www.koziej.pl
1
SGH 2009-10
www.koziej.pl
1
SGH 2009-10
Nowa jakość
środowiska bezpieczeństwa
–
tendencje globalizowania,
uinformacyjniania i asymetryzowania
Zmiany
strategii bezpieczeństwa
międzynarodowego
– ONZ, NATO, UE, USA:
nowe koncepcje i praktyka strategiczna
Polska w systemie bezpieczeństwa
międzynarodowego
– nowe wyzwania
operacyjne i transformacyjne
www.koziej.pl
2
SGH 2009-10
S. Koziej: Między piekłem a rajem. Szare bezpieczeństwo na progu
XXI wieku, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2006
Strona internetowa –
The European Security Strategy 2003-2008. Building on common interests,
EUISS 2009,
http://www.iss.europa.eu/uploads/media/ISS_Report_05.pdf
E. Lucas, Nowa zimna wojna. Jak Kreml zagraża Rosji i Zachodowi, DW
REBIS, Poznań 2008
Global Trends 2025: A Transformed World, NIC, November 2008,
http://www.dni.gov/nic/PDF_2025/2025_Global_Trends_Final_Report.pdf
Towards a grand strategy for an uncertain world, Noaber Foundation 2007
(
http://www.csis.org/media/csis/events/080110_grand_strategy.pdf
M. Madej, Zagrożenia asymetryczne bezpieczeństwa państw obszaru
transatlantyckiego, PISM, Warszawa 2007
R. Kuźniar: Polityka i siła, Wyd. Naukowe SCHOLAR, Warszawa
2005
www.koziej.pl
3
SGH 2009-10
H. Munkler, Wojny naszych czasów, Wyd. WAM, Kraków 2004
Bezpieczeństwo międzynarodowe po zimnej wojnie (red. nauk. R.
Zięba), Wyd. Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008
Świat współczesny wobec użycia siły zbrojnej. Dylematy prawa i polityki,
Red. nauk. J. Kranz,
IWEuroPrawo, Warszawa 2009
Z. Brzeziński, B. Scowcroft, Ameryka i świat, Wydawnictwo Świat i My, Łódź
2009
J. S. Nye jr., Konflikty międzynarodowe. Wprowadzenie do teorii i
historii,
WAiP, Warszawa 2009
A. i H. Toffler: Wojna i antywojna, Wyd. Literackie MUZA, Warszawa
1997
R. Kagan: Potęga i raj. Ameryka i Europa w nowym porządku
świata, Wyd. Studio EMKA, Warszawa 2003
Koncepcja strategiczna NATO, 1999 (
http://www.nato.int/docu/pr/1999/p99-065e.htm
)
Strategia bezpieczeństwa UE, 2003 (
http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/78367.pdf
)
www.koziej.pl
4
SGH 2009-10
www.koziej.pl
5
SGH 2009-10
Globalizacja i rewolucja informacyjna -
środowisko GLOBINFO
– zglobalizowane i
uinformacyjnione, sieciowe
Rewolucja polityczna –
asymetryzacja
środowiska -rozpad symetrycznego świata
dwubiegunowego i erupcja asymetrycznych
relacji bezpieczeństwa nuklearnego i
konwencjonalnego
Rewolucja strukturalna -
podmioty
niepaństwowe, państwa problemowe
(zbójeckie i upadłe), mocarstwa „wschodzące”
www.koziej.pl
6
SGH 2009-10
Zwiększają szanse współdziałania
międzynarodowego na polu
bezpieczeństwa
Rodzą dodatkowe wyzwania mobilizujące
do wysiłków na rzecz bezpieczeństwa
Stwarzają dodatkowe ryzyka związane z
szerszą aktywnością zewnętrzną
www.koziej.pl
7
SGH 2009-10
Zmniejszają groźbę wojny globalnej
Umiędzynarodawiają konflikty i kryzysy
wewnętrzne i lokalne
Globalizują plagi społeczne – np. AIDS,
przestępczość, terroryzm
Rodzą jakościowo nowe zagrożenia
informacyjne (np. cyberterroryzm)
www.koziej.pl
8
SGH 2009-10
Zwiększają rolę podmiotów
niepaństwowych (NGO,
grupy terrorystyczne)
Zwiększają rolę opinii
publicznej w rozstrzyganiu
kwestii bezpieczeństwa
www.koziej.pl
9
SGH 2009-10
Celowe (
świadomie zamierzone
) i
spektakularne atakowanie
niewinnych, postronnych osób
dla pośredniego
(
asymetrycznego - poprzez
zastraszanie opinii publicznej
)
oddziaływania na przeciwnika
politycznego lub ideologicznego
Rzeczywisty cel ulokowany poza
atakowanym obiektem
www.koziej.pl
10
SGH 2009-10
www.koziej.pl
11
A
B
A
B
Walka – atakowanie przeciwnika
Terroryzm – atakowanie otoczenia
Istota terroryzmu
SGH 2009-10
globalizacja i uinformacyjnienie
– globalna sieć terrorystyczna
proliferacja fundamentalizmu i
radykalizmu – alkaidyzm?
