Katarzyna dąbrowska

Ciała obce w obrębie narządów 

otolaryngologicznych-objawy, pierwsza pomoc, 

zabezpieczenie w transporcie, sposoby usuwania 

ciał obcych w oddziale laryngologicznym 

Ciała obce przewodu słuchowego 

zewnętrznego

•

Najczęściej problem 

spotykany u dzieci oraz 

u osób z upośledzeniem 

umysłowym

•

Często wywiad jest u 

tych osób niemożliwy do 

zebrania lub 

bezużyteczny

• Ciała nieorganiczne 

koraliki, guziki, papier, wata, zapałki, szkło, zatyczki do uszu 

• Ciała organiczne 

groch, fasola, pestki owoców, liście (geranium)

• Owady 

martwe lub żywe, poruszające się w uchu

rodzaje ciał obcych

dolegliwości

•

Brak objawów w przypadku ciał obcych o 
małych rozmiarach

•

Rozpierający ból w uchu i jego okolicy

•

Gwałtowne osłabienie słuchu

•

Niekiedy zawroty głowy

•

Wyciek z ucha 

•

Szum uszny

•

Świąd

•

Kaszel

•

Brzęczenie owada

Rozpoznanie

•

Rozpoznanie stawia się na podstawie 
otoskopii

Ważne jest określenie 

•

rodzaju ciała obcego,

•

rozmiarów ciała obcego,

•

głębokości zalegania,

•

objawów świadczących o uszkodzeniu 
przewodu słuchowego zewnętrznego i/lub 
błony bębenkowej.

 

postępowanie

Zabieg powinien wykonywać 

laryngolog w Oddziale 

Otolaryngologicznym ze 

względu na:

•

Możliwość wykonania badania 

otoskopowego przed i po 

usunięciu ciała obcego, 

•

Odpowiednie oświetlenie i 

narzędzia,

•

Możliwość ewentualnej 

interwencji chirurgicznej na 

bloku operacyjnym,

•

Możliwość wykonania zabiegu w 

znieczuleniu ogólnym (dzieci, 

osoby upośledzone umysłowo i 

chore psychicznie).

Metody usuwania ciał obcych

•

Płukanie ucha

•

Usuwanie za pomocą 
haczyka, pętelki, 
ssaka

•

Operacyjnie z 
dokonaniem otwarcia 
przewodu słuchowego 
zewnętrznego z 
dojścia zza ucha 

zalecenia

•

Płukanie przeciwskazane w przypadku ciał 

obcych organicznych (powiększenie się pod 

wpływem wody, zaklinowanie w przewodzie 

słuchowym zewnętrznym),

•

Użycie kleszczyków przeciwwskazane w przypadku 

ciał obcych kulistych (możliwość przesunięcia 

ciała obcego i uszkodzenia błony bębenkowej 

oraz wnętrza ucha środkowego),

•

Zalanie ucha alkoholem lub płynem oleistym 

przed usunięciem żywych owadów.

  

Najczęstsze powikłania

•

Uszkodzenie skóry przewodu słuchowego 
zewnętrznego

•

Przesunięcie ciała obcego do błony bębenkowej

•

Uszkodzenie błony bębenkowej

•

Uszkodzenie struktur ucha środkowego 

•

Zapalenie przewodu słuchowego zewnętrznego

Ciała obce nosa i zatok przynosowych

•

Ciała obce nosa najczęściej stwierdzane są u dzieci

•

Najczęściej dostają się:



przez nozdrza przednie,



przez nozdrza tylne podczas wymiotów,



podczas urazów przy ranach otwartych do jamy 

nosa i  

  zatok przynosowych.

Rodzaje ciał obcych

•

Egzogenne

 

koraliki śrubki, nasiona, 

kawałki papieru, 

kamyki, fragmenty 

protez

•

Endogenne 

materiał stomatologiczny, 

martwaki kostne, zęby 

(zatoki szczękowe), 

kamienie nosowe  

•

Jatrogenne 

resztki  sączków, części 

narzędzi chirurgicznych.

