska
-
Saldo migracji w Polsce
Saldo migracji w Polsce
Czynniki, które wpływają na
Czynniki, które wpływają na
niekorzystne saldo migracji
niekorzystne saldo migracji
Saldo migracji w Polsce
Saldo migracji w Polsce
przed wejściem do UE
przed wejściem do UE
Wykres 1. Imigranci na pobyt stały w Polsce latach 1990 - 2004
Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Rocznik Demograficzny Polski 2004, GUS,
Warszawa 2004, tabl. Ważniejsze dane o stanie, ruchu naturalnym i migracjach
ludności,
s. 28 - 31, Mały Rocznik Statystyczny Polski 2005, GUS, Warszawa 2005, tabl. 2 (60)
Bilans ludności, s 109.
Imigranci i emigranci według wieku w Polsce
Imigranci i emigranci według wieku w Polsce
w 2003 roku.
w 2003 roku.
Kategoria
wiekowa
Imigranci
Emigranci
Saldo migracji
netto
15 – 19
309
3315
-3006
20 – 24
480
2598
-2118
25 – 29
631
1964
-1333
30 – 34
600
1555
-955
35 – 39
539
1751
-1212
40 – 44
566
2386
-1820
45 – 49
564
1891
-1327
50 – 54
516
1282
-766
55 – 59
362
737
-375
60 – 64
280
623
-343
65 – 69
248
367
-119
70 lat i więcej
377
672
-295
Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Rocznik Demograficzny Polski 2004, GUS, Warszawa 2004, tabl. 16 (195) Migracje
zagraniczne na
pobyt stały według płci, wieku i stanu cywilnoprawnego emigrantów, s. 436 - 437.
Emigracje Polaków w latach 2004-2007
Emigracje Polaków w latach 2004-2007
Po raz pierwszy w 2003 roku, tj. jeszcze w okresie akcesyjnym
Po raz pierwszy w 2003 roku, tj. jeszcze w okresie akcesyjnym
Polski do UE, upowszechnione zostały wyniki spisu ludności
Polski do UE, upowszechnione zostały wyniki spisu ludności
2002, które wyraźnie wskazywały na dużą liczbę Polaków
2002, które wyraźnie wskazywały na dużą liczbę Polaków
przebywających czasowo za granicą w 2002 roku, w krajach
przebywających czasowo za granicą w 2002 roku, w krajach
określanych wówczas krajami docelowej emigracji Polaków.
określanych wówczas krajami docelowej emigracji Polaków.
Według wyników ostatniego spisu ludności w maju 2002 roku
Według wyników ostatniego spisu ludności w maju 2002 roku
przebywało za granicą 786 tys. mieszkańców Polski, z czego
przebywało za granicą 786 tys. mieszkańców Polski, z czego
ponad 626 tys. przez okres co najmniej 12-tu miesięcy, a
ponad 626 tys. przez okres co najmniej 12-tu miesięcy, a
zatem grupa tych osób posiadała już wówczas status
zatem grupa tych osób posiadała już wówczas status
rezydenta innego kraju. Należy przypomnieć, że w 2002 roku
rezydenta innego kraju. Należy przypomnieć, że w 2002 roku
najwięcej Polaków przebywało w takich krajach europejskich
najwięcej Polaków przebywało w takich krajach europejskich
jak: Niemcy (294 tys.), Włochy (39 tys.), Wielka Brytania (24
jak: Niemcy (294 tys.), Włochy (39 tys.), Wielka Brytania (24
tys.) oraz Francja (prawie 21 tys.), zaś poza Europą – w USA
tys.) oraz Francja (prawie 21 tys.), zaś poza Europą – w USA
(158 tys.) oraz w Kanadzie (29 tys.).
(158 tys.) oraz w Kanadzie (29 tys.).
Kierunki emigracji zagranicznych, jakie obserwuje GUS począwszy
Kierunki emigracji zagranicznych, jakie obserwuje GUS począwszy
od maja 2004 roku są jednoznacznie uzależnione od rynków pracy
od maja 2004 roku są jednoznacznie uzależnione od rynków pracy
w poszczególnych krajach członkowskich UE. Od początku naszego
w poszczególnych krajach członkowskich UE. Od początku naszego
członkostwa w Unii dla Polaków były otwarte trzy rynki pracy: w
członkostwa w Unii dla Polaków były otwarte trzy rynki pracy: w
Wielkiej Brytanii, Irlandii oraz w Szwecji.
Wielkiej Brytanii, Irlandii oraz w Szwecji.
