Trybunał Stanu w Polsce

Konstytucja 3 maja

1791r.



Rozdział VIII – Władza Sądownicza

„

Oprócz sądów w sprawach cywilnych i

kryminalnych dla wszystkich stanów

będzie Sąd Najwyższy, Sejmowy zwany.

Do którego przy otwarciu każdego Sejmu

obrane będą osoby. Do tego sądu

należeć mają występki przeciwko

Narodowi i Królowi, czyli Crimina Status.”

Konstytucja 17 marca

1921 r.



Zasada odpowiedzialności

konstytucyjnej ministrów, Prezesa

Najwyższej Izby Kontroli oraz

Prezydenta Rzeczypospolitej.



Ustawa z dnia 27 kwietnia 1923r. o

Trybunale Stanu – rozwinięcie norm

konstytucyjno -prawnych.

Ustawa z dnia 27 kwietnia

1923r. o Trybunale Stanu



Art.1

„

Minister odpowiada przed Trybunałem

Stanu za działania i zaniechania, wynikłe

z winy umyślnej lub nieumyślnej, którymi

w zakresie swojego urzędowania (…)

naruszył Konstytucję Rzeczypospolitej

lub inną ustawę, naraził Państwo na

niebezpieczeństwo lub interesom

Państwa oczywistą i znaczną wyrządził

szkodę”

Ustawa z dnia 27 kwietnia

1923r. o Trybunale Stanu



Na tych samych zasadach minister odpowiadał

za działania i zaniechania Prezydenta

Rzeczypospolitej oraz za działania podległych

sobie organów, a także za działania i

zaniechania Rady Ministrów jeśli był winny w

stosunku do tych działań lub dopuścił do nich z

winy umyślnej lub nieumyślnej.



Zgodnie z art.26 przepisy dotyczące ministrów

działały odpowiednio dla Prezesa Najwyższej

Izby Kontroli.

Ustawa z dnia 27 kwietnia

1923r. o Trybunale Stanu



Odpowiedzialność Prezydenta

Rzeczypospolitej była ograniczona do

zdrady kraju, naruszenia Konstytucji

z winy umyślnej oraz wszelkich

przestępstw z ustaw karnych.

Ustawa z dnia 27 kwietnia

1923r. o Trybunale Stanu

Kary orzekane osobno lub łącznie:



Czasowe lub dożywotnie pozbawienie prawa

wyborczego do ciał i instytucji publicznych

połączone z utratą piastowanych mandatów.



Czasowe lub stałe pozbawienie prawa

piastowania urzędów publicznych połączone z

przeniesieniem na emeryturę zmniejszoną nie

więcej niż o połowę.



Wydalenie ze służby państwowej z utratą

praw wynikających z tej służby.

Praktyka działania

Trybunału Stanu w II

Rzeczypospolitej



Sprawa ministra

Władysława

Kucharskiego

(1924)

– wniosek o

pociągnięcie do odpowiedzialności nie

zyskał wymaganej większości w Sejmie.



Sprawa ministra

Gabriela Czechowicza

(1929) – doszło do postawienia w stan

oskarżenia lecz Trybunał Stanu zawiesił

postępowanie, a wybory z 1930r. zmieniły

układ sił w Sejmie, w wyniku czego do

dalszych etapów postępowania nie doszło.

Konstytucja 23 kwietnia

1935r.

Ustawa z 14 lipca 1936 o Trybunale Stanu

– uchyliła ustawę z dnia 27 kwietnia 1923r.

o Trybunale Stanu



Wyłączenie odpowiedzialności konstytucyjnej

Prezydenta Rzeczypospolitej, ograniczenie

odpowiedzialności w stosunku do ministrów i

Prezesa NIK wyłącznie do umyślnego

naruszenia Konstytucji.



