POCHODZENIE

 

POLSKIEGO JĘZYKA 
LITERACKIEGO

- prof. dr hab. Bogusław 
Dunaj

Język literacki :



odmiana pisana polszczyzny ogólnej



synonimiczne 

określenie 

polszczyzny  ogólnej  (dwie  odmiany: 
mówiona i pisana)

Dialekt kulturalny = mówiona odmiana 

polszczyzny ogólnej

      Według  niektórych  badaczy  m.in. 

Urbańczyka  ukształtowała  się  najpierw 
odmiana  mówiona  tzw.  dialekt  kulturalny,  a 
dopiero  późnij  odmiana  pisana.  Stieber 
twierdził,  że  jest  odwrotnie,  z  kolei 
Klemensiewicz  dopuszcza  obie  możliwości 
jednak  najpierw  powstał  język  potoczny 
(odmiana mówiona), a potem język literacki.

Na kształtowanie ponad dialektycznych 

norm wpłynęły społeczne warunki:



przyjęcie chrześcijaństwa



założenie państwa



przeceniona rola łaciny



rozbicie dzielnicowe

Przez  to  kontakty  między  członkami 

społeczności  różnoplemiennych  zostały 
wzmocnione.

Badania  wykazały,  że  język  polski  nie 

jest jednolity i występuje podział na : 



język 

oficjalny 

(kontakty 

urzędowe, 

nieznajomi )



język  nieoficjalny  (rodzina,  przyjaciele, 
znajomi)

Dalszy  rozwój  języka  mówionego 

polegał 

na 

stopniowym 

odrywaniu  się  języka  ogólnego 
od dialektów. 

W konsekwencji doprowadziło to 
do tworzenia się regionalizmów.

Warto  zwrócić  uwagę  na  zmiany  form 

czasu  przeszłego  i  trybu  warunkowego. 
Pierwotny  model  czasu  przeszłego  –
byłem  i  trybu  warunkowego  –byłbych 
został  zastąpiony  przez  dwa  modele 
innowacyjne, 

bądź 

też 

poprzez 

uogólnienie  końcówki  czasu  przeszłego, 
bądź trybu warunkowego : 



byłem, byłbym



byłech, byłbych



Pierwszy model został przejęty ze 
względu na zasięg geograficzny.

 



Wiele zmian o zasięgu ograniczonym 
geograficznie dokonywało się w grupach 
spółgłoskowych np. uproszczenie grupy 
–zgń 



Rozgniewać       rozniewać

Reasumując :

Kształtowanie  się  polszczyzny  ogólnej 

było  procesem  niezwykle  zawiłym 
i  skomplikowanym,  które  dokonywało 
się przez wiele, wiele lat.

DZIĘKUJEMY ZA UWAGĘ!

Prezentację przygotowały:



Patrycja Barnert



Aneta Kruczek