Farmakodynamika 

leków stosowanych 

                  w 

leczeniu dychawicy 

oskrzelowej

Leki pobudzające 

receptory                   

                β

2

-

adrenergiczne

            

             

β

2

-AG

Molekularne zależności 

pomiędzy  β

2

-AG i 

glikokortykosteroidami

• Obie grupy wykazują działanie 

synergistyczne na poziomie 
molekularnym

• GKS zwiększają gęstość β

2

-AR – 

udokumentowano to w 
badaniach                  in vitro i in 
vivo

Molekularne zależności 

pomiędzy  β

2

-AG i 

glikokortykosteroidami

• GKS są w stanie zapobiegać 

desensytyzacji receptora β

2                 

                        

w mechanizmie down 

regulation nawet   w czasie jego 
długotrwałej stymulacji

Metyloksantyny

• Teofilina

•Mechanizm działania 
•Działanie farmakologiczne
•Zastosowanie
•Działania niepożądane
•Preparaty

Leki cholinolityczne

• Wykłady 
• Podręcznik prof. Jańca

• !!!!   !!!!!  !!!!!

Glikokortykosteroidy – 

działanie na poziomie 

komórki

• Glikokortykosteroidy na zasadzie 

dyfuzji biernej wnikają do 
wnętrza komórki i tam znajdują 
swój receptor, tworząc zespół 
GKS-receptor

Glikokortykosteroidy – 

działanie na poziomie 

komórki

• Zespół ten wnika do jądra komórki, inicjuje 

transkrypcję RNA i syntezę białka, głównie 

lipokortyny, białka hamującego fosfolipazę 

A2 (a w postaci fosforyzowanej – białka 

nieaktywnego, zapasowego), od której 

zależy tworzenie kwasu arachidonowego     

                       z fosfolipidów błonowych, a 

dalej prostaglandyn, leukotrienów               

                  i tromboksanów oraz PAF, w 

większości aktywnych czynników zapalenia 

i skurczu błony mięśniowej gładkiej (w tym 

oskrzeli)

Działanie 

glikokortykosteroidów          

   w astmie

• Działanie przeciwzapalne

• Działanie aktywujące receptory 

adrenergiczne

• Hamowanie uwalniania 

mediatorów                         z 
bazofilów i wytwarzania IgE

GKS – p.o. – powikłania 

częste

• Osteoporoza, zaniki mięśniowe, 

zanik skóry (powikłania 
najczęstsze)

• Zaburzenia miesiączkowania

• Upośledzenie sprawności kory 

nadnerczy

GKS – p.o. – powikłania 

częste

• Nadmierna potliwość

• Zmiana sylwetki i wyglądu 

twarzy

• Zwiększenie masy ciała

GKS – p.o. – powikłania 

częste

• Ujawnienie cukrzycy

• Czyraczność, kandydoza, 

zakażenie układu moczowego

GKS – p.o. – powikłania 

rzadkie

• Zmiany psychiczne
• Choroba wrzodowa
• Gruźlica
• Nadciśnienie tętnicze
• Zaćma
• Nykturia

Działania 

niepożądane po 

wGKS

Glikokortykosteroidy     

                       w 

dychawicy oskrzelowej 

– vide podręcznik

Leki zapobiegające 

występowaniu napadów 

dychawicy oskrzelowej

•Kromoglikan disodowy
•Nedokromil
•Ketotifen

Antagoniści i inhibitory 

leukotrienów w leczeniu 

dychawicy oskrzelowej

•Hamowanie 5-lipooksygenazy 

(Zileuton)

•Selektywni antagoniści 

receptora (Montelukast – 
Singulair; Zafirlukast – 
Accolate)

Lukasty

•Montelukast
•Zafirlukast
•Pralukast

Antagoniści i inhibitory 

leukotrienów w leczeniu 

dychawicy oskrzelowej

•Vide podręcznik strony

Omalizumab

• Jest rekombinowanym, 

humanizowanym przeciwciałem anty 
– IgE, łączącym się ze swoistym 
receptorem IgE o wysokim 
powinowactwie (Fc RI), który 
znajduje się na powierzchni licznych 
komórek (takich jak mastocyty, 
bazofile i inne), tworząc z krążącym 
IgE kompleks bez aktywacji 
dopełniacza 

Omalizumab

•Przygotować z 

Podlewskich na 
sprawdzian !!!!!!!!!!!!