Ciała obce nosa- dolegliwości

•

Kichanie,

•

Łzawienie,

•

Jednostronne upośledzenie drożności nosa,

•

Cuchnąca wydzielina ropna,

•

Wydzielina podbarwiona krwią,

•

Bóle głowy,

•

Jednostronne nawracające nieżyty trąbki 
słuchowej, zapalenia ucha środkowego,

•

U dzieci: otarcie naskórka wokół nozdrzy, 
dziecko jest płaczliwe, niespokojne,

Ciała obce zatok przynosowych-

dolegliwości

•

Przez wiele lat mogą być bezobjawowe,

•

Ostre lub przewlekłe zapalenie zatok 
przynosowych,

•

Zapalenie kości. 

rozpoznanie

Rozpoznanie stawia 

się na podstawie:

•

rynoskopii 

przedniej, 

•

badania 

endoskopowego jam 

nosa, 

•

RTG zatok 

przynosowych
 

 i/lub 

•

CT zatok 

przynosowych.

Postępowanie

Zabieg powinien wykonywać 

laryngolog w Oddziale 

Otolaryngologicznym ze 

względu na:

•

Możliwość wykonania badania 

endoskopowego w znieczuleniu 

miejscowym co zapewni dobrą 

widoczność i pełną kontrolę 

podczas usuwania ciała obcego,

•

Możliwość  interwencji 

chirurgicznej na bloku 

operacyjnym,

•

Możliwość wykonania zabiegu w 

znieczuleniu ogólnym 

(chirurgiczne opracowanie rany; 

dzieci, osoby upośledzone 

umysłowo i chore psychicznie).

Metody usuwania ciał obcych

•

Usuwanie za pomocą zagiętego haczyka, 

pęsety nosowej lub kleszczyków,

•

Operacyjnie (chirurgia endoskopowa, 

otwarcie zatok przynosowych z dojścia 
zewnętrznego, rynotomia)

•

W trakcie chirurgicznego opracowania rany 

po wypadku

Powikłania 

•

Krwawienie z nosa

•

Zapalenie zatok przynosowych

•

Aspiracja ciała obcego do dolnych dróg 
oddechowych

•

Powikłania oczodołowe

•

Powikłania wewnątrzczaszkowe

Ciała obce Gardła i krtani 

•

Ciała obce krtani występują rzadziej niż w 
tchawicy i oskrzelach,

•

Do krtani najczęściej dostają się przez 
przypadkową aspirację,

Rodzaje ciał obcych

•

Kęsy pokarmowe (mięso, ości, kości, inne 
frgmenty 

   pożywienia)

•

Ciała metaliczne (igły, szpilki)

•

 Wymiociny

Objawy zależą od:

•

Wielkości ciała 
obcego,

•

Rodzaju ciała 
obcego,

•

Jego 
umiejscowienia.

Objawy

•

Nagły atak kaszlu i ból w krtani (zwłaszcza podczas mówienia),

•

Gwałtowna duszność i śmierć,

•

Duszność- mechanizm wentyla (zaklinowany liść laurowy),

•

Stopniowo narastające trudności w oddychaniu (ciała obce 
pochodzenia roślinnego, które pęcznieją),

•

Obrzęk krtani,

•

Uczucie przeszkody (gardło, krtań)

•

Ból przy przełykaniu,

•

Ślinotok,

•

Chrypka,

•

Trudności aż do braku możliwości przełykania.

 

Rozpoznanie

Rozpoznanie stawia się na podstawie:

•Wywiadu

•Objawów

•Badania przedmiotowego

Sposób postępowania (1)

•

Badanie i lokalizacja ciała obcego,

•

Uspokojenie chorego, znieczulenie błony 

śluzowej,

•

Usunięcia dużego ciała obcego z gardła dolnego 

– np.przez wygarnięcie go palcem,

•

Usunięcia wbitego w migdałek ciała obcego – za 

pomocą kleszczyków,

•

Usunięcia ciała obcego wbitego w nagłośnię w 

laryngoskopii pośredniej za pomocą kleszczyków 

krtaniowych.