Kolejne rynki pracy otworzyły następujące kraje: Hiszpania,
Kolejne rynki pracy otworzyły następujące kraje: Hiszpania,
Portugalia, Finlandia oraz Grecja (od 1-go maja 2006 r.), od 31 lipca
Portugalia, Finlandia oraz Grecja (od 1-go maja 2006 r.), od 31 lipca
2006 r. – Włochy oraz od 1-go maja 2007 – Niderlandy. 1 listopada
2006 r. – Włochy oraz od 1-go maja 2007 – Niderlandy. 1 listopada
2007 roku rząd Luksemburga udostępnił rynek pracy dla obywateli
2007 roku rząd Luksemburga udostępnił rynek pracy dla obywateli
polskich, w tym samym okresie niemieckie władze bez żadnych
polskich, w tym samym okresie niemieckie władze bez żadnych
ograniczeń otworzyły rynek pracy dla polskich inżynierów –
ograniczeń otworzyły rynek pracy dla polskich inżynierów –
specjalistów od budowy maszyn i pojazdów oraz elektrotechników,
specjalistów od budowy maszyn i pojazdów oraz elektrotechników,
jak również wprowadziły ułatwienia dla zagranicznych absolwentów
jak również wprowadziły ułatwienia dla zagranicznych absolwentów
niemieckich uczelni przy poszukiwaniu pracy po uzyskaniu
niemieckich uczelni przy poszukiwaniu pracy po uzyskaniu
dyplomu.
dyplomu.
Z dniem 1 lipca 2008 roku zostały zniesione również wszystkie
Z dniem 1 lipca 2008 roku zostały zniesione również wszystkie
ograniczenia w dostępie do rynku pracy dla Polaków we Francji.
ograniczenia w dostępie do rynku pracy dla Polaków we Francji.
Pozostałe kraje 15-tki tj. Austria, Belgia i Dania z uwagi na
Pozostałe kraje 15-tki tj. Austria, Belgia i Dania z uwagi na
wyczerpywanie się zasobów rodzimej siły roboczej w określonych
wyczerpywanie się zasobów rodzimej siły roboczej w określonych
zawodach i specjalizacjach – również zaczynają wprowadzać
zawodach i specjalizacjach – również zaczynają wprowadzać
ułatwienia w dostępie do pracy dla cudzoziemców pochodzących z
ułatwienia w dostępie do pracy dla cudzoziemców pochodzących z
obszaru Wspólnoty.
obszaru Wspólnoty.
Szacuje się, że w końcu 2007 roku poza granicami Polski
Szacuje się, że w końcu 2007 roku poza granicami Polski
przebywało czasowo ok. 2270 tys. osób, tj. o 320 tys. więcej
przebywało czasowo ok. 2270 tys. osób, tj. o 320 tys. więcej
niż w 2006 r. (ok. 1950 tys.) – mieszkańców naszego kraju,
niż w 2006 r. (ok. 1950 tys.) – mieszkańców naszego kraju,
przy czym ponad 1925 tys. w Europie (ok. 1610 tys. w 2006
przy czym ponad 1925 tys. w Europie (ok. 1610 tys. w 2006
roku).
roku).
Zdecydowana większość emigrantów z Polski
Zdecydowana większość emigrantów z Polski
przebywała w krajach członkowskich UE – ok. 1860 tys. w
przebywała w krajach członkowskich UE – ok. 1860 tys. w
2007 r. i liczba ta zwiększyła się o 310 tys. w ciągu tylko
2007 r. i liczba ta zwiększyła się o 310 tys. w ciągu tylko
jednego roku.
jednego roku.
Liczba polskich emigrantów w krajach UE w 2007 r. była
Liczba polskich emigrantów w krajach UE w 2007 r. była
ponad dwukrotnie większa w stosunku do początkowego
ponad dwukrotnie większa w stosunku do początkowego
okresu naszego członkostwa w UE. Szacunek ten
okresu naszego członkostwa w UE. Szacunek ten
uwzględnia także tych Polaków, którzy od dłuższego czasu
uwzględnia także tych Polaków, którzy od dłuższego czasu
przebywali poza granicami Polski, w tym w krajach UE, bez
przebywali poza granicami Polski, w tym w krajach UE, bez
względu na ich status pobytu. Pomimo kolejnego
względu na ich status pobytu. Pomimo kolejnego
zwiększenia skali emigracji, wyraźnie zmniejszyła się jej
zwiększenia skali emigracji, wyraźnie zmniejszyła się jej
dynamika.
dynamika.
Wśród krajów docelowej emigracji Polaków po wejściu Polski
Wśród krajów docelowej emigracji Polaków po wejściu Polski
do Unii Europejskiej nadal zdecydowanie wyróżniają się
do Unii Europejskiej nadal zdecydowanie wyróżniają się
Wielka Brytania oraz Niemcy, przede wszystkim ze względu
Wielka Brytania oraz Niemcy, przede wszystkim ze względu
na skalę zjawiska.
na skalę zjawiska.
