Białka

Białka

Funkcje, źródła, zapotrzebowanie

Funkcje, źródła, zapotrzebowanie

Opracowanie: Anna Majdas

Opracowanie: Anna Majdas

 

 

 

 

Czym są białka?

Czym są białka?

  

  

Białka zostały odkryte w 1839 roku przez Muldera z Utrechtu.  

Białka zostały odkryte w 1839 roku przez Muldera z Utrechtu.  

Są jednym z najważniejszych składników żywych organizmów 

Są jednym z najważniejszych składników żywych organizmów 

i stanowią około 20% masy ciała człowieka. To  

i stanowią około 20% masy ciała człowieka. To  

wielkocząsteczkowe produkty powstałe poprzez interakcję 

wielkocząsteczkowe produkty powstałe poprzez interakcję 

grup alfa-karboksylowych  z grupami alfa-aminowymi 

grup alfa-karboksylowych  z grupami alfa-aminowymi 

aminokwasów. W większości białek występuje około 20 

aminokwasów. W większości białek występuje około 20 

aminokwasów. Za wzorzec białka najbardziej wartościowego 

aminokwasów. Za wzorzec białka najbardziej wartościowego 

dla człowieka uważa się białko jaja kurzego.

dla człowieka uważa się białko jaja kurzego.

 

 

 

 

Podział białek.

Podział białek.

Według:

Według:

-

Budowy 

Budowy 

chemicznej

chemicznej

-

Kształtu cząsteczki

Kształtu cząsteczki

-

Funkcji biologicznej

Funkcji biologicznej

 

 

 

 

Funkcje białek w organizmie

Funkcje białek w organizmie



Uczestniczą w tworzeniu błon plazmatycznych i 

Uczestniczą w tworzeniu błon plazmatycznych i 

wewnątrzkomórkowych

wewnątrzkomórkowych



Przenoszą metabolity, utrzymują gradienty ich stężeń

Przenoszą metabolity, utrzymują gradienty ich stężeń



Wchodzą w skład mięśni umożliwiając ich kurczliwość

Wchodzą w skład mięśni umożliwiając ich kurczliwość



Są głównym składnikiem macierzy pozakomórkowych 

Są głównym składnikiem macierzy pozakomórkowych 



Pełnią funkcje transportowe 

Pełnią funkcje transportowe 



Jako immunoglobuliny zapewniają odporność przeciw 

Jako immunoglobuliny zapewniają odporność przeciw 

infekcjom

infekcjom



Jako enzymy pełnią funkcje katalityczne 

Jako enzymy pełnią funkcje katalityczne 



Są głównym składnikiem wiążącym wodę w komórkach

Są głównym składnikiem wiążącym wodę w komórkach



Zapewniają rozpuszczalność substancjom hydrofobowym

Zapewniają rozpuszczalność substancjom hydrofobowym

 

 

 

 

Podział ze względu na 

Podział ze względu na 

funkcje:

funkcje:



Strukturalne-kolagen, elastyna , glikoproteiny, 

Strukturalne-kolagen, elastyna , glikoproteiny, 

keratyna

keratyna



Ochronne-immunoglobuliny, fibrynogen, interferon

Ochronne-immunoglobuliny, fibrynogen, interferon



Biorące udział w skurczu mięśni – miozyna, aktyna

Biorące udział w skurczu mięśni – miozyna, aktyna



Hormony – insulina, parathormon, glukagon, 

Hormony – insulina, parathormon, glukagon, 

kalcytonina

kalcytonina



Enzymy

Enzymy



Transportowe – hemoglobina, albuminy osocza, 

Transportowe – hemoglobina, albuminy osocza, 

lipoproteiny

lipoproteiny



Białka błon komórkowych

Białka błon komórkowych

 

 

 

 

Źródła białka.

Źródła białka.

   

   

Najbardziej efektywną grupą białek 

Najbardziej efektywną grupą białek 

wykorzystywaną na potrzeby 

wykorzystywaną na potrzeby 

ustrojowe są białka zwierzęce. Należy 

ustrojowe są białka zwierzęce. Należy 

jednak pamiętać, że 

jednak pamiętać, że 

najodpowiedniejsze będą te produkty, 

najodpowiedniejsze będą te produkty, 

które zawierają jednocześnie mało 

które zawierają jednocześnie mało 

kwasów tłuszczowych ponieważ 

kwasów tłuszczowych ponieważ 

upośledzają one wchłanianie i 

upośledzają one wchłanianie i 

metabolizm aminokwasów.

metabolizm aminokwasów.

 

 

 

 

Chude mięso wołowe, drobiowe, wędliny, chude 

Chude mięso wołowe, drobiowe, wędliny, chude 

ryby (dorsz, tuńczyk, mintaj), chude przetwory 

ryby (dorsz, tuńczyk, mintaj), chude przetwory 

mleczne, jaja kurze, produkty zbożowe

mleczne, jaja kurze, produkty zbożowe

 

 

 

 

Zawartość białka  w 

Zawartość białka  w 

produktach

produktach

 

 

Mięso i wędliny

Mięso i wędliny

-

15-23% białka

15-23% białka

Ryby

Ryby

- 16-24% białka

 

 

 

 

Zawartość c.d.

Zawartość c.d.

Przetwory mleczne i 

Przetwory mleczne i 

mleko

mleko

-

Przetwory mleczne jak sery 

Przetwory mleczne jak sery 

twarogowe i żółte zawierają 

twarogowe i żółte zawierają 

więcej białka niż samo mleko – 

więcej białka niż samo mleko – 

16-31% białka

16-31% białka

Jaja

Jaja

- 11-13% wysoko wartościowego 

- 11-13% wysoko wartościowego 

białka

białka

 

 

 

 

Zawartość c.d.

Zawartość c.d.

Produkty zbożowe

Produkty zbożowe

-

7-14% białka

7-14% białka

Warzywa i owoce

Warzywa i owoce

- Do 5% białka

- Do 5% białka

 

 

 

 

Dzienne zapotrzebowanie

Dzienne zapotrzebowanie

    

    

Zapotrzebowanie na białko uzależnione jest od 

Zapotrzebowanie na białko uzależnione jest od 

wieku i stanu fizjologicznego organizmu. Przyjmuje 

wieku i stanu fizjologicznego organizmu. Przyjmuje 

się, że człowiek dorosły, zdrowy, o prawidłowej 

się, że człowiek dorosły, zdrowy, o prawidłowej 

masie ciała powinien spożywać 0,8-1 g białka na 1kg 

masie ciała powinien spożywać 0,8-1 g białka na 1kg 

masy ciała. Energia pochodząca z białka stanowi 12-

masy ciała. Energia pochodząca z białka stanowi 12-

14% dobowego zapotrzebowania energetycznego 

14% dobowego zapotrzebowania energetycznego 

 

 

 

 

Zwiększone 

Zwiększone 

zapotrzebowanie

zapotrzebowanie

   

   

 

 

Zapotrzebowanie na białko zwiększa się od 1,5 do 2 razy dla dzieci i 

Zapotrzebowanie na białko zwiększa się od 1,5 do 2 razy dla dzieci i 

młodzieży, kobiet w ciąży oraz kobiet karmiących. Ponieważ 

młodzieży, kobiet w ciąży oraz kobiet karmiących. Ponieważ 

organizm ludzki nie może magazynować białek, dlatego należy je 

organizm ludzki nie może magazynować białek, dlatego należy je 

spożywać codziennie zgodnie z zalecanymi normami. 

spożywać codziennie zgodnie z zalecanymi normami. 

 

 

 

 

Dziękuję za uwagę

Dziękuję za uwagę