terroryzm samobójczy
terroryzm masowego rażenia
globalna sieć terrorystyczna –
nowe, asymetryczne mocarstwo
światowe ery informacyjnej?
www.koziej.pl
12
SGH 2009-10
Wymiar humanistyczny: emocjonalizm przeciw
racjonalizmowi
Wymiar ideologiczny: radykalizm i
fundamentalizm religijny (al-kaidyzm,
dżihadyzm?) przeciw demokracji i liberalizmowi
politycznemu
Wymiar organizacyjny: sieciowość przeciw
hierarchiczności
Wymiar instrumentalny: środki proste i
powszechne przeciw technicznie
zaawansowanym i specjalistycznym
Wymiar operacyjny: terroryzm samobójczy i
taktyka maksymalizacji strat przeciw taktyce
minimalizacji strat własnych i przeciwnika
www.koziej.pl
13
SGH 2009-10
zimna wojna – klasyczne, symetryczne
odstraszanie
proliferacja – nowi,
asymetryczni
dysponenci:
państwa niepewne i struktury niepaństwowe
Asymetryczność roli: broń ostateczna
(używana z konieczności, strategia
odstraszania) – broń pierwszego użycia
(używana z wyboru, strategia szantażu)
bezpieczeństwo utrzymywania broni jądrowej
(dostęp fizyczny i informacyjny)
Asymetryczność zagrożeń i strategii
nuklearnych oraz
duże prawdopodobieństwo
użycia broni nuklearnej – nowa jakość
www.koziej.pl
14
SGH 2009-10
www.koziej.pl
15
Według amerykańskich
analityków:
◦
20% - że w ciągu roku
◦
30% do ponad 50% - że
w ciągu dekady
◦
w ogóle – nieuniknione
SGH 2009-10
Bałkany – kryzysy przytłumione, czuwać
Afganistan –
czarna dziura bezpieczeństwa światowego,
groźba II Wietnamu dla NATO; nowa strategia Obamy -
strategia prewencyjna (jak Busha)
Irak – światełko w tunelu, „nie zdmuchnąć”
Iran i Pakistan – tykające bomby; groźba
nuklearyzacji
Bliskiego Wschodu i nuklearyzacji terroryzmu
Izrael/Palestyńczycy – zmienić konflikt asymetryczny w
symetryczny
Rosyjska strefa wpływów (Europa Wschodnia, Kaukaz,
Azja Centralna) – od polityki postradzieckiej do
neorosyjskiej:
„mała zimna wojna”
(wymiary: militarny,
informacyjny, energetyczny)
www.koziej.pl
16
SGH 2009-10
SGH 2009-10
www.koziej.pl
17
• German troops are restricted to conducting
operations
in northern Afghanistan before nighttime
and never more than two hours away from a
well-equipped hospital;
• Turkish troops are restricted to Kabul;
• Southern European troops are barred from fighting
in snow;
• Troops of one unidentified member country are
required to consult their national government
before deploying within one kilometer of the
Pakistani border;
• One unidentified member country prohibits troops
from other nations from flying in its aircraft.
