PRZYRODNICZE ZAGOSPODAROWANIE 

OSADÓW ŚCIEKOWYCH

Skład mineralny i organiczny osadów 
z komunalnych oczyszczalni ścieków jest 
zbliżony do glebowej substancji organicznej, 
zwanej próchnicą. Dzięki temu możliwe jest 
przyrodnicze wykorzystanie osadów 
ściekowych. 

Pod pojęciem przyrodniczego użytkowania 
osadów ściekowych rozumie się stosowanie 
tych osadów do:
• nawożenia użytków rolnych
• nawożenia gleb przeznaczonych do 
użytkowania rolniczego i nierolniczego
• rekultywacji gleb zdegradowanych i 
bezglebowych gruntów
• roślinnego utrwalania bezglebowych gruntów 
narażonych na erozyjne działanie wody i wiatru
• agrotechnicznego przetwarzania na biomasę.

Główne zalety i wady przyrodniczego 
wykorzystania osadów 

Zalety:
• wykorzystanie właściwości nawozowych 
zawartych w osadach
• wykorzystanie substancji organicznych 
zawartych w osadach do wzbogacenia 
warstwy humusowej gleby
• tani sposób zagospodarowania osadów.

Wady:
• duże nakłady inwestycyjne na instalacje 
magazynowania osadów
• wykorzystanie uzależnione od znalezienia odbiorców 
• brak wiedzy o zawartości organicznych 
mikrozanieczyszczeń i patogenów w osadach i ich 
wpływie na łańcuch pokarmowy
• perspektywa zaostrzenia przepisów dotyczących 
jakości osadów ściekowych dopuszczonych do 
wykorzystania
• możliwe uwalnianie odorów w procesie wprowadzania 
osadów do gleby
• utrudnienia w zakresie kontroli przestrzegania 
wymogów prawnych odnośnie jakości osadów (w 
szczególności zawartości zanieczyszczeń).

Uwarunkowania techniczne przyrodniczego 
zagospodarowania osadów związane są z 
formą, 
w której są aplikowane:
• osadów odwodnionych
• osadów nieodwodnionych
• osadów wysuszonych
• osadów po procesie kompostowania.

Stosowanie osadów nieodwodnionych wymaga 
zastosowania odpowiedniej techniki 
umożliwiającej wstrzykiwanie osadów 
bezpośrednio do gleby.

Dokonanie właściwej oceny możliwości 
wykorzystania osadów w rolnictwie wymaga
zebrania danych dotyczących charakterystyki 
gleb oraz rodzaju upraw. Przy przyrodniczym 
zagospodarowaniu analizą obejmuje się nie 
tylko osady ściekowe, ale także glebę, na 
której mają być one stosowane.

Ocena przydatności osadów ściekowych do 
przyrodniczego wykorzystania wymaga 
przeprowadzenia analizy osadów ściekowych 
pod względem fizyko-chemicznym oraz 
bakteriologicznym.

Analiza pozwala na wydzielenie dwóch grup 
wskaźników charakteryzujących jakość osadów 
ściekowych:
• wskaźniki podstawowe określające 
zawartość substancji organicznych, azotowych, 
fosforowych, potasowych w osadach 
ściekowych
• wskaźniki specjalne, określające zawartość 
elementów śladowych, które w określonych, 
niekorzystnych warunkach przyrodniczej 
utylizacji osadów mogą stwarzać potencjalne 
zagrożenie środowiska.

W krajach Unii Europejskiej średni koszt 
wykorzystania rolniczego osadów ściekowych 
wynosi od 75 do 200 Euro/Mg suchego osadu, 

w zależności od uwarunkowań lokalnych.

Tab. 6.1. Koszty eksploatacyjne poszczególnych 
rodzajów metod (technologii)

Metoda unieszkodliwiania osadów 

ściekowych

Koszt

(Euro/Mg)

Składowanie osadów ściekowych

40-300

Suszenie osadów ściekowych

150-400

Wykorzystanie osadów ściekowych 

do rekultywacji gruntów

75-200

Wykorzystanie w rolnictwie osadów 

ściekowych

75-200

Kompostowanie osadów ściekowych

120-400

Do uprawy mogą być wykorzystane prawie 
wszystkie grunty, jednak prawidłową 
wydajność plantacji (od 12 do 15 ton z ha/rok) 
uzyskuje się na gruntach ornych III i IV klasy 
bonitacyjnej (na gruntach klasy V pod 
warunkiem, że ziemia jest wilgotna od marca 
do października, lecz nie zabagniona i 
odpowiednio nawożona); odczyn gleby (pH) 
powinien być zawarty w przedziale 5,5-7,5.

Tab. 6.2. Wymagania dotyczące jakości osadów 
ściekowych przeznaczonych do agrotechnicznego 
przetwarzania na biomasę

Struktura

płynna, mazista, 

ziarnista

Uwodnienie

%

bez ograniczeń

N

og

% s.m.

wzr

P

og

% s.m.

wzr

K

2

O

% s.m.

wzr

Zn

+2

mg/kg s.m. 5000

Cu

+2

mg/kg s.m. 2000

Ni

+2

mg/kg s.m. 500

Cd

+2

mg/kg s.m. 50

Pb

+2

mg/kg s.m. 1500

Cr

+3

mg/kg s.m. 2500

Hg

+1

mg/kg s.m. 25

Bakterie z 

rodzaju 

Salmonella

–

Pasożyty, jaja 

robaków

szt./kg s.m. –

Tab. 6.3. Stopień mineralizacji związków azotowych w 
glebach (%)

Lata po 

zastosowaniu 

nawożenia

Osad 

wstępny

Osad 

wstępny 

i nadmierny

Osad 

stabilizowany 

beztlenowo

Osad 

kompostowan

y

1. rok

20

40

30

10

2. rok

3

20

15

5

3. rok

3

10

8

3

4. rok

3

5

4

3

5. rok

3

3

3

3

5-10. rok

3

3

3

3

Tab. 6.4. Dopuszczalne ładunki metali ciężkich, które 
mogą być wprowadzone na grunty rolne w okresie 10 
lat

Metal

Dopuszczalny ładunek metalu 

wprowadzony z osadami przez 10 

lat (kg/ha)

Ołów 

15

Kadm

0,15

Chrom

15

Miedź

12

Nikiel

3

Rtęć

0,1

Cynk

30