Astma - definicja

• Przewlekła choroba zapalna 

dróg oddechowych, w której 
uczestniczy wiele komórek      
                  i substancji przez 
nie uwalnianych

Astma

• Przewlekłe zapalenie jest 

przyczyną nadreaktywności 
oskrzeli, prowadzącej do 
nawracających epizodów 
świszczącego oddechu, 
duszności, uczucia ściskania  w 
klatce piersiowej   i kaszlu, 
występujących szczególnie w 
nocy i nad ranem

Astma

• Epizodom tym zwykle 

towarzyszy rozlana obturacja 
oskrzeli o zmiennym 
nasilenia, często ustępująca 
samoistnie lub pod wpływem 
leczenia

Astma – klasyfikacja 

(etiologia)

•Alergiczna
•Niealergiczna

Astma alergiczna –       

                 u podłoża 

choroby leżą 

mechanizmy                 

   IgE-zależne

Astma alergiczna

• U chorych uczulonych kontakt      

                       z alergenem 
prowadzi do wczesnej fazy 
reakcji alergicznej, 
zapoczątkowanej poprzez 
związanie specyficznego 
antygenu z przeciwciałami  IgE 
na powierzchni mastocytów

Astma alergiczna

• Dochodzi do uwalniania 

mediatorów (histaminy, 
enzymów proteolitycznych, 
heparyny) z ziarnistości tych 
komórek oraz wytwarzania de 
novo (leukotrienów 
cysteinylowych, prostaglandyny 
D2, adenozyny)

Astma alergiczna

• Efektem działania 

mediatorów jest obturacja 
oskrzeli

Astma alergiczna

• W części przypadków po fazie 

wczesnej reakcji alergicznej 
występuje po 6 – 8 h faza późna, w 
której mastocyty, bazofile               
    i inne komórki uwalniają 
cytokiny                             i 
chemokiny, zwielokrotniające 
napływ do oskrzeli komórek 
zapalanych, zwłaszcza eozynofilów

Astma alergiczna

• Limfocyty T pełnią nadrzędną rolę       

                w alergicznym procesie 

zapalnym

• Astma cechuje się przechyleniem 

równowagi w kierunku limfocytów T 

CD4+ o fenotypie Th2, które 

wydzielają IL-4, IL-5, IL-9, IL-13 

(zjawisko to występuje 

najprawdopodobniej już w życiu 

płodowym i utrwala się w pierwszych 

latach po urodzeniu)

Astma niealergiczna

• Patomechanizm astmy 

niealergicznej nie jest 
dokładnie poznany; być może 
ta postać astmy jest 
procesem immunologicznym 
wyzwalanym przez zakażenie

Główne czynniki ryzyka 

zachorowania na astmę

• Czynniki osobnicze

•Predyspozycja genetyczna
•Aliergia
•Nadreaktywność oskrzeli
•Płeć żeńska
•Rasa czarna

Główne czynniki ryzyka 

zachorowania na astmę

• Czynniki środowiskowe, mające wpływ 

na rozwój astmy u osób 
predysponowanych

• Alergeny występujące wewnątrz 

pomieszczeń (roztocze kurzu domowego, 
alergeny zwierząt domowych, grzyby 
pleśniowe i drożdżopodobne)

• Alergeny środowiska zewnętrznego (pyłki 

roślin)

• Czynniki zawodowe o działaniu uczulającym
• Dym tytoniowy

Główne czynniki ryzyka 

zachorowania na astmę

• Czynniki środowiskowe c.d.