Wprowadzenie odpowiedzialności

konstytucyjnej członków Sejmu i Senatu za

wystąpienia sprzeczne z obowiązkiem wierności

wobec państwa polskiego

Trybunał Stanu w Polsce

Ludowej



Pierwsza ustawa konstytucyjna w Polsce Ludowej –

19 luty 1947r. – utrzymanie w mocy art. 13 i 19

ust.1 Konstytucji z 17 marca 1921r. w przedmiocie

odpowiedzialności konstytucyjnej Prezydenta

Rzeczypospolitej, ministrów i Trybunału Stanu.



Art. 27 stanowił, że „osobna ustawa powoła organy

właściwe do orzekania w sprawach wynikających z

odpowiedzialności konstytucyjnej ministrów i

Prezydenta Rzeczypospolitej” – uznanie za

niezobowiązujące ustaw o Trybunale Stanu z 1923r.

i z 1936r.



Zapowiedziana ustawa nigdy nie została wydana,

Trybunał Stanu nie został w konsekwencji powołany.

Konstytucja Polskiej

Rzeczypospolitej Ludowej

12 lipca 1952r.



Brak klasycznego trójpodziału władzy.



Zlikwidowanie Najwyższej Izby Kontroli

(zastąpienie Ministerstwem

Kontroli Państwowej), likwidacja zasady

konstytucyjnej odpowiedzialności

ministrów i Trybunału Stanu oraz kontroli

legalności aktów administracyjnych w

zakresie administracji publicznej.

XII Kongres Stronnictwa

Demokratycznego



Marzec 1981r. – w programie SD –

ustanowienie Trybunału Stanu jest

potrzebne dla urzeczywistnienia

demokracji w Polsce.



Propozycja utworzenia Trybunału Stanu

wystosowana przez klub poselski SD do

klubów poselskich PZPR i ZSL.



Powołanie zespołu ekspertów dla

przygotowania opinii oraz projektu zasad

i trybu utworzenia Trybunału Stanu.

Ustawa o Trybunale Stanu z

26 marca 1982r.



26 marca 1982r. Sejm rozpatrzył i przyjął ustawę o

Trybunale Stanu, która wraz z kolejnymi

nowelizacjami obowiązuje do dziś.

Zmiany u dużym ciężarze gatunkowym :



Poczet osób podlegających kontroli konstytucyjnej

poszerzono o Prezesa NBP i kierowników urzędów

centralnych.



Przewidziano utworzenie stałej Sejmowej Komisji

Odpowiedzialności Konstytucyjnej.



Wprowadzono zasadę dwuinstancyjnego

postępowania przed Trybunałem Stanu oraz

zwiększono jego skład.



Wyeliminowano karę zmniejszania uposażenia

emerytalnego.

Praktyka działania

Trybunału Stanu w PRL



Sprawa byłego premiera Piotra

Jaroszewicza i byłego wicepremiera

Tadeusza Pyki (1984r. ), zakończona

umorzeniem.

Praktyka Trybunału Stanu

po 1989r.

Afera alkoholowa „Shnapsgate”1989-1990

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego – 1997r.



Były minister finansów Andrzej Wróblewski –

uniewinniony



Były minister spraw wewnętrznych Czesław

Kiszczak –

uniewinniony



Były minister rynku wewnętrznego Aleksander

Mackiewicz

- uniewinniony



Były minister współpracy gospodarczej z zagranicą

Dominik Jastrzębski -

skazany na 5 lat utraty

biernego prawa wyborczego oraz przez 5 lat

zakaz zajmowania stanowisk kierowniczych



Były prezes Głównego Urzędu Ceł Jerzy Ćwiek -

skazany na 5 lat utraty biernego prawa

wyborczego i przez 5 lat zakaz zajmowania

stanowisk kierowniczych

Praktyka Trybunału Stanu

po 1989r.



Sprawa byłego ministra skarbu Emila

Wąsacza, umorzona w 2006r. ze

względu na błędy proceduralne,

decyzja uchylona w II instancji w

marcu 2007r. , sprawa toczy się

ponownie w I instancji.

Document Outline