Szacuje się, że w końcu 2007 roku w Wielkiej Brytanii
Szacuje się, że w końcu 2007 roku w Wielkiej Brytanii
przebywało ok. 690 tys. emigrantów z Polski, zaś w
przebywało ok. 690 tys. emigrantów z Polski, zaś w
Niemczech – ok. 490 tys.; kolejne miejsca zajmują: Irlandia
Niemczech – ok. 490 tys.; kolejne miejsca zajmują: Irlandia
– ok. 200 tys. i Niderlandy – ok. 98 tys. (dzięki otwarciu
– ok. 200 tys. i Niderlandy – ok. 98 tys. (dzięki otwarciu
swojego rynku pracy dla Polaków, Niderlandy przesunęły się
swojego rynku pracy dla Polaków, Niderlandy przesunęły się
„w górę” w hierarchii krajów, do których najczęściej
„w górę” w hierarchii krajów, do których najczęściej
wyjeżdżają Polacy (czwarte miejsce w 2007 r.).
wyjeżdżają Polacy (czwarte miejsce w 2007 r.).
Jednocześnie ze względu na skalę zjawiska emigracji oraz
Jednocześnie ze względu na skalę zjawiska emigracji oraz
dynamikę jej rozwoju należy wyróżnić Irlandię (w stosunku
dynamikę jej rozwoju należy wyróżnić Irlandię (w stosunku
do 2002 r. zaobserwowano 100-krotny wzrost liczby
do 2002 r. zaobserwowano 100-krotny wzrost liczby
emigrantów, a w okresie 2004-2007 – wzrost 13-krotny)
emigrantów, a w okresie 2004-2007 – wzrost 13-krotny)
oraz Wielką Brytanię (wzrost prawie 30-krotny w
oraz Wielką Brytanię (wzrost prawie 30-krotny w
porównaniu do 2002 r. oraz 4,5-krotny – w porównaniu do
porównaniu do 2002 r. oraz 4,5-krotny – w porównaniu do
2004 r.).
2004 r.).
Zdecydowana większość polskich emigrantów przebywa za
Zdecydowana większość polskich emigrantów przebywa za
granicą w związku z pracą, aczkolwiek wraz z upływem czasu
granicą w związku z pracą, aczkolwiek wraz z upływem czasu
zwiększa się liczba osób – członków rodzin polskich
zwiększa się liczba osób – członków rodzin polskich
emigrantów, pozostających na ich utrzymaniu (małżonkowie,
emigrantów, pozostających na ich utrzymaniu (małżonkowie,
dzieci). Osoby, które wyjechały w okresie od maja 2004 r. do
dzieci). Osoby, które wyjechały w okresie od maja 2004 r. do
końca 2006 r. w 80-90% przypadków przebywały za granicą
końca 2006 r. w 80-90% przypadków przebywały za granicą
podejmując pracę lub jej poszukując.
podejmując pracę lub jej poszukując.
Profil polskiego pracownika migrującego stosunkowo
Profil polskiego pracownika migrującego stosunkowo
najłatwiej ustalić, posługując się danymi dotyczącymi Wielkiej
najłatwiej ustalić, posługując się danymi dotyczącymi Wielkiej
Brytanii. Patrząc na zatrudnienie imigrantów w ujęciu
Brytanii. Patrząc na zatrudnienie imigrantów w ujęciu
sektorowym można powiedzieć, że pracownicy z nowych
sektorowym można powiedzieć, że pracownicy z nowych
państw członkowskich znaleźli pracę głównie w usługach,
państw członkowskich znaleźli pracę głównie w usługach,
zwłaszcza hotelarstwie i gastronomii (niespełna 30 procent),
zwłaszcza hotelarstwie i gastronomii (niespełna 30 procent),
przemyśle (28 procent) i rolnictwie (10 procent).
przemyśle (28 procent) i rolnictwie (10 procent).
W Holandii natomiast najbardziej popularnymi zawodami były
W Holandii natomiast najbardziej popularnymi zawodami były
ogrodnik, rzeźnik, rolnik i żeglarz żeglugi śródlądowej.
ogrodnik, rzeźnik, rolnik i żeglarz żeglugi śródlądowej.
W Austrii zatrudnieni legalnie Polacy pracują w sektorze
W Austrii zatrudnieni legalnie Polacy pracują w sektorze
budowlanym, rolnictwie, hotelarstwie i gastronomii, służbie
budowlanym, rolnictwie, hotelarstwie i gastronomii, służbie
zdrowia oraz opiece socjalnej.
zdrowia oraz opiece socjalnej.