•Zakażenia układu oddechowego
•Infestacje pasożytnicze
•otyłość

Czynniki wyzwalające napady i 

zaostrzenia astmy lub powodujące ich 

utrzymywanie się

• Alergeny występujące w powietrzu 

atmosferycznym i wewnątrz 
pomieszczeń

• Zakażenia układu oddechowego
• Wysiłek fizyczny i hiperwentylacja
• Zmiany pogody
• Pokarmy, dodatki do żywności 

(konserwanty) 

Czynniki wyzwalające napady i 

zaostrzenia astmy lub powopdujące ich 

utrzymywanie się

• Leki (β-blokery, kwas 

acetylosalicylowy, niektóre NLPZ)

• Bardzo silne emocje
• Dym tytoniowy
• Czynniki drażniące (aerozole 

używane              w gospodarstwie 
domowym, opary farb)

POChP

Leki powszechnie stosowane    

               w przewlekłym 

leczeniu POChP

• β

2

 – mimetyki krótko 

działające (Fenoterol, 
Salbutamol) 

• β

2

 – mimetyki długo 

działające (Formoterol, 
Salmeterol)

Leki powszechnie stosowane    

                        w przewlekłym 

leczeniu POChP

• Leki przeciwcholinergiczne 

krótko działające (Bromek 
ipratropium)

• Leki przeciwcholinergiczne 

długo działające (Tiotropium)

Leki powszechnie stosowane    

              w przewlekłym 

leczeniu POChP

• Preparaty złożone zawierające 

                        w jednym 
inhalatorze β

2

 – mimetyk 

krótko działający i lek 
przeciwcholinergiczny              
      (Fenoterol + Ipratropium)

Leki powszechnie stosowane 

              w przewlekłym 

leczeniu POChP

• Pochodne metyloksantyny 

(Aminofilina, Teofilina (SR))

• Glikokortykosteroidy 

wziewne (Beklometazon, 
Budezonid, Flutikazon)

Leki powszechnie stosowane    

              w przewlekłym 

leczeniu POChP

• Preparaty złożone zawierające 

              w jednym inhalatorze 
β

2

 – mimetyk długo działający  

                                            i 
glikokortykosteroid                   
               (Formoterol + 
Budezonid;                        
Salmeterol +Flutikazon)

Skurcz oskrzeli i 

kaszel jako 

niepożądane reakcje   

                         w 

układzie 

oddechowym 

Skurcz oskrzeli i kaszel

• Każdy lek wywołujący skurcz 

oskrzeli może wywołać kaszel

• Inhibitory konwertazy 

angiotensyny – wywołują głównie 
kaszel zwykle bez skurczu 
oskrzeli

Leki mogące wywołać skurcz 

oskrzeli - mechanizm

• Leki β-blokery – blokowanie receptora β2

• Kwas acetylosalicylowy, fenylobutazon, 

diklofenak, indometacyna, ibuprofen, 
naproksen, piroksykam, kwas 
mefenamowy             i inne hamujące 
COX-1; zahamowanie COX-1 przez NLPZ 
być może przez niedobór PGE

2

 wywołuje 

nadprodukcję kurczących oskrzela 
leukotrienów cysteinylowych

Skurcz oskrzeli - mechanizm

• Penicyliny, cefalosporyny, 

sulfonamidy, jodowe środki 
cieniujące, heparyna, siarczan 
protaminy- anafilaksja IgE – 
zależna lub bezpośrednia 
degranulacja mastocytów

Skurcz oskrzeli - mechanizm

• Morfina, tubokuraryna, tiopental, 

paklitaksel, decetaksel – 
degranulacja mastocytów lub 
anafilaksaja                         IgE – 
zależna

• Neostygmina, pirydostygmina – 

blokowanie 
acetylocholinesterazy

Skurcz oskrzeli - mechanizm

• Histamina, metacholina, 

karbachol, pilokarpina – 
bezpośrednie działanie kurczące 
mięśnie gładkie

Skurcz oskrzeli - mechanizm

• Leki wziewne – pentamidyna, 

acetylocysteina, kromoglikan 
disodowy, bromek ipratropium, 
orcyprenalina, salmeterol, 
glikokortykosteroidy – 
nadreaktywność oskrzeli z 
udziałem receptorów nerwu 
błędnego

Uwaga !!!!!

• Paklitaksel i decetaksel – 

konieczne jest zapobiegawcze 
stosowanie leków 
przeciwhistaminowych                  
                           i 
glikokortykosteroidów