A further problem with caveats is that they are
occasionally unofficial, unwritten, and not declared
until an operation is underway.
Główne narodowe ograniczenia
użycia wojsk w Afganistanie
”Szare”
bezpieczeństwo
(
między piekłem a
rajem)
„Skrzyżowanie” terroryzmu z
BMR – kwintesencja zagrożeń
www.koziej.pl
18
SGH 2009-10
www.koziej.pl
S
STRATEGIE BEZPIECZEŃSTWA
MIĘDZYNARODOWEGO
19
SGH 2009-10
Nieadekwatność i nieefektywność
symetrycznych procedur
(dwubiegunowość i równoważne
relacje między mocarstwami) z czasów
zimnej wojny
ONZ – istota nieefektywności w
pozimnowojennych warunkach,
potrzeba i próby reformy
Nowa ONZ?
www.koziej.pl
20
SGH 2009-10
www.koziej.pl
21
Szok po 11 września 2001 - nowe
koncepcje strategiczne
(system strategii
narodowych)
Nieadekwatność dotychczasowej
strategii odstraszania
(MAD)
w stosunku
do terrorystów i państw zbójeckich
Prewencja i uderzenia uprzedzające
w
walce z terroryzmem i BMR
Obrona przeciwrakietowa
– odpowiedź
na asymetryczne zagrożenia rakietowo-
nuklearne
SGH 2009-10
www.koziej.pl
22
Prawdopodobieństwo
ataku z poważnymi
szkodami
Prewencja
(tylko RB ONZ)
Uprzedzanie
ataku
(uprawnione)
SGH 2009-10
www.koziej.pl
23
Historyczna - wyścig „miecza i
tarczy”
Technologiczna - dziś rakiety
głównym nośnikiem siły
uderzeniowej, przeciwrakiety –
technicznie możliwe
Strategiczna – asymetryczne
środowisko nuklearno-rakietowe
SGH 2009-10
www.koziej.pl
24
Ma sens w relacjach asymetrycznych; nie
ma sensu w relacjach symetrycznych
Rola obrony przeciwrakietowej w
systemie bezpieczeństwa: jeden z
instrumentów strategicznych – obok
takich, jak:
◦
Nieproliferacja i kontrproliferacja
◦
Odstraszanie
◦
Interwencje prewencyjne i uderzenia
uprzedzające
SGH 2009-10
Cel ten sam: zintegrowany,
wielowarstwowy system obrony
przeciwrakietowej
Inna koncepcja
◦
Bush: najpierw strategiczna obrona
kontynentu amerykańskiego potem regionalne
uzupełnienia
◦
Obama: najpierw regionalne systemy OP
potem strategiczny segment do obrony
kontynentu amerykańskiego
www.koziej.pl
25
SGH 2009-10
Transformacja i potknięcia
Nowa pozimnowojenna strategia: od konfrontacji
do współpracy, partnerstwa i członkostwa
Kosowo: pierwsza interwencja
11.09 – art. 5.
2003 – Irak i Turcja, art. 4.
NATO wobec sytuacji trudnokonsensusowych
Afganistan – ryzyko „psucia się” NATO
Cyber-defense, bezpieczeństwo energetyczne,
obrona przeciwrakietowa, NRF - kłopoty
GLOBALTO?
www.koziej.pl
26
SGH 2009-10
27
www.koziej.pl
SGH 2009-10
28
przeciwdziałanie zagrożeniom
(inaczej niż tradycyjna samoobrona
przed agresją,
z dala od granic,
wyprzedzająco
, nie tylko militarnie)
poszerzanie strefy bezpieczeństwa w
bezpośrednim sąsiedztwie (EW,
Bałkany, Kaukaz, BW, M. Śródziemne)
wzmocnienie multilateralnego ładu
międzynarodowego
(ONZ, NATO, inne
podmioty)
www.koziej.pl
SGH 2009-10
29
Misje UE - wspólne
działania rozbrojeniowe,
humanitarne i ratownicze, doradztwo i
wsparcie wojskowe, zapobieganie
konfliktom i utrzymywanie pokoju oraz
misje zbrojne w ramach reagowania
kryzysowego,
w tym przywracania pokoju i
stabilizacji pokonfliktowej. Mogą one
służyć walce z terroryzmem, w tym przez
wspieranie państw trzecich w zwalczaniu
terroryzmu na ich terytoriach.
www.koziej.pl
SGH 2009-10
30
Państwa członkowskie, które
spełniają wyższe kryteria w
zakresie potencjału wojskowego
oraz zamierzają przyjąć większe
zobowiązania wojskowe z uwagi
na najbardziej wymagające
misje, mogą ustanowić
współpracę strukturalną
www.koziej.pl
SGH 2009-10
31
Docelowo =
wspólna obrona
, jeśli
tak postanowi Rada Europejska.
Do tego czasu możliwe
bliższe
współdziałanie obronne
części
członków (wzajemna pomoc
wojskowa i cywilna w razie agresji
bezpośredniej)
Państwa te na co dzień realizują
tzw.
współpracę strukturalną
www.koziej.pl
SGH 2009-10
NATO- bis?
Tandem NATO – UE?
www.koziej.pl
32
SGH 2009-10
Organizacje
międzynarodowe -
koalicje
„ad hoc” (zadaniowe)
Strategie międzynarodowe
– strategie narodowe
(
renacjonalizacja
praktyki
strategicznej)
www.koziej.pl
33
SGH 2009-10
Jelcyn –
polityka postsowiecka
:
poszukiwanie miejsca w nowym
porządku strategicznym w latach
90.
Putin/Miedwiediew –
polityka neo-
rosyjska
: strategia „małej zimnej
wojny” o wyłączną strefę wpływów
Projekt traktatu o bezpieczeństwie
europejskim
34
www.koziej.pl
SGH 2009-10
Październik 2007
WSHiP
35
Chiny
• Tradycyjne balansowanie między celami
rozwoju (gromadzenie potencjału
narodowego) i bezpieczeństwa
(eksploatowanie potencjału)
• Pragmatyzm - priorytet dla celów
rozwojowych
• Treść założeń strategicznych: pokojowy
rozwój, unikanie użycia siły,
nieingerencja w sprawy wewnętrzne,
obronny charakter strategii wojskowej.
• Drugie mocarstwo ekonomiczne świata
do 2025; najwiekszy importer surowców
• USA i Tajwan - główne punkty
odniesienia
35
www.koziej.pl
SGH 2009-10
Wspólnota Niepodległych
Państw
(rosyjski odpowiednik
UE?)
Organizacja Traktatu o
Kolektywnym Bezpieczeństwie
(rosyjski odpowiednik NATO?)
Szanghajska Organizacja
Współpracy
www.koziej.pl
36
SGH 2009-10
Październik 2007
WSHiP
37
Inni ważni gracze
• Indie – kurs na nowoczesność
• Francja – ambicje przewodzenia w
Europie
• Wielka Brytania – pragmatyzm,
strategia balansowania
• Niemcy – siła gospodarcza, politycznie -
w punkcie zwrotnym?
• Japonia – jak Niemcy
• Pakistan – tykająca bomba nuklearna
• Izrael – siła wpływów
37
www.koziej.pl
SGH 2009-10
38
www.koziej.pl
SGH 2009-10
Dalszy względny (w stosunku do tradycyjnych
państw) wzrost siły różnych podmiotów
niepaństwowych (organizacje biznesowe,
plemienne, religijne, sieci terrorystyczne,
kryminalne itp.)
Niektóre państwa mogą nawet być przejmowane i
prowadzone przez sieci przestępcze
W niektórych regionach Afryki i Azji Płd. tradycyjnie
pojmowane państwa mogą wręcz zanikać z powodu
niezdolności rządów do zapewnienia podstawowych
potrzeb, w tym bezpieczeństwa
Global Trends 2025: A Transformed World,
November 2008
39
www.koziej.pl
SGH 2009-10
Najbardziej wyróżniającą cechą
„nowego ładu” będzie przejście od
świata jednobiegunowego
zdominowanego przez USA do
względnie nieuporządkowanej
struktury starych mocarstw i państw
wschodzących oraz przechodzenie
siły wpływów z podmiotów
państwowych do niepaństwowych
40
www.koziej.pl
SGH 2009-10
interwencje
humanitarne
operacje
uprzedzające
operacje
prewencyjne
operacje
stabilizacyjne
obrona
przeciwrakietowa
bezpieczeństwo energetyczne
główne wyzwanie: przyjąć wspólną
strategię globalną, aby
uniknąć
anarchii strategicznej
www.koziej.pl
41
SGH 2009-10
www.koziej.pl
42
SGH 2009-10
www.koziej.pl
43
Strategia 2007 przyjęta w okresie
vacuum rządowego
Dobry krok w kierunku integracji
bezpieczeństwa, ale nie dokończony
Słabość części preparacyjnej
(transformacyjnej) – budowa,
utrzymywanie i transformowanie
systemu bezpieczeństwa
SGH 2009-10
Zmieniająca się wartość sojuszy
(NATO, UE) dla bezpieczeństwa
Polski
Strategiczne stanowisko Polski
wobec relacji NATO – UE
Strategia udziału w operacjach
sojuszniczych NATO i UE
Polska wobec tarczy antyrakietowej
- w świetle relacji z USA, NATO i UE
www.koziej.pl
44
SGH 2009-10
Dylematy sojusznicze
◦
Wspierać USA, ratować NATO i dbać o
własne interesy bezpieczeństwa
Dylematy narodowe
◦
Konsolidacja organizacyjna, ograniczenia
operacyjne a odpowiedzialność za strefę
◦
Koszty w kontekście profesjonalizacji
www.koziej.pl
45
SGH 2009-10
Kontekst amerykański (proporcjonalne
partnerstwo strategiczne)
Kontekst rosyjski (kolejne, po wejściu do NATO,
uniezależnienie strategiczne Polski od Rosji)
Kontekst sojuszniczy (przyszła obrona
przeciwrakietowa NATO i UE)
Kontekst narodowy (zainicjowanie budowy
„narodowej tarczy” jako koniecznego wkładu do
systemu NATO)
www.koziej.pl
46
SGH 2009-10
www.koziej.pl
47
Integracja
systemu
kierowania
–
na
wszystkich
szczeblach:
◦
Państwo: decydent (P+RM), organy doradcze (RBN+?),
organy sztabowe (BBN+…RCB?)
◦
SZ – konsolidacja (błędy: szef obrony, redyslokacja
dowództw)
Profesjonalizacja
wyspecjalizowanych
podsystemów
wykonawczych - SZ:
◦
Profesjonalizacja = uzawodowienie, modernizacja techniczna,
szkolenie
◦
Paradygmat jakościowy: wielkość wtórna wobec jakości
Powszechność
przygotowań na rzecz bezpieczeństwa
◦
System edukacji powszechnej
◦
Lokalne systemy bezpieczeństwa, zamiast systemu OT system BT
SGH 2009-10
Skrzyżowanie terroryzmu z BMR – główne
zagrożenia asymetryczne
Strategia wyprzedzania – odpowiedzią na
asymetryczność zagrożeń
Strategia globalna odpowiedzią na
niebezpieczeństwo anarchii strategicznej
Zintegrowany, profesjonalny i powszechny
system bezpieczeństwa narodowego
www.koziej.pl
48
SGH 2009-10