Kontrowersja I: Motywacja 

świadoma

 czy 

nieświadoma

Nieświadoma + Świadoma

 

Psychoanaliza Freuda

Teorie ego

Teorie relacji z obiektem Psychologia
Neopsychoanaliza

analityczna Junga

 

Świadoma

Psychologia indywidualna Adlera

Personologia Murraya

Teoria Allporta

PSYCHOLOGIA  

INDYWIDUALNA

Alfred ADLER

Biografia ilustruje teorię:

- kompleks starszego brata
- dążenie do perfekcji
- zainteresowania społeczne:
lekarz wojskowy
założyciel kliniki dziecięcej w Wiedniu
wykłady – popularyzacja psychologii 

Społeczne i świadome motywy

• Ludzie są zdolni do racjonalnych 

decyzji, świadomego życia, 
wyznaczania sobie planów i 

celów

• Osobowość kształtuje się w procesie 

uczenia się w środowisku

• Człowiek jest zdolny do rozwoju i 

kształtowania własnego Ja

Poczucie NIŻSZOŚCI

 i 

CELE

Jak kształtuje się 

STYL ŻYCIA?

1. Sposób radzenia sobie z uczuciem 

niższości w dzieciństwie - znaczenie 
pierwszych świadomych doświadczeń

2. Świadomie wybrane 

CELE - 

znaczenie 

przyszłości 

 zasada

 fikcyjnego finalizmu

Styl życia – od czego zależy?

 

Przeszłość:

Sposób radzenia sobie z poczuciem 

   NIŻSZOŚCI

    

STYL ŻYCIA

Przyszłość:

 

CELE 

MOTYWACJA

Początkowo AGRESJA jako główny motyw:

DĄŻENIE DO MOCY

 – doskonałości - kompensacja 

poczucia bezradności z dzieciństwa;

poczucie niższości motywuje dążenie do 

wyższości i przewagi, ale też perfekcji 

DĄŻENIA I 

ZAINTERESOWANIA SPOŁECZNE

 

poczucie wspólnoty, pragnienie współpracy 

 

Motywacja:

• z przeszłości, dążenie do wyższości,
• ukierunkowanie ku przyszłości i cele osobiste,
• zainteresowania społeczne

Reasumując:

• Kompensacja

 jako motywacja do działania

• Rola 

zapamiętanych

 doświadczeń z 

dzieciństwa 

 uwaga!! Fabrykowanie 

wspomnień

• Znaczenie 

celów

 i świadomych dążeń 

• Dążenie do 

mocy

 (doskonałości) i do 

współpracy

• Indywidualny charakter celów i dążeń  

zainteresowania społeczne i sens życia

• Przystosowane

: dopasowanie między osobą 

a środowiskiem 

 

Kryzys psychoanalizy? Pierwsi dysydenci 

!

Psychologia indywidualna

 - 

A. Adlera

i

Psychologia analityczna

 - 

C. G. Junga

Obydwaj nie godzili się z akcentowaniem popędu 

seksualnego w tłumaczeniu zachowania, choć 
stworzyli zupełnie odmienne teorie

• Adler

 – 

dążenie do mocy i wspólnoty, cele, sens

• Jung

 – 

nieświadomość kolektywna i 

indywiduacja

Henry MURRAY: 

PERSONOLOGIA

Harvard: Murray versus Allport

Połączenie wykształcenia przyrodniczego

 

(biochemia) i zainteresowań literaturą (wpływ 
Junga)

Harvard 

Psychological 

Clinic 

 

konsylium 

diagnostyczne m.in.: 

R. White, D. McKinnon, B. Smith, 

J.  Frank,  S.  Rosenzweig,  E.  Erikson,  S.  Beck,  R.  N. 
Sanford, D. Levinson, J. Bruner, S. Tomkins

•  badania interdyscyplinarne, podłużne
•  wszechstronne poznanie osobowości

 

PERSONOLOGIA 

– nauka o osobie

Explorations in Personality (1938)

OSOBOWOŚĆ – wymiar 

temporalny !

• To abstrakcja, nie opis
• Odnosi  się  do  wielu  zdarzeń

 

(historia osobowości = osobowość)

• Obejmuje  stałe  i  powtarzalne  oraz  nowe  i 

jedyne elementy zachowania

• Jako  czynnik  organizujący  i  kierujący 

jednostką

• Jest zlokalizowana w mózgu

Czas

Życie człowieka przebiega w 

CZASIE

• można  wykraczać  poza  popędy  i  poza 

bodźce

• można działać stosownie do swego poglądu 

na  przeszłość  lub/i  przyszłość  –  dystans 
wobec doświadczeń

„Organizm składa się z nieskończenie złożonej 

sekwencji  aktywności  uporządkowanych  w 
czasie,  rozciągających  się  od  urodzenia  do 
śmierci.”

 

Potrzeba

POTRZEBA - konstrukt, odpowiadający pewnej 

sile  w  mózgu,  która  organizuje  percepcję, 
apercepcję,  myślenie,  dążenia  i  działanie  w 
taki  sposób  by  przekształcić  w  określonym 
kierunku niesatysfakcjonującą sytuację

PROCESY MOTYWACYJNE

• redukcja napięcia (reaktywna)
• zwiększanie napięcia  proces redukowania 

napięcia daje satysfakcję (proaktywna)

 

POTRZEBY

• Osiągnięć
• Porządku
• Afiliacji
• Zabawy
• Agresji
• Wrażeń
• Autonomii

 

• Seksu
• Dominacji
• Wsparcia
• Znaczenia
• Zrozumienia
• Unikania 

cierpienia

• Opiekuńczości

POTRZEBY

• Osiągnięć
• Porządku
• Afiliacji
• Zabawy
• Agresji
• Wrażeń
• Autonomii

 

• Seksu
• Dominacji
• Wsparcia
• Znaczenia
• Zrozumienia
• Unikania 

cierpienia

• Opiekuńczości

POTRZEBY

• Osiągnięć
• Porządku
• Afiliacji
• Zabawy
• Agresji
• Wrażeń
• Autonomii

 

• Seksu
• Dominacji
• Wsparcia
• Znaczenia
• Zrozumienia
• Unikania 

cierpienia

• Opiekuńczości

POTRZEBY

• Osiągnięć
• Porządku
• Afiliacji
• Zabawy
• Agresji
• Wrażeń
• Autonomii

 

• Seksu
• Dominacji
• Wsparcia
• Znaczenia
• Zrozumienia
• Unikania 

cierpienia

• Opiekuńczości

Klasyfikacje potrzeb - wybrane

• pierwotne – wtórne

 (biologiczne)    (psychogenne)

• jawne – ukryte (czy jeszcze są 

takie??)

POTRZEBA vs. PRESJA

(człowiek        środowisko)

Koncepcja przystosowania

PRESJE:

Alfa – rzeczywiste

Beta – wyobrażone, oczekiwane

O  zachowaniu  decyduje  relacja  między:  

osobą

 (POTRZEBY) a 

środowiskiem

 (PRESJE)

Przystosowanie

   

zgodność  między

presjami a potrzebami

Nieprzystosowanie

 

 

nie

zgodność

 

między presjami a potrzebami

Reasumując

• Wieloaspektowe  ujęcie  osobowości  w 

czasie

• Akcent na świadomość i rozwój
• Apercepcja – interpretacja 
• Motywacja reaktywna i proaktywna
• Teoria potrzeb

• Metoda TAT

 i badania całościowe

• Motywacja osiągnięć  McClelland

Gordon W. ALLPORT 

Orientacja humanistyczna

Studia w USA i Europie – filozofia!
Wpływ 

W. Sterna

 - self i 

E. Sprangera

 - wartości

• 1937 - 

Personality: A Psychological 

Interpretation

OSOBOWOŚĆ jest dynamiczną organizacją w 

jednostce tych systemów psychofizycznych, 
które determinują jej specyficzne 
przystosowanie do środowiska 

• 1961 - Pattern and Growth in Personality

Psychologia jako nauka HUMANISTYCZNA

Celem jest poznanie i zrozumienie 

człowieka, akcent pada na:

• Niepowtarzalność i złożoność jednostki
• Spójność głównych tendencji, 

wyrażających się w 

charakterze

• Świadomą motywację

• Znaczenie teraźniejszości

Osobowość pozostanie zawsze w pewnym 

stopniu nie poznana, tajemnicza

 

zamiast potrzeby -

 CECHA

• realnie istnieje jako zgeneralizowana 

struktura neuropsychiczna

• jest czynnikiem przyczynowym w zachowaniu
• jest poznawalna przez obserwację 

zachowania

• obejmuje wiele funkcjonalnie równoważnych 

bodźców

• odpowiada za spójność zachowania
• umożliwia ustalanie praw i przewidywanie 

zachowania 

Narodziny teorii cech

• Cechy wspólne

: stałe, bipolarne, addytywne, 

niezależne, ujmują różnice indywidualne

• Cechy indywidualne

  

dyspozycje

:

– Dominujące
– Zasadnicze
– Wtórne

Badania cech wspólnych (ich nasilenia) versus
idiograficzne studium unikatowych dyspozycji 

Dla zrozumienia motywacji:

Zamiar

 = 

motyw

  nadzieje, pragnienia, 

ambicje,

aspiracje 

Autonomia funkcjonalna 

motywów

• perseweracyjna

 - nałogi, nawyki, 

czynności mechaniczne

• propriacyjna

 - zainteresowania, wartości,

zamiary, uczucia, motywy, dyspozycje
osobiste, obraz siebie, styl życia

Czy w psychologii konieczne jest pojęcie 

self

?

 

Tak: 

PROPRIUM

 - od proprius (łac.) - własny

- poczucie ja cielesnego, tożsamość, 

poczucie własnej wartości, obraz siebie 

Rozwój osobowości

Rozwój: 

„Człowiek wie, co robi i dlaczego to 

robi”.

 

Od tworu biologicznego, ku świadomej jednostce 

o rozszerzającej się strukturze cech, która 

posiada 

cele

 i 

aspiracje

Motywacja:
• biologiczna - zasada redukowania napięcia 
• rosnąca świadomość „

ja

” – osoba tworzy nowe 

  motywy

Funkcjonowanie osoby jest:
(1) 

świadome i racjonalne

,

(2) 

osadzone w teraźniejszości

 z odniesieniem 

do przyszłości, 

(3) 

spójne

DOJRZAŁA OSOBOWOŚĆ

1. 

Poszerzanie zasięgu „ja

” - poczucie 

odrębności, zaangażowanie, otwartość

2. 

Serdeczne kontakty

 z ludźmi - towarzyskie 

i intymne; szacunek, wolność, miłość

3. 

Dojrzałość emocjonalna

: poczucie 

bezpieczeństwa + samoakceptacja

4. 

Realizm

 - w podejściu do siebie i świata; 

umiar, rozsądek

5. 

Obiektywizacja samego siebie

: wgląd + 

humor

6. 

Jednocząca filozofia życia

 - nadaje cel i 

znaczenie

Study of Values - Allport, Vernon, 

Lindzey

TEORETYCZNE - prawda
SPOŁECZNE - miłość
POLITYCZNE - władza
RELIGIJNE - doskonałość
EKONOMICZNE - użyteczność
ESTETYCZNE – piękno

Nowa wersja 2003

 

Odmienne zasady funkcjonowania 

psychiki

Orientacja psychodynamiczna

:

• Popędy mają wpływ na funkcje wyższe
• Nieświadomość decyduje o treściach 

świadomych

• Zasada zachowania energii

Orientacja „personologiczna”

• Funkcje wyższe mają wpływ na niższe
• Świadomość decyduje o kierunku 

aktywności

• Osobowość wytwarza energię do zadań  

Kontrowersja I: Motywacja ŚWIADOMA czy 

NIEŚWIADOMA?

• Akcent na motywację 

nieświadomą albo 

świadomą - proaktywną

• Co wyznacza sposób i kierunek zachowania: 

nieświadome konflikty, lęk albo autonomiczne 
ego, świadome Ja, cechy, potrzeby, wartości, 
cele

• Osobowość w ujęciu temporalnym: znaczenie 

przeszłości albo teraźniejszości i przyszłości

• Akcent na powszechne mechanizmy, archetypy 

albo na niepowtarzalność i świadomość (wybór)

• Wyjaśnianie genezy zaburzeń albo możliwości 

przystosowania, zdrowia, rozwoju, dojrzałości