Sposób postępowania (2)

•

Laryngoskopia bezpośrednia- przy małych 
ciałach obcych wklinowanych w różnych 
okolicach krtani, przy małych objawach 
duszności krtaniowej

•

Konikotomia

•

Tracheotomia

 

Powikłania 

•

Uszkodzenie błony śluzowej gardła i krtani,

•

Krwawienie, 

•

Obrzęk i nasilenie już istniejących objawów,

•

Przemieszczenie ciała obcego, 

•

Złamanie wbitego ciała obcego,

•

Uszkodzenie przełyku (tracheotomia), 

•

Krwawienie z tarczycy 
(konikotomia,tracheotomia)

•

Zwężenia podgłośniowe,

•

Uszkodzenie fałdów głosowych. 

Ciała obce przełyku

•

Ciała obce przełyku dostają się tam 
najczęściej przez nieuwagę,

•

Częściej u osób z brakiem uzębienia, 
zaburzeniami czucia w jamie ustnej i 
gardle, po przebytych operacjach gardła i 
krtani, zwłaszcza po laryngektomii 
częściowej, u chorych psychicznie i u osób 
w stanie upojenia alkoholowego

Rodzaje ciał obcych

•

Dzieci- monety, przedmioty używane podczas 
zabawy,

                guziki

•

Dorośli- kości, ości, protezy zębowe, 
przypadkowe przedmioty znajdujące się w 
pokarmie, kęsy pokarmowe (szybkie jedzenie, 
skurcze przełyku)

•

Szczególna grupa- chorzy ze zwężeniami przełyku 
po oparzeniach, urazach, rtgth, z chorobą 
nowotworową przełyku

Objawy zależą od:

•

Poziomu 
zalegania ciała 
obcego,

•

Jego wielkości,

•

Powikłań.

•

Najczęściej ciała 
obce osadzają się w 
obrębie zwężeń 
fizjologicznych



I- usta przełyku



II- aorta-oskrzela



III- rozwór 

przełykowy   

    przepony

Objawy ciała obcego przełyku

•

Trudności lub brak możliwości pasażu pokarmów 
stałych i płynnych,

•

Ból przy przełykaniu,

•

Ból szyi,

•

Trudności w oddychaniu- ciało obce w I 
przewężeniu,

•

Ślinotok,

•

Odruchy wymiotne,

•

Ból w okolicy serca (za mostkiem) i w okolicy 
międzyłopatkowej – ciało obce w II przewężeniu,

•

Ból w okolicy nadbrzusza- ciało obce w II 
przewężeniu.

Rozpoznanie

•

Wywiad

•

Badanie laryngologiczne (laryngoskopia 

bezpośrednia)

 

•

RTG klatki piersiowej ( z szyją) i nadbrzusza  
przeglądowe 



do oceny ciał cieniodajnych



 z kontrastem/wata- do ciał 

niecieniodajnych

•

Badanie endoskopowe przełyku

Sposób postępowania

ciało obce powinno usunąć się z przełyku  

najszybciej jak to możliwe

•

Ezofagoskopia w znieczuleniu ogólnym z 
intubacją i zwiotczeniem

Postępowanie po usunięciu ciała 

obcego przełyku

•

1 doba – zakaz spożywania pokarmów per os,

•

2-3 doba pokarmy papkowate,

•

Antybiotykoterapia + płyny infuzyjne,

•

Karta gorączkowa + monitorowanie tętna,

•

Pooperacyjne RTG przełyku celem oceny 
śródpiersia,

Powikłania 

•

Perforacja przełyku  zapalenie 

śródpiersia,

•

Przetoka przełykowo-tchawicza,

•

Przetoka przełykowo- oskrzelowa,

•

Przetoka przełykowo- aortalna,

•

Zapalenia śródpiersia,

•

Krwawienie.

Objawy perforacji przełyku

•

Nasilający się ból 

przy przełykaniu lub 

głębokim oddychaniu  

promieniujący do 

okolicy 

międzyłopatkowej lub 

do mostka,

•

Duszność,

•

Podwyższona 

temperatura ciała,

•

Tachykardia,

•

Odma podskórna szyi, 

dołu nadobojczykowego 

lub śródpiersia,

•

Naciek zapalny szyi,

•

Ślina z domieszką krwi,

•

Krew w wymiotach i 

plwocinie,

•

Ogólny ciężki stan z 

sinicą i dusznością > 